Een formatie-uitstapje in vrijetijdskleding, maar wel dichtbij het Binnenhof

Formeren doe je op gympen

Nieuwkomer ChristenUnie wilde graag 'op de hei' onderhandelen, maar niet iedereen was enthousiast. Het compromis: een uitstapje naar het Johan de Witthuis een paar honderd meter verderop in informele sfeer.

Mark Rutte heeft zijn gympen er maar bij aangetrokken. Foto anp

'We zitten een stuk rustiger,' zei CDA-leider Sybrand Buma maandag licht spottend terwijl hij op weg naar het Johan de Witthuis achtervolgd werd door een horde journalisten. 'Ik vind het niet erg dat we op een andere locatie zitten.'

Het blijkt ook voor andere onderhandelaars een lastige vraag om te beantwoorden: waarom verruilen de formerende partijen de Stadhouderskamer in de Tweede Kamer voor het iets verderop gelegen Johan de Witthuis aan de Kneuterdijk? En dat voor slechts twee dagen.

Een verandering van omgeving - 'a change of scenery' in de woorden Rutte - is soms wel eens aangenaam, zo luidt een van de argumenten. Bovendien: de temperatuur in de Stadhouderskamer kan behoorlijk stijgen, vooral ook omdat de ramen niet open kunnen vanwege het gevaar dat wachtende journalisten meeluisteren. Op de Kneuterdijk is er tenminste een tuin waar verkoeling kan worden gezocht.

Sybrand Buma op z'n zomerschoenen. Foto Freek van den Bergh

Toch hadden niet alle partijen aanvankelijk behoefte aan een tijdelijke verhuizing. Het was een idee van de ChristenUnie van Gert-Jan Segers om een paar dagen op 'een rustigere plek' te onderhandelen, zo valt achter de schermen te horen. Dan zou het 'motorblok' van VVD, CDA en D66 in een informele omgeving kunnen wennen aan de nieuwe onderhandelingspartner, en omgekeerd.

Andere partijen vermoeden dat de ChristenUnie goede herinneringen heeft aan de formatie van het kabinet Balkenende IV in 2007. Toen gingen CDA, PvdA en ChristenUnie drie dagen onderhandelen in het koetshuis van landgoed Lauswolt in het Friese Beetsterzwaag. De onderhandelaars overnachtten daar ook. Daarna gingen de onderhandelingen verder in het Catshuis in Den Haag en landgoed De Zwaluwenberg bij Hilversum.

'Het kan helpen om even van het Binnenhof weg te zijn met zijn vaste routines,' beaamt André Rouvoet, de toenmalige ChristenUnie-leider. 'Je kijkt toch wat anders naar elkaar als je in een ontspannen setting zit. Ik doe het zelf ook nog wel eens als we een bijzondere bestuursvergadering hebben. Alleen al het feit dat mensen een keer niet op dezelfde volgorde zitten, kan al helpen.'

Nadelen waren er ook, constateert toenmalige PvdA-leider Wouter Bos in een recent boek over formaties. Doordat de onderhandelaars zich afzonderden, waren Haagse adviseurs en ambtenaren - met name die van het ministerie van Financiën - te weinig betrokken. In het regeerakkoord bleken rekenfouten te staan 'van soms wel honderden miljoenen'. Sommige plannen waren bovendien onuitvoerbaar.

Ook Alexander Pechtold ziet er sportiever uit dan dat we van hem gewend zijn. Foto Freek van den Bergh

Het is een van de redenen waarom niet alle partijen meteen enthousiast reageerden op het idee van 'heisessies'. In Den Haag is het veel makkelijker om even snel advies in te winnen. Bovendien is het dit keer de bedoeling om de eigen fracties nauw te betrekken bij de onderhandelingen. Ook dat is lastiger als de onderhandelaars zich terugtrekken op een landgoed. 'Moet onze hele fractie dan meereizen?', vroeg een betrokkene zich eerder af.

Informateur Gerrit Zalm koos uiteindelijk voor een compromis. Het tweedaagse verblijf in het Johan de Witthuis is het kleinst mogelijke uitstapje. Alle partijleiders hebben hun vrijetijdskleding aan, maar toch blijven ze in de veilige nabijheid van het Binnenhof.

De onderhandelaars lunchen en dineren ook met elkaar. En een deel van de partijleiders en hun secondanten maakte gebruik van de mogelijkheid om in hetzelfde hotel te overnachten. Rutte, Halbe Zijlstra en Sybrand Buma kozen er voor om terug te gaan naar hun op fietsafstand gelegen woningen.

Dat zal zo blijven. Woensdag en donderdag zijn er geen onderhandelingen, vanwege overleg 'in eigen kring'. Gert-Jan Segers en zijn secondant Carola Schouten combineren dat met een al eerder gepland uitje naar U2 in Berlijn. Daarna gaat de formatie gewoon verder in de Stadhouderskamer.

Veel maakt het niet uit, vermoedt ex-ChristenUnie-leider Arie Slob die ook betrokken was bij de formatie in 2007. 'Een moeilijk onderwerp wordt op een andere locatie niet opeens makkelijk.'

Locatie met een verleden

Locatie met een verleden Het is nog maar de vraag of het Johan de Witthuis veel geluk gaat brengen. De raadspensionaris zelf kon maar drie jaar genieten van de door hem in 1669 gehuurde nieuwbouwwoning. In 1672 werd hij even verderop vermoord, aan de wipgalg gehangen, opengereten en gecastreerd. De anti-Orangist was ook nog eens inspiratiebron voor een partij die niet aan tafel zit: De Witt noemde zijn eigen groepering de Partij van de vrijheid.

In de oorlog nam een afdeling van de NSB intrek in het Johan de Witthuis, nu is het in rijkseigendom. In het pand worden vaak buitenlandse gasten ontvangen. Ministeries kunnen het huis ook reserveren voor vergaderingen.