Een eindje touw, als een soort verzekering

Er waart een spook door Japan en dat is niet de geest van het verleden die elk jaar de kop opsteekt als de 15e augustus nadert en Japanse hoogwaardigheidsbekleders de beslissing moeten nemen al of niet naar het Yasukuni heiligdom te gaan om de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog te...

Sinds 1978 zijn daar stiekem de lichamen van oorlogsmisdadigers bijgezet, inclusief dat van premier Hideki Tojo die na de Japanse capitulatie door de Geallieerden is terechtgesteld. De huidige premier Junichiro Koizumi bracht gisteren een bezoek aan Yasukuni, in de hoop buitenlandse kritiek zo te doen verstommen.

De gruwelijkheid van het oorlogsspook mag dan niet worden geëvenaard door het spook dat het huidige Japan teistert, dat laatste is akelig genoeg. Newsweek schetst een inktzwart beeld van de wanhoop die voor een groeiend aantal Japanners reden is om zelfmoord te plegen.

Volgens de recentste statistieken maakten in 2000 voor het derde achtereenvolgende jaar dertigduizend Japanners een einde aan hun leven, grofweg drie keer zoveel als er jaarlijks doden vallen in het verkeer. Meestal verhangen ze zich, of werpen ze zich voor een van de talloze forensentreinen.

Het merendeel is man, 71 procent. Sinds het einde van de jaren negentig is het grootste deel van de toename toe te schrijven aan de salarymen, de modale kantoorklerken. Op bijna eenderde van de afscheidsbrieven die in 2000 op de lichamen van zelfmoordenaars werden gevonden, werd als reden de economische malaise vermeld.

Japan kent geen riagg's. Over een depressie praat je nog minder dan over een buitenechtelijke verhouding, want het is een teken van zwakte. Zelfdoding daarentegen past geheel in de samoerai-traditie. Therapeuten zijn er niet of nauwelijks. De meeste artsen kunnen of willen een depressieve patiënt niet behandelen.

Bovendien weigeren de meeste patiënten in te zien dat zij geestelijk ziek zijn. Moderne anti-depressiva zijn nauwelijks verkrijgbaar als gevolg van ingewikkelde toelatingseisen en andere bureaucratische rompslomp. Zo is een middel als Prozac, halverwege de jaren tachtig geïntroduceerd in de Verenigde Staten en Europa, in Japan niet te krijgen.

Volgens de emiritus-hoogleraar psychiatrie Susumu Oda lijdt Japan aan een geestelijke-gezondheidscrisis. De psychiater Toru Sekiya denkt dat de kantoorklerken de grootste risicogroep vormen voor suicide. 'Zij werken hard, bereiken de middelbare leeftijd en worden overgeplaatst of ontslagen. Vervolgens denken ze - geheel in de samoerai-traditie - aan zelfmoord. Slechts een enkeling zoekt hulp.'

Newsweek voert een anonieme vijftiger op die bij een groot Japans bedrijf werkte. Toen zijn werkgever hard werd getroffen door de recessie, kreeg hij eerst last van onverklaarbare angstaanvallen, gevolgd door perioden van slapeloosheid. Vervolgens werd hij dagelijks letterlijk ziek op het moment dat zijn forensentrein het station binnenrolde.

Uit wanhoop kocht de man een eind touw en borg dat op in de kofferbak van zijn auto, als een soort verzekering tegen de ellende. Gelukkig voor hem bleef het ongebruikt, omdat de bedrijfsarts van zijn multinationale hightech-bedrijf hem ervan kon overtuigen dat hij aan een te genezen ziekte leed.

Met behulp van therapie en pillen krabbelde hij weer op. Het touw gooide hij op een gegeven moment in een nabijgelegen vijver. En hij doet weer volop mee aan het dagelijke borreluur met de collega's in Hotel Imperial in Tokio. Hij is een van de weinigen die de depressie de baas zijn geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden