Een eeuw natuurgenoegen voor knapen en specialisten

'DE LEVENDE natuur wordt nog niet bemind en gezocht, zooals zij dat verdient. (...) De redactie, waarde lezer, wil zich beijveren om de levende natuur tot eene bron van algemeen genoegen te maken....

PIET VAN SEETERS

Dit zijn zinnen uit het openingsartikel van het eerste nummer van het tijdschrift De Levende Natuur dat in maart 1896 verscheen. Het blad bestaat nog steeds als tweemaandelijks tijdschrift en het gedenkt zijn honderdjarig bestaan door van het maartnummer een 'eeuwnummer' te maken. Uiteraard staat daar het allereerste artikel integraal in. Het was de intentieverklaring van E. Heimans, J. Jaspers en Jac. P. Thijsse.

Het blad is in die honderd jaar sterk veranderd. De initiatiefnemers richtten het blad op om de natuur te populariseren. Ze schreven voor 'de huismoeders die haar vogeltje en hare kamerplanten willen verzorgen, en voor de knapen die voor hun zakgeld wat natuurgenot willen koopen; voor den houder van een tuintje en voor den wandelaar door bosch en veld; voor den vriend der natuur, die hoofdzakelijk voor zijn eigen pleizier er flesschen en bakken op nahoudt; en voor den vader of onderwijzer, die wil weten, hoe hij zijn jongens genoegen kan doen.'

Dat is niet meer de doelgroep van De Levende Natuur van 1996. Er zijn nu andere bladen en media die de natuur voor de leek toegankelijk maken. De Levende Natuur is nu vooral voor specialisten. De doorgaans uitvoerige artikelen behandelen vaak kleine onderwerpen en zijn meestal op academisch niveau geschreven. Dat blijkt ook uit dit eeuwnummer. Daarin zijn artikelen van nu gekoppeld aan stukken van lang geleden.

Zo wordt een stuk van Eli Heimans uit 1896 over torenvalken en sperwers in de steden vergezeld door een artikel over sperwers van J. van Diermen. Deze auteur heeft jarenlang onderzoek gedaan naar het broedsucces van sperwers in de Meijerij van Den Bosch en doet daarvan minutieus verslag. Zijn voornaamste conclusie is dat sperwers die broeden in of bij dorpen, succesvoller zijn dan sperwers die broeden in houtwallen in agrarisch gebied of in bossen. De belangrijkste oorzaak is dat er in dorpen meer voedsel is te vinden, vooral huismussen.

Daarbij vergeleken schreef Heimans een heel ander stuk. Hij legde uit wat het verschil is tussen een torenvalk, een sperwer en een havik. Hij schreef inderdaad voor de ondeskundige liefhebber. Aardig is overigens in dit artikel dat Heimans de sperwer nog zag als een gevaar: 'een echte vogeldief die net zoo hard vervolgd moest worden, als de Torenvalk beschermd.' En hij vermeldt dat een sperwer in één uur wel twintig vinken kan vangen.

Een artikel van Thijsse over Rottum wordt gekoppeld aan twee uitvoerige stukken over ontwikkeling van de vegetatie en de broedvogelstand op Rottumeroog en Rottumerplaat. Een artikel uit 1936 van de latere Nobelprijswinnaar Niko Tinbergen ('Waarnemingen aan zilvermeeuwen in de broedkolonie te Wassenaar') wordt gekoppeld aan een stuk over 'Het wel en wee van de Zilvermeeuw door de jaren heen'.

De aardigste combinatie verhalen is die over de St Pietersberg. Honderd jaar geleden was deze Nederlands-Belgische berg onder Maastricht in botanisch opzicht een van de belangrijkste plaatsen van Nederland. De afgraving van kalk ten behoeve van de cementindustrie was toen nog nauwelijks begonnen. De berg was dan ook het onderwerp van het eerste themanummer van De Levende Natuur.

Afgedrukt wordt echter een artikel van Jacob Heimans (de zoon van Eli) uit 1959. Dat wordt gekoppeld aan een boeiend stuk waaruit helder blijkt hoeveel waardevols er in honderd jaar door de afgravingen is verdwenen.

Dat er gelukkig nog veel over is, wordt duidelijk uit het mooiste onderdeel van dit eeuwnummer: een uitneembare gids voor een wandeltocht over de St Pietersberg. Deze gids biedt niet alleen inzicht in de historie van de bebouwing, maar hij vertelt ook welke zeldzame planten de wandelaar kan tegenkomen. De rode kamperfoelie onder meer, en de knolsteenbreek. Zelfs de bolderik is nog te vinden in een graanakker. Alleen is die, net als wilde ridderspoor, enkele jaren geleden bij een herinrichting opnieuw gezaaid.

Piet van Seeters

De Levende Natuur, eeuwnummer: ¿ 15,-

Noordereinde 60, 's-Graveland

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden