3 lessen Europese verkiezingen

Eén Frans maakt nog geen rode zomer: is de Nederlandse uitslag een voorteken voor rest van Europa?

Wat zegt de voorlopige uitslag in Nederland over de stemming in Europa? Winnen elders de sociaal-democraten ook en wat doen de anti-EU-partijen?

Nederland beet donderdag de spits af bij de Europese verkiezingen. De opmerkelijke uitslag die uit de exitpolls naar voren komt – overwinning van de sociaal-democraten, afstraffing van anti-EU-partijen – wordt verwelkomd in Brussel. Nederland geldt toch als gidsland voor nieuwe politieke ontwikkelingen. Maar of het een voorteken is voor de uitslag in alle lidstaten zondag, wordt betwijfeld. Hoezeer Europese ambtenaren en diplomaten het ook hopen.

1. Wederopstanding sociaal-­democratie?

De winst van de PvdA (van 3 naar 5 of misschien zelfs 6 zetels, afhankelijk van de definitieve uitslag) is toch vooral de verdienste van Frans ­Timmermans. Zijn gok om zich als Spitzenkandidat voor de Europese sociaal-democraten én als lijsttrekker van de PvdA-eurofractie op te werpen – destijds met de nodige verbazing en leedvermaak beoordeeld – is beloond met onverwacht veel stemmen.

Timmermans voerde een goede en intensieve campagne, in Nederland en daarbuiten. Hij profiteerde volop van zijn bekendheid als Europees commissaris en voormalig ­minister van Buitenlandse Zaken. Uit onderzoek van I&O Research kwam de PvdA’er als enige lijsttrekker uit de bus die door een meerderheid van de Nederlanders werd herkend.

De andere lidstaten hebben echter geen ‘Frans’. In Frankrijk is de Parti Socialiste compleet weggevaagd, in het Verenigd Koninkrijk oogst Labourleider Jeremy Corbyn vooral hoon en kritiek. De Duitse SPD staat allerminst voor een miraculeuze ­wederopstanding en in de Oost-­Europese landen (Polen, Hongarije) is het evenmin een feest om sociaal-democraat te zijn.

In Spanje gloort wel hoop met ­Pedro Sánchez. En de Italiaanse ­sociaal-democratie lijkt uit haar coma te ontwaken. Maar één Frans maakt nog geen rode zomer in ­Europa.

2. Stokt de groei van het anti-Europese blok?

De stabilisering (mogelijk zelfs krimp) van het anti-Europese blok in Nederland is opvallend. Waren PVV en SP in 2014 goed voor 6 zetels (van de 26), de exitpoll voorspelt nu voor Forum, PVV en SP samen 5. In de raming van GeenPeil, dat de uitslagen in 700 stembureaus verwerkte, verliezen PVV en SP alle zetels waardoor het anti-EU-blok zou uitkomen op een magere 3 zetels.

Het is vooral dit deel van de ­Nederlandse uitslag dat in Brussel in goede aarde valt. Maar ook hier geldt dat de Nederlandse situatie niet vergelijkbaar is met die in de rest van de EU. De opkomst van een partij als Forum voor Democratie die als een magneet de anti-Europese stem bij de traditionele eurosceptische partijen wegtrekt, wordt elders niet waargenomen. Rassemblement National (voorheen Front National), de AfD, Lega, Vlaams­Belang, ze hebben er geen concurrent bij gekregen. De peilingen duiden vooralsnog op een groei van de anti-Europese fracties in het Europees Parlement, ondanks de puinhoop die de Britten van de Brexit hebben gemaakt.

3. Hogere opkomst kiezers?

Tot slot is er de hogere opkomst in Nederland, van 37 naar mogelijk 41 procent, het hoogste percentage sinds 1989. Waarom er meer kiezers naar de stembus zijn gegaan, is nog niet duidelijk. Was het de campagne, een groeiend besef dat ­Europa er wel degelijk toe doet of simpelweg het mooie voorjaarsweer?

I&O Research kan er pas volgende week een verklaring voor geven. Ook hier is het te voorbarig om van een Europese trend te spreken.

Wat wel geldt, is dat de Nederlandse uitslag een opsteker is voor de pro-Europese politici in de landen die pas zondag stemmen. En een aanwijzing voor de populisten dat hun overwinning geenszins is gegarandeerd.

Lees meer over de Europese Verkiezingen en de winst van de PvdA

Maakt Europa een ruk naar links? Even bellen met onze correspondent in Brussel, Marc Peeperkorn. ‘Met die redenering moet je enorm oppassen’

De PvdA van Europees lijsttrekker Frans Timmermans is onverwacht de grote winnaar van de Europese verkiezingen. Afgaande op de prognose gaat de partij van 9 procent van de stemmen in 2014 naar 18 procent nu.

Als eurocommissaris en Spitzenkandidat groeide Frans Timmermans uit tot de man die een zege van rechts heeft voorkomen. Zijn naam wordt zelfs gezongen: ‘Fran-sie Timmermans, la la la.’

Wie stemden er allemaal op de partij achter Frans Timmermans? Vijf kiezers vertellen over hun keuze om voor de PvdA te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden