Een economische kerstgedachte

Bij een witte Kerst en een echte kerstkrant hoort een economische kerstgedachte. Die gaat over twee groepen in de samenleving die elkaars wel en wee sterk beïnvloeden, zonder dat ze dat per se van elkaar weten: studenten en de pechvogels van alle leeftijden aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Preciezer: het gaat over studenten en de schade die ze veroorzaken aan de onderkant van de arbeidsmarkt.


De aanleiding is de terugkeer van mijn jongste dochter uit de Verenigde Staten waar ze een semester heeft gestudeerd. De marktprijs van zo'n periode van vier maanden is ruim 19 duizend dollar - een bedrag dat vader gelukkig niet hoefde te betalen vanwege een uitwisselingsovereenkomst tussen haar Nederlandse en Amerikaanse universiteit. Dochter kwam (onder veel meer) terug met drie observaties. Eén: op zo'n Amerikaanse universiteit wordt door studenten keihard gestudeerd. Twee: studenten hebben in de regel geen bijbaantjes. Drie: op campus en in de stad is een overvloed aan laaggeschoold werk, dat niet door studenten wordt gedaan, maar door Amerikanen van alle leeftijden.


Het lijdt geen twijfel dat de Amerikaanse toestand te verkiezen is boven de Nederlandse. Niet alleen voor de studenten die zich (kunnen en moeten) concentreren op hun studie. Maar ook voor de mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Natuurlijk, hier is het uitkeringsniveau hoger, maar daar is er geen verdringing op de arbeidsmarkt. Laaggeschoolde banen zijn er echt voor laaggeschoolde mensen. De beste van alle werelden is de combinatie van fatsoenlijk uitkeringen én ruime baankeuze voor laaggeschoolden. Dus moeten we in Nederland van de verdringing af.


De kern van het verschil tussen de Amerikaanse en Nederlandse situatie is de hoogte van het collegegeld. Bij een collegegeld van 1.700 euro per jaar is het aantrekkelijk om werken en studeren te combineren. Een student die 5.000 euro per jaar verdient en daardoor een jaar studievertraging oploopt (à 1.700 euro) denkt een goede deal te hebben. Dat dit niet per se waar is (het eerste jaarsalaris van de 'echte' baan gaat immers verloren), doet aan de redenering niets af. Als een jaar studievertraging 38 duizend dollar kost, valt daar niet tegenop te werken met een bijbaan. De opbrengst van een uur werken is veel lager dan de kosten van een extra uur studie.


In dit licht is de recente discussie in Nederland over een 'langstudeerderstarief' tamelijk bizar. Het kabinet heeft besloten - na, onder meer, studentenprotest - dat dit tarief (3.000 euro per jaar extra collegegeld, nog lang niet kostendekkend) pas gaat gelden na twee jaar studievertraging: één extra jaar voor de bachelor- en een extra jaar voor de masterfase. Slappe hap. De Britse regering - ook conservatief - heeft het collegegeld simpelweg verhoogd naar 9.000 pond per jaar. Good lads. Zo'n drastische verhoging van het collegegeld heeft nog een tweede positief effect voor de mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt: ze hoeven - ceteris paribus -- minder belasting te betalen. De huidige inrichting van het hoger onderwijs nodigt de meest getalenteerden van de jonge generatie niet alleen uit mensen uit banen te verdringen, maar ook nog eens om een greep te doen in hun portemonnee. De bijstandmoeder betaalt mee aan de opleiding van de jurist. Als collegegelden ten minste kostendekkend worden (zo'n 10 duizend euro per jaar), is het met deze perverse solidariteit ook afgelopen.


Studenten beseffen onvoldoende dat ze de bofkonten zijn van hun generatie. Terwijl hun leeftijdsgenoten - die op het mbo zijn afgestudeerd - hun eigen kost verdienen en belasting betalen, mogen zij nog een paar jaar studeren. Dat is een privilege. Een peperduur privilege bovendien.


Dat het gedrag van grote groepen studenten hier niet naar is, moet hen wellicht niet te zwaar worden aangerekend. De inrichting van het hoger onderwijs is niet door hen bedacht; zij maken hun keuzes, gegeven die inrichting.


Over de inrichting gaan wij samen. Ik zou zeggen: jaag de studenten weg van de onderkant van de arbeidsmarkt richting de studiezaal. Er is maar één ding voor nodig: kostendekkend collegegeld.


In het ideale kerstverhaal druipt de solidariteit natuurlijk van de pagina's - niet de perverse maar de echte. In dit geval is daarvoor een studentenbeweging nodig die dit standpunt overneemt. Een mens mag dromen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden