EEN FLIRT, EEN KOE, EEN BITCH

Excentrieke Britse dametjes - actrice Judi Dench (71) heeft er een patent op. Ook in de nieuwe film van Stephen Frears, Mrs....

'Ik kan maar moeilijk met mezelf omgaan. Als ik alleen ben, verkeer ikin slecht gezelschap, daarom werk ik liever aan één stuk door. Het isvoor mij een heerlijk gevoel dat mijn agenda al tot het voorjaar 2007 volzit. Ik moet er niet aan denken werkloos thuis te zitten, ik zou volledigwegkwijnen.'

De Britse actrice Judi Dench is vorige maand 71 jaar geworden, maar zewerkt harder dan ooit tevoren. Natuurlijk, een actrice heeft deschijnwerpers nodig, zonder dat licht bestaat ze niet. Maar haar werklustheeft ook een andere reden: een paar jaar geleden is haar man overleden ensindsdien is het vermaledijde alleenzijn ineens veel manifester geworden.

'Michael werd ziek, hij bleek kanker te hebben en is dood gegaan. Datwas het. Ik heb een lieve dochter en een prachtige kleinzoon, maar diehebben hun eigen leven, daar wil ik niet op terugvallen. En gelukkig willenze mij bij de film en in het theater nog steeds hebben, dus mijn deviesluidt: werken tot ik erbij neerval. Godzijdank ben je als acteur nietverplicht op je 65ste met pensioen te gaan. Er zijn altijd oude actricesnodig om oma's, moeders, koninginnen of excentrieke dametjes te spelen.'

In Mrs. Henderson Presents, de nieuwe film van Stephen Frears die vanafvolgende week in de Nederlandse bioscopen draait, speelt Dench opnieuw zo'nexcentrieke Britse dame. In dit geval gebaseerd op het leven van LauraHenderson, een rijke weduwe die in de jaren dertig van de vorige eeuw nade dood van haar man niet thuis achter de hortensia's ging zitten, maar aaneen nieuw avontuur begon. Ze kocht een oud, vervallen theater in deLondense uitgaanswijk Soho en maakte daarvan met behulp van een joodsetheaterproducent een succesvol vaudeville-theater. The Windmill werd inLonden en verre omgeving een begrip toen er in de Tweede Wereldoorlog showswerden gemaakt waarin voor het eerst blote meisjes optraden. Heel kuisoverigens, in Botticelli-achtige tableaus, want naakt bewegen was in diedagen uit den boze.

Dame Judi Dench is, zo vinden zowel haar publiek als detheaterdeskundigen, zonder enige twijfel de grootste Britse actrice van ditmoment. Na de toneelschool werd ze meteen geëngageerd door het Old VicTheatre, waar ze begon aan een indrukwekkende carrière als toneelactrice.Ze speelde zo ongeveer alle rollen die Shakespeare voor vrouwen schreef(waaronder de drie dochters van King Lear in drie verschillendeproducties), maar ook Moeder Courage van Bertolt Brecht. De RoyalShakespeare Company en het National Theatre vochten om haar. Zoals het eenBritse actrice betaamt, switchte ze vrolijk van tragedie naar komedie, enzelfs naar musical: ze was Sally Bowles in Cabaret en speelde inverschillende musicals van Sondheim. Ze bleek ook over een onvermoedkomisch talent te beschikken. Verfijnde humor, die het hebben moet van eenopgetrokken wenkbrauw, een dansende mondhoek en vooral understatement -perfect geschikt voor de komedies van Oscar Wilde en Noel Coward.

Bij het grote publiek is Judi Dench vooral bekend als M, het breinachter James Bond, een rol die ze in de laatste vier Bond-films speelde enwaarin ze ook in de nieuwe Casino Royale te zien zal zijn. Haarfilmcarrière nam een grote vlucht toen ze in 1997 koningin Victoriaspeelde in Mrs. Brown, over de diepe vriendschap tussen een vorstin en haareigengereide persoonlijk assistent. Het leverde haar een Oscar-nominatieop, die toen niet werd verzilverd maar een jaar later wel, voor haar kortemaar onuitwisbare optreden in Shakespeare in Love, dit keer als koninginElizabeth I. De laatste jaren hopt ze heen en weer tussen film en theater,met - eerlijk is eerlijk - een grote passie voor dat laatste.

'In het theater is elke avond uniek. Het begint al met het publiek dateen kaartje koopt, in de zaal gaat zitten en door jou vermaakt of ontroerdwil worden. Speel je een komedie en er wordt niet gelachen, dan doe je hetfout, dat weet je binnen twee seconden.

'In Stratford-on-Avon speelden we in de matinee Comedy of Errors vanShakespeare. Maar allle acteurs hadden een enorme kater vanwege een feestjede avond ervoor. Op de tweede rij zat een vrouw in een blauwe jas die eruitzag alsof ze alleen was en een beetje bedroefd. 'Laten we vandaag voor haarspelen', zei ik tegen mijn medespelers om onszelf een beetje op te peppen.Maar na de pauze kwam ze niet meer terug. Desalniettemin moet je elke keerhet publiek goed in de gaten houden. Daarom is het theater mij ook veelliever dan film, dat toch veel meer een technisch en logistiek proces is.'

De romantiek en de magie van het theater. Voor Dench is dat met eengroepje mensen iedere avond iets unieks creëren. In een enkele seconde,met een blik of houding het publiek voor je weten te winnen, zodat het jevoor de rest van de avond niet meer loslaat. 'Film is toch vooral een zaakvan op de juiste plek staan, in het juiste licht, met behulp van een pruiken grime de realiteit zo dicht mogelijk benaderen, op iemand anders gaanlijken. Theater moet het veel meer hebben van suggestie.'

Haar scepsis tegenover het medium film neemt niet weg dat ze juistdaarin een paar memorabele rollen heeft gespeeld. Haar vertolking vankoningin Victoria in Mrs. Brown en van de schrijfster Iris Murdoch in Irisgingen ver voorbij aan het zo goed mogelijk nabootsen van iemand anders.Het werden zelfstandige creaties waarin de actrice invulling gaf aanuniversele gevoelens. Als Victoria wegkwijnt van eenzaamheid en als Irisdoor de ziekte van Alzheimer langzaam de vergetelheid in wordt geduwd, weetDench dat met uiterste precisie naar een hoger plan te tillen.

In het echt ziet ze er veel moderner uit dan in haar films. Kort gekipt,blond-grijs haar, witte blouse, suède jack met daarover nonchalant eenshawl gedrapeerd, de ogen stevig opgemaakt, veel ringen en armbanden maarslechts een simpel kettinkje. Kleine vrouw, grote uitstraling, opmerkelijkestem die dwingt tot luisteren. Judi Dench hecht aan haar privéleven en iswars van interviews, premièreparty's, rode lopers, kortom al het gedoe datsteeds meer bij beroemd zijn hoort. Maar voor een toelichting op Mrs.Henderson Presents maakt ze een uitzondering. Omdat die film onder meergaat over de magie van het theater.

'Voor Mrs. Henderson Presents is in de studio een compleet theaternagebouwd met alles erop en eraan: parterre, stalles, balkons, kleedkamers,coulissen. Iedere opnamedag was het alsof je echt naar het theater ging.En dit verhaal is het waard verteld te worden. Niet alleen omdat het gaatover een eigenzinnige vrouw die na de dood van haar man weigert eentreurende weduwe te worden, maar vooral omdat het theater hier eenvluchtheuvel is in een wereld die in brand staat.'

Het eerste deel van de film is licht van toon, met typisch Britsedialogen, gevatte steken onder water, in een olala- en hupsasa-sfeer vanrevuemeisjes en billenknijpers. Gaandeweg wordt die sfeer grimmiger, alsin Europa de jodenvervolging zich manifesteert en de Duitsers Londenbombarderen. De artiesten van The Windmill weigeren te capituleren enwillen vertier brengen voor bange mensen in angstige tijden.

Dench: 'In die zin is de film ook actueel te noemen. Overal om ons heenregeert weer de angst - angst om je baan te verliezen, angst om in de metroopgeblazen te worden door een zelfmoordterrorist. Mrs. Henderson gaat overde kracht waarover de mens, zelfs in barre omstandigheden, kennelijkbeschikt om door te gaan met leven. Over die fantastische menselijke geestdie niet gebroken kan worden. In die zin zie ik het als een herbevestigingvan het leven.'

Voor liefhebbers van Brits hogeschool-acteren is de combinatie JudiDench-Bob Hoskins een must. Hoskins speelt in Mrs. Henderson Presents derol van Vivian Van Damm, de theaterproducent die met Henderson een lichtontvlambare haat-liefdeverhouding heeft. Regisseur Stephen Frears (MyBeauitiful Laundrette, Dangerous Liaisons, High Fidelity, Dirty PrettyThings) laat beide acteurs schitteren in een tijdloze film over denostalgie van het theater. Hoskins, die de film mede heeft geproduceerd,wilde niemand anders voor de hoofdrol dan Dench. 'Ze is een flirt, een koeen een bitch, dus we moeten Judi hebben' - dat waren zijn woorden.

Dench: 'Of ik dat een eer vind, weet ik eigenlijk niet. Vooral ook omdathij vooraf had gezegd dat er niemand anders was die zo'n irritant,wereldvreemd, excentriek, geëxalteerd en doortrapt wezen kon spelen alsik. Maar het klikte enorm met Bob, ook al omdat ik eindelijk eens tegenoveriemand stond die even klein is als ik. Meestal zijn mijn tegenspelersmannen bij wie mijn gezicht hooguit tot hun navel komt. Ja, het was eengenot om met hem te spelen; wij vertolken in wezen twee verloren zielen diein elkaar iets vinden om dat verlies een beetje goed te maken.'

Na de opnamen van Casino Royale volgende maand, keert ze terug naar hettheater. In april speelt Judi Dench in Noel Cowards Hayfever, in regie vanSir Peter Hall.

Peter Hall, Richard Eyre, John Madden, Stephen Frears - de regisseursmet wie ze graag werkt, hebben een ding gemeen: gevoel voor humor en hetvermogen het vak te relativeren. Als dat er niet is, als ze niet omzíchzelf kunnen lachen, werkt ze liever niet met ze.

'Diep van binnen moet je natuurlijk wel weten wat je in dit vak doet enwaarom, maar wat is het eigenlijk, acteren? Het is in wezen toch tamelijkabsurd wat we doen - de verkleedkist omkieperen, iets geks aantrekken eneen verhaal vertellen. Ik repeteerde eens voor Saint Joan en midden in eentechnische repetitie moesten we stoppen. We zaten ons met z'n allen in deartiestenfoyer een beetje te vervelen, ik keek in een onbewaakt ogenbliknaar buiten en zag daar in de miezerige regen een vrouw voorbij lopen -kinderwagen aan de ene hand, een kind aan de andere, en ook nog een paartassen vol boodschappen. En om me heen zag ik ineens een stel volwassenmensen bij elkaar zitten in gebreide maliënkolders. Te absurd voorwoorden! Want wat stelt die hele Jeanne d'Arc nou voor in het leven van dievrouw?! En toch: doe het licht aan, zet ons in de spotlights en we spelen!We vertellen verhalen! We brengen de verbeelding aan de macht!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden