Analyse Vlootmissie Golfregio

Een fregat in de Straat van Hormuz kan politieke wrijving met VS niet opheffen

Militairen aan boord van een Nederlands fregat tijdens de internationale missie tegen piraterij bij Somalië. Beeld Sven Torfinn

De veranderende militaire rol van de VS in de wereld heeft gevolgen voor de bondgenoten, ook voor Nederland. Door de gedeeltelijke Amerikaanse terugtrekking van het wereldtoneel zal Europa meer gaten moeten gaan vullen. Maar moet Nederland meewerken aan een militaire missie die samenhangt met het Iranbeleid van de VS? 

Twee weken nadat minister van Defensie Ank Bijleveld een openlijk Amerikaans verzoek om troepen op de grond in Syrië even openlijk als resoluut afwees, toont Defensie zich welwillend over een nieuw verzoek tot een bijdrage aan een maritieme missie in de Straat van Hormuz en de Straat van Bab al-Mandab.

Bronnen bij Defensie verwachten – nadat alle operationele vragen beantwoord zijn – bijdragen te kunnen gaan leveren aan beide missies: een fregat naar de Straat van Hormuz en een kleinere bijdrage aan de stabilisatie van Noord-Oost Syrië – bijvoorbeeld op het gebied van training en/of ontmijning, desnoods net over de grens in Irak.

Is dit een tijdelijke wapenstilstand in het politieke gevecht tussen de VS – via zijn ambassadeur, Pete Hoekstra – en zijn kleine bondgenoot over hogere defensieuitgaven en het nemen van meer verantwoordelijkheid? Dat dit gevecht er achter de schermen soms hard aan toe gaat, kan worden geïllustreerd met het dreigement, eerder dit jaar, van ambassadeur Hoekstra om de VS niet te laten deelnemen aan een jachtvliegoefening in Friesland (uiteindelijk deden de Amerikanen wel mee).

Nationale media verdelen in deze strijd graag de rollen – Hoekstra de schavuit, tegenover de dappere Bijleveld en het Haagse verzet. Een Haagse tv-verslaggever hamerde er onlangs twee keer op dat ‘Nederland zich niet laat intimideren’. En NRC publiceerde een analyse met de vraag: ‘Is nee zeggen een optie?’

Natuurlijk is dat een optie. Maar wie het perspectief vergroot, ziet iets anders: de veranderende rol van de Verenigde Staten in de wereld – en de gevolgen die dit zal hebben voor zijn bondgenoten. Het keurige tijdschrift The Atlantic publiceerde onlangs het artikel ‘America’s Free-Rider problem in the Strait of Hormuz’. In dit stuk wordt beschreven hoe de VS in de Koude Oorlog het beveiligen van cruciale vaarroutes in de Golf op zich namen. ‘Amerika’s vijand was de Sovjet-Unie en de VS hadden toegang nodig tot olie uit het Midden-Oosten om zo nodig een landoorlog in Europa te voeren.’

‘Maar de wereld is veranderd’, volgt dan, bijna ten overvloede.

Draai naar Azië

Het was president Obama die de draai naar Azië inzette, met gevolgen voor de militaire aanwezigheid in andere regio’s, inclusief het Midden-Oosten. Onder Trump is het ‘profiteursgedrag’ van bondgenoten een hoofdthema geworden – en wordt boter bij de vis gevraagd. Wat de vrije doorgang van olietankers uit de Golf betreft, richten de VS zich in eerste plaats naar regionale bondgenoten en de grootste afnemers van deze olie – Aziatische landen. Japan ziet de veiligheid van schepen in de Straat van Hormuz als ‘een kwestie van leven of dood’. Maar helaas, de grondwet verhindert een Japanse bijdrage. En zo heeft iedereen wat.

Drie vragen over de beveiliging van een zeestraat

De scheepsroutes aan twee kanten van het Arabisch schiereiland worden beveiligd, als het aan de VS ligt. Maar hoe doe je dat in de praktijk?

De Amerikaanse militaire dominantie staat hier niet ter discussie – ongeacht hoeveel fregatten een internationale coalitie oplevert. Het zijn speldenprikken, maar tevens signalen van een belangrijke wending in de internationale politiek waarvan Den Haag de gevolgen langzaam begint te voelen. Om te beginnen financieel. Amerika’s draai en gedeeltelijke terugtrekking zetten aan tot meer Europese autonomie. De Europeanen moeten zelf meer gaten gaan vullen – ook in missies – en daarom komt de druk op investeren in defensie de komende jaren niet alleen meer uit de VS, maar ook uit Parijs en Brussel. Want zelfs Duitsland (dat ook een Amerikaans verzoek om grondtroepen in Syrië subiet afwees) doet het qua defensie-uitgaven tegenwoordig beter dan Nederland.

Ook zonder Trump heeft Nederland dus een defensieprobleem. Militair is Nederland een dreumes geworden, maar wel een handige. Het kan kleine, gespecialiseerde bijdragen leveren – voor korte tijd. In dat beeld past het sturen van een fregat perfect. ‘Je moet wel ergens je verantwoordelijkheid nemen’, heet het in de wandelgangen van Defensie. Bij de nieuwe maritieme missie zal echter ook een politieke hobbel genomen moeten worden. ‘Wat voor operatie is dit en zijn we het er mee eens’, vraagt oud-bevelhebber Dick Berlijn. ‘De onveiligheid in de Straat van Hormuz heeft te maken met het Amerikaanse beleid jegens Iran, waarmee Europa het niet eens is. Ik denk dat we als bondgenoot de guts moeten hebben om tegen Amerika te zeggen: we vinden dit geen goed beleid.’ Nu hangt een fregat boven de markt, als oplossing van het kleine probleem. De oplossing van het grote probleem zal meer inspanning vergen – in de diplomatie richting VS, maar vooral in Europa zelf. 

Welk Nederlands fregat?

Welk fregat zou Nederland naar de Straat van Hormuz kunnen sturen? Nederland heeft nog zes fregatten: twee zogeheten multipurpose fregatten in de M-klasse en vier luchtverdedigings- en commandofregatten die schepen kunnen beschermen tegen aanvallen vanaf zee en uit de lucht.

Volgens de Telegraaf zou het, als deze zomer tot uitzending wordt besloten, gaan om de Zr. Ms. Van Speijk, een van de twee M-fregatten (van de oorspronkelijk acht) die nog niet in opeenvolgende bezuinigingsrondes door Nederland verkocht zijn. Defensie wil dit nog niet bevestigen ‘tot er een politiek besluit’ is genomen.

De M-fregatten zijn 122 meter lang, 14,4 meter breed, met een diepgang van 6,2 meter, snelheid van 29 knopen en een bemanning van tussen de 150 en 160 personen. Behalve voor onderzeebootbestrijding zijn ze ook geschikt voor oppervlakteoorlogvoering op zee, en uitgerust met verschillende wapensystemen. Een daarvan is de Goalkeeper, een snelvuurkanon voor nabije verdediging tegen raketten. Verder zijn M-fregatten ook uitgerust met lanceersystemen om Sea Sparrows, radargeleide luchtdoelraketten, te kunnen afschieten. Ook aan boord: Harpoon antischeepsraketten, torpedo’s, en 76 mm lichtgewicht scheepskanon.

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden