ACHTERGROND

Een ex-wapenhandelaar vertelt hoe dat gaat, ambtenaren omkopen

De inkoopafdeling van de Nationale Politie is in opspraak. Rond de aanschaf van nieuwe politieauto's zouden agenten smeergeld hebben aangenomen. Eerder al waren er corruptievermoedens bij de aanbesteding van dienstpistolen en pepperspray. De Amerikaanse wapenhandelaar Richard Bistrong deed jarenlang zaken met Nederlandse politie en defensie, totdat hij werd gepakt voor het betalen van steekpenningen, onder meer aan de Rotterdamse politieman Arie P.

Richard Bistrong, ex-wapenhandelaar. Beeld Robin de Puy

Eigenlijk ging het altijd en overal hetzelfde, zegt Richard Bistrong. Hij zat in een afgesloten vergaderkamer in een willekeurig hotel in een land naar keuze met een tussenpersoon, en daar voltrok zich de corruptie. De tussenpersoon sprak over commissie, over tol die hij moest betalen, of over mensen voor wie hij moest zorgen.

Bistrong hoefde alleen maar akkoord te gaan. Dan wist hij - en de tussenpersoon wist het ook - dat er overheidsfunctionarissen betaald zouden worden voor cruciale informatie, of voor een beslissend zetje in de lobby voor producten van zijn multinationale wapenfirma. Bistrong betaalde de tussenpersoon en die handelde het smeergeld verder af. 'En of het nu om Afrikanen ging, of om Nederlanders, dat deed er niet toe', zegt hij. 'De omgekochte ambtenaar zag ik bijna nooit. Het was vooral zaak om de tussenpersoon te begrijpen. Ik moest het knikken en knipogen doorhebben.'

Richard T. Bistrong heeft vandaag zijn taakstrafdag, maar met 'alle liefde' kan hij 's ochtend wel een gaatje vinden voor een gesprek. De Amerikaan, die tot vier jaar geleden gold als een van de beste verkopers van politie- en defensiematerieel ter wereld, is gewend aan lange werkdagen. Bistrong mocht tot zijn ontslag en zijn tumultueuze aanhouding in 2007 de Nederlandse politie en het Nederlandse leger tot zijn wereldwijde klantenkring rekenen. Hij was tachtig uur per week, 250 dagen per jaar op pad, ver weg van zijn riante villa in Ponte Verde, Florida.

Sinds kort is hij een vrij man - voorwaardelijk vrij, zegt hij met nadruk. 14 maanden zat hij in de gevangenis vanwege omkoping, van onder anderen de Rotterdamse agent en wapenexpert Arie P., in 2002. Het liefst zou hij alles vertellen over zijn schimmige deals in hotelkamers waar tussenhandelaren opschepten over alle overheidsfunctionarissen die ze plat hadden, maar dat gaat niet. Hij is voorwaardelijk vrij en moet voorzichtig zijn, zegt ook zijn advocaat. Namen en rugnummers van corrupte ambtenaren zijn uit den boze. Maar een beeld schetsen van corruptie, ook in Nederland: dat doet hij graag.

Aangifte

De lijst met pijnlijke corruptieonderzoeken bij de Nederlandse politie wordt steeds langer. Vorige week vrijdag berichtte minister Opstelten van Binnenlandse Zaken de Tweede Kamer over een smeergeldonderzoek bij de Nationale Politie, rond de aanbesteding van de aanschaf van dertienduizend geavanceerde politieauto's. In het onderzoek worden diverse politiefunctionarissen verdacht van het aannemen van steekpenningen.

Ook zijn er, aldus Opstelten, aangiften binnengekomen van verdachte praktijken bij andere inkoopcontracten - onder meer voor alcoholtesters en communicatieapparatuur.

Bistrong verbaast het allemaal niet. Deze donderdag zit hij om half acht 's ochtends afgetraind en gebruind in een grijs shirt achter Skype in zijn werkkamer thuis, in de omgeving van New York. Straks moet hij zich melden bij de lokale liefdadigheidsinstelling. Daar vervult hij de hem resterende taakstraf van 360 uur, op de administratie.

Sinds zijn vrijlating is Bistrong een man met een missie, en wil hij zijn verhaal over de bestrijding van corruptie wijd verbreiden Hij is de ervaringsdeskundige die zijn fouten heeft ingezien. Hij is herboren en heeft zijn 'kostbare verslavingen' overwonnen. In slechte tijden kostten deze 'zwakheden', zoals hij ze nu noemt, 15 duizend dollar per maand, zo werd duidelijk tijdens zijn rechtszaak.

Bistrong is zich gaan toeleggen op het uitdiepen van een spiritueel-christelijk bestaan en hij is hertrouwd, nadat zijn huwelijk met oud-ambassadrice bij de Verenigde Naties Nancy Soderberg in 2008 op de klippen was gelopen. Terugkijkend vindt hij het een zegen dat hij heeft toegegeven dat hij als verkoopdirecteur van het bedrijf Armor Holdings miljoenen euro's aan smeergeld heeft uitgedeeld aan ambtenaren en tussenpersonen die betrokken waren bij de aanschaf van politie- en defensiematerieel. Dat hij eerlijk heeft verteld hoe het eraan toeging in de wapenhandel, en hoe hij samen met collega's in ruil voor hoge bonussen politieambtenaren en tussenpersonen bij de Verenigde Naties en in Nederland om zijn vinger wond.

Beeld The Washington Post

Rotterdam

In het grote corruptiespel dat Bistrong speelde, was de Rotterdamse wapenliefhebber en agent Arie P. een kleine, maar belangrijke schakel. Uit justitiële documenten blijkt dat de Rotterdammer 15 duizend dollar kreeg voor het stiekem doorspelen van de technische specificaties van de mega-order voor pepperspray die de Nederlandse politie kort na de millenniumwisseling wilde plaatsen middels een Europese aanbesteding.

Met de aankoop was een bedrag van circa 2 miljoen euro gemoeid. De deal liep via de Arnhemse wapenhandel TBM Muller. Samen met Arie P. werd dat bedrijf door Bistrong expliciet genoemd als doorgeefluik van smeergeldbetalingen - zowel in een officiële schriftelijke verklaring als later voluit in de rechtzaal.

'In de Verenigde Staten kopen politiekorpsen ieder voor zich hun pepperspraypatronen bij de groothandel', zegt Bistrong. 'Bij dat soort aankopen zul je niet snel omkoping tegenkomen, vooral als de aankopende partij professioneel georganiseerd is. Maar als een ongeoefende overheidsdienaar ergens ter wereld een groot, langlopend contract in de markt zet, ontstaat er een enorme druk op verkopers om die order binnen te halen. Het gaat dan om dat ene moment, dat ene contract. Of je haalt een grote vis binnen en levert pepperspray voor vele jaren - of je hebt niets.'

'Ik zal niemand de maat nemen, en kan alleen mijn eigen verhaal vertellen', zegt Bistrong. 'Maar ik weet uit de praktijk dat dit soort situaties extreem gevoelig zijn. Aan de ene kant heb je een klein groepje ambtenaren, die moeten helpen een beslissing te nemen over een lucratief, langlopend contract. En aan de andere kant heb je een multinational, zoals het bedrijf waar ik voor werkte, dat omzet wil draaien en voor wie dit soort grote contracten van levensbelang zijn.'

Zakenwezen

'Mijn verhaal komt onversneden uit de commerciële frontlinie van het internationale zakenwezen', zegt Bistrong. 'Er zijn tientallen boeken over omkoping en je struikelt over de experts en adviseurs - allen buitengewoon gekwalificeerd, opgeleid en ervaren. Maar er zijn maar weinig menselijke verhalen over hoe er wordt omgekocht, over de verleidingen, de verlokkingen en de manier waarop omkopers en omgekochte ambtenaren hun gedrag goedpraten.'

De gelegenheid maakt de dief, aldus Bistrong. Hoe vaker verkopers en vertegenwoordigers van de defensie-industrie elkaar in een informele setting treffen, buiten kantoor en zonder getuigen erbij , des te groter de kans op corruptie. De uitstapjes die Bistrong maakte tijdens wapenbeurzen met TBM-directrice Evelien K. en in haar kielzog agent Arie P., en ook met andere inkopers van het Nederlandse leger en de politie, passen in dit plaatje. 'Ik regel het wel bij de politie', kreeg hij doorgaans van het gezelschap te horen.

Groot was de verwarring bij de inkoopafdeling van de Nederlandse ­politie toen Bistrongs bekentenis in 2010 openbaar werd. Zijn ­verklaring was deel van een uitgebreidere bekentenis van corruptiebetalingen, die de Amerikaan had afgelegd als onderdeel van een kroongetuigedeal met de Amerikaanse justitie.

In ruil voor strafvermindering biechtte Bistrong een serie omkopingen op en werkte hij drie jaar lang - tussen 2007 en 2010 - undercover als lokaas en informant voor de FBI. Zijn undercoverwerk resulteerde in de aanhouding van 22 wapenhandelaren tijdens de Shot Show, 's werelds grootste wapenbeurs in Las Vegas, in oktober 2010.

De zaak liep uiteindelijk uit op een fiasco. De Amerikaanse rechter sprak in 2012 alle betrokken handelaren vrij, omdat de FBI veel te ver was gegaan in het uitlokken van de wapenhandelaren. Bistrong spiegelde handelaren voor dat ze miljoenen zouden verdienen als ze smeergeld zouden betalen aan een Afrikaanse minister. Het bewijs dat dat opleverde kon de jury tot twee keer aan toe niet overtuigen, ondanks de vracht aan getuigenissen. Het feit dat tijdens de rechtszaak sms-verkeer tussen Bistrong en de FBI naar boven kwam, waarin weinig verheffend werd gesproken over geld en vriendinnen, hielp de zaak evenmin.

Nederlandse handlangers

De ruis die in de VS ontstond over de deal van Bistrong met de FBI had zijn weerslag op Nederland. Hoewel Bistrong in 2012 op verzoek van de rechter in Washington de namen van zijn Nederlandse handlangers in het openbaar noemde, is het hier tot nu toe niet tot een zaak gekomen.

En dat terwijl door Bistrong aangewezen handlangers het afgelopen decennium sleutelfiguren zijn geweest in aanbestedingen van de Nederlandse politie. Zo leverde het verdachte handelsbedrijf TBM, in samenspraak met Bistrong en agent Arie P., onder meer politieholsters, 40-mm-granaten en stunbags - niet dodelijke kogels - aan de Nederlandse politie.

Ook had TBM de beste kaarten in twee afgeblazen aanbestedingen, die van kogelvrije vesten en de desa­streus verlopen order voor de levering van nieuwe politiepistolen. Die zouden in eerste instantie worden geleverd door het Duitse bedrijf Sig Sauer, dat samenwerkte met Arie P. en TBM. Na ernstige vermoedens van corruptie werd deze opdracht uiteindelijk in 2013 gegund aan wapenfabrikant Glock.

Kort voordat hij in de zomer van 2012 de gevangenis in draaide, had Richard T. Bistrong op het Amerikaanse ministerie van justitie in Washington DC een ontmoeting met twee Nederlandse politiefunctionarissen - de een van de Rijksrecherche, de ander van de KLPD. Als getuige sprak hij bijna een dag lang met de Nederlanders, en hij vertelde hun alles wat hij wist over de betrokkenheid van Nederlandse ambtenaren en wapenhandelaren bij corruptie.

Hij wees de onderzoekers op wat hij gezien had bij de pepperspray-deal en beantwoordde vragen over Evelien K. en agent Arie P. Die gingen onder meer over de tientallen e-mails die hij met hen had uitgewisseld over hoe hij de aanbesteding van pepper­spray naar zijn hand kon zetten. Ook beantwoorde hij vragen over een derde betrokkene, een ervaren inkoopmanager van de politie, die indertijd namens de minister zijn handtekening had gezet onder het pepperspray-contract.

Ze zullen er wel wat mee doen, dacht Bistrong voor hij de bak in ging. Niet dat het zijn zaak was, hij wilde alleen zo duidelijk en eerlijk mogelijk antwoord geven. 'Het is uiteindelijk niet mijn zaak wat er gebeurt met mijn getuigenis', zegt Bistrong vanachter zijn bureau. 'Ik weet dat wat ik deed verkeerd was. Corruptie is tegen de wet en immoreel, en dit onwettige gedrag is op geen enkele manier te rechtvaardigen. Daarom probeer ik mijn ervaringen met vooraanstaande mensen in het zakenleven te delen. Ik doe dit niet voor het geld, maar voor mezelf, in mijn eigen tijd. Mij gaat het er nu om de gemeenschap te dienen. Er wordt veel geschreven over corruptie, maar het gaat meestal over systemen en regels - en nauwelijks over mensen. Terwijl het toch echt mensen zijn die smeergeld betalen en ontvangen, en niet de regels of de systemen.'

Bistrong zegt dat het meer over de menselijke aspecten van corruptie zou moeten gaan. 'Er zijn veel mensen in de frontlinie van het internationale zakenleven die erin getraind zijn corruptie buiten de deur te houden, maar die ook weten dat ze enorme bonussen kunnen verdienen als ze de verkoop opstuwen. Dat is zeer verwarrend, zeker bij bedrijven die operen in corruptiegevoelige gebieden. Waar gaat het om: wil je integriteit of wil je hoge verkopen? Want die gaan vaak niet samen.'

Bistrong weet inmiddels dat hij zichzelf voor de gek hield. 'Betrokkenen aan beide kanten van de tafel denken al snel dat zij niemand schaden, dat er geen verliezers zijn. Zo gaat het, in de wereld van business­classvluchten en dure hotels. Je schuift wat met geld, er worden goede spullen geleverd, en de ambtenaren tegenover je hebben een net iets prettiger leven.

Als je er middenin zit denk je makkelijk: wat maakt het uit? Corruptie is mensenwerk. En mensen maken fouten. Ik weet het, ik deed het zelf en mijn ervaring leert dat het overal kan gebeuren - ook in landen en organisaties waar niemand het verwacht.'

Beeld Robin de Puy

Nationale Politie

De Nationale Politie laat weten dat het Rijksrechercheonderzoek naar mogelijke strafbare feiten van Arie P. 'niet tot vervolging heeft geleid'. De politie geeft geen commentaar op de verklaringen van Richard Bistrong, en schermt Arie P. af. Een politiewoordvoerder laat wel weten dat er mogelijk nog interne stappen tegen hem volgen, al 'is het nog te vroeg om te zeggen of er een disciplinair onderzoek komt, laat staan wat er uit zou komen'. Evelien K. wilde niet meewerken aan dit artikel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.