'Een explosie van stof filmt heel anders'

De tweede speelfilm van Koen Mortier volgt een beveiliger na een bomaanslag op een winkelcentrum. 'Mijn doel is het schuldgevoel van bijstaanders belichten.'

Die titel, daar is iets mee misgelopen. 22 Mei was de dag die Koen Mortier gepland had voor de lancering van zijn tweede 'langspeelfilm', vorig jaar in België. Maar die datum werd niet gehaald. 'In mijn volledige, oorspronkelijke idee wilde ik na de première élke dag van titel wisselen: 23, 24 mei en zo verder. Technisch ging dat niet, vanwege de posters en aankondigingen enzo. Een volledige ramp, dat idee van mij.'


In Nederland wordt zijn onconventionele drama over een bomaanslag op een winkelcentrum nu wel op de gepaste datum uitgebracht. De film komt voort uit Mortiers gedachten over de aanslagen op de WTC-torens in New York. 'Wat als jij die beveiliger op de luchthaven bent? De heer Atta passeert. Je controleert hem en zijn gevolg - niks aan de hand. En een half uur later crashen de vliegtuigen in de gebouwen, een kleine 4.000 doden. Hoe leef je daarmee?'


Beambte in uniform Sam (acteur Sam Louwyck), het hoofdpersonage uit 22 Mei, staat dagelijks opgesteld bij de toegang tot modern overkapt winkelgenot.


Een representant van de schijnveiligheid, aldus Mortier. 'Je ziet ze in de winkelcentra en langs de voetbalvelden. Ze maken dat wij ons veilig voelen, maar waarom? Ze hebben geen macht, geen wapen, enkel een pak aan. Zelf geloven die mensen ook in dat symbool, in die iconografie: ja, wij beveiligen dit land. Een bizarre, valse situatie, gecreëerd door de maatschappij, de politiek, God weet wat.'


Met zijn eerste speelfilm, de verfilming van Herman Brusselmans roman Ex-drummer, waarin een manipulatieve schrijver toetreedt tot een uit geestelijk en lichamelijk beperkte muzikanten bestaand bandje, maakte de internationaal bekroonde en als eigenzinnig bekend staande Vlaamse reclamefilmer Mortier een opmerkelijke entree in de filmwereld. Zo grof en agressief, vuig en ideerijk kon je dus ook filmen. Laag bij de grondse lelijkheid van de mens vangen, dat was het doel, waarbij Mortier zich weinig aantrok van gangbare filmwetten en beeldafspraken.


'Met Ex Drummer kwam er een geweldige hetze op me af. Een bepaalde Vlaamse criticus noemde mij een rechts denker, en een racist. Ik kom uit een links nest en vond dat erg ver gaan. Die man zou ik toch graag eens in elkaar slaan. Er was ook iemand die mij homofoob noemde. Een homo. Belachelijk en kinderachtig. Ik was daar heel pissed over.'


Ex Drummer werd opgepikt door het Vlaamse publiek, en ontving vooral in het buitenland lovende kritieken. Alhoewel de Vlaamse critici enthousiast waren over 22 Mei, vond de film in eigen land slechts een beperkt publiek. 'Dat lag aan de inzet van de distributeur, denk ik. Kinepolis, waar ze veel geld hebben en alle films opkopen, dacht: leuk, een soort Ex Drummer met een ontploffing erin. Die hadden een Amerikaanse actiefilm in gedachten. Toen de film er was, vonden ze het niet zo leuk: he, da's wel raar die film van u, beetje moeilijk ook.'


Het is ook geen gemakkelijke film, geeft Mortier toe. 'Vooral in het begin, als Sam nog perplex is van de ontploffing, en ik over ga op een van de slachtoffers, die vrouw die dan een heel bizarre droom heeft - eigenlijk een seksuele droom over de moordenaar van haar kind. Ja, dat verteert wel wat moeilijk.' Maar is de kijker eenmaal langs die eerste scène, 'dan halen ze het wel'.


Ergens schemerend tussen leven en dood, tast beveiligingsbeambte Sam in 22 Mei naar de gevolgen en voorgeschiedenis van de verwoestende explosie. Wie er nu precies wel en niet dood zijn, en wie daar schuldig aan is, blijft warrig. Als dader in 22 Mei, of in elk geval diegene die daar voor wordt aangezien,


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden