Een eerlijk maar pijnlijk verhaal

De door Jeroen Dijsselbloem uitgezette lijn om eerst de financiers voor de verliezen van banken op te laten draaien en pas daarna de belastingbetalers, wordt inmiddels breed omarmd. Wel sprak Dijsselbloem voor zijn beurt. De eurolanden hebben hier nog geen afspraken over gemaakt. Overeenstemming is er over het principe de belastingbetaler zo veel mogelijk te ontzien. Discussie over de vraag wat te doen als de overheid toch moet bijspringen. En vooral: wat als de desbetreffende overheid daar zelf niet toe in staat is?


Die vraag lag ook een jaar geleden op tafel, toen de financiering opdroogde voor zowel de Spaanse banken als de Spaanse overheid. Het antwoord van de euroregeringsleiders destijds: een bankenunie. Gemeenschappelijk toezicht op banken, gemeen- schappelijke regels voor het afwikkelen van failliete banken en een gemeenschappelijke pot euro's om waar nodig de kosten te dragen om onmisbare bancaire functies overeind te houden. Toen de ECB ook nog eens meldde 'alles' te zullen doen om de euro overeind te houden, leek het einde van de eurocrisis nabij. De markten kalmeerden.


Helaas was dat voor de euroleiders het teken om het zelf ook weer wat rustiger aan te doen. De komst van de bankenunie werd vertraagd en de noordelijke eurolanden riepen dat de gemeenschappelijke pot er natuurlijk niet is voor verliezen uit het verleden. Ook al zijn het juist die verliezen die de eurocrisis aanwakkeren.


De wankele eurobanken restte niets anders dan hun verliezen te verstoppen in de donkerste krochten van hun boeken. Geldschieters weten hierdoor niet welke bank nog te vertrouwen is waardoor alle eurobanken moeilijker financiering kunnen krijgen. De ergst getroffenen hebben al geen geld meer om uit te lenen. Deze 'zombiebanken' doen ogenschijnlijk alles wat je van een bank verwacht: betalingen verwerken, klanten adviseren en stresstesten doorstaan. Alleen geld uitlenen, dat is er niet meer bij. Zo stromen de levenssappen uit de economie weg waardoor ook gezonde banken veranderen in zombiebanken.


Tot zover het horror-scenario voor de eurozone. Tijd voor de held van het verhaal om het podium te betreden: de voormalig woordvoerder onderwijs van de PvdA-fractie, Jeroen Dijsselbloem. Inmiddels als eurovoorzitter internationaal beter bekend als Diesel-Boom.


Zijn aankondiging dat voortaan de financiers voor de kosten van failliete banken opdraaien zette de boel weer in beweging. Financiers eisen nu duidelijkheid van banken, spaarders nemen de benen zodra ze onraad ruiken. Voor banken met een vlekje is de ondergang onontkoombaar. De treuzelende euroleiders moeten nu wel in actie komen willen ze een lange reeks chaotische bankfaillissementen voorkomen. Banken moeten snel gezond worden gemaakt door eigenaren en schuldeisers te korten en desnoods met belastinggeld de kapitaalbuffers van de banken te versterken.


Hiermee wordt de eurozone een verloren decennium à la Japan bespaard. Maar het heeft wel zijn prijs. Willem Buiter, hoofdeconoom van Citibank, schat dat er een- tot drie duizend miljard euro nodig is om de eurobanken zo te 'ontzombiën'. Dat is 10 tot 30 procent van de totale jaarlijkse productie in de eurozone. Overheden kunnen dit onmogelijk allemaal voor hun rekening nemen.


De eigenaren en schuldeisers van de banken moeten daarom wel meebetalen. Daaronder overigens de nodige Nederlanders die via hun pensioenfonds een flink pakket aandelen en obligaties in Europese banken en verzekeraars hebben. De sanering van de eurobanken is geen feest. Het is een pleister die je er maar beter snel af kunt trekken.


Het zal ook niet kunnen zonder overdracht van middelen van de noordelijke- naar de zuidelijke eurolanden die onevenredig hard worden getroffen. Het is óf een volledige bankenunie inclusief een gezamenlijke stroppenpot óf een splitsing van de euro. Mark - 'Geen cent naar Griekenland' - Rutte noemde de uitspraken van zijn minister eerder nog 'verstandig'. Ze kosten hem wel zijn zoveelste verkiezingsbelofte. Of Rutte moet de geschiedenisboeken in willen gaan als de man die de euro opblies.


Het kabinet moet het land voorbereiden op de volgende stap. Niet met dagdromerijen als die van Dijsselbloem dat het huidige euronoodfonds misschien wel ongebruikt blijft.


Het eerlijke verhaal is dat het de noordelijke eurolanden waren die de zuidelijke spilzucht financierden. Dat aan elke onbezonnen lening twee schuld hebben en dat het daarom niet alleen noodzakelijk, maar ook rechtvaardig is om de zuidelijke landen bij te staan. Pijnlijk ja, maar wel zo eerlijk.


Rens van Tilburg

is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden