Een echte Serviër zegt 'nee' tegen Westerse bemoeienis

Vandaag zeggen de Serviërs in een referendum massaal 'nee' tegen buitenlandse bemiddeling in de Kosovo-crisis. President Milosevic heeft zijn volk zo medeverantwoordelijk gemaakt voor de dreigende internationale sancties....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM/BELGRADO

Vandaag kunnen de Serviërs voor de derde keer deze eeuw een lijn in het zand trekken. In 1941 kwamen ze in opstand tegen Hitler, in 1948 waagde Belgrado het de klemmende vriendschap van Stalin af te wijzen. In 1998 moeten de Servische kiezers de Westerse plannen verijdelen om Kosovo van Servië af te pakken.

Dat houdt de regering de Serviërs voor aan de vooravond van het referendum. 'Aanvaardt U deelname van buitenlandse vertegenwoordigers aan de regulering van de problemen in Kosovo?', luidt de vraag op het stembiljet. Bij de te omcirkelen antwoorden komt eerst 'Nee', dan 'Ja'.

Het Servische publiek behoeft na de verloren oorlogen in Kroatië en Bosnië niet veel aanmoediging om het Westen te wantrouwen. De nationale trots inzake Kosovo weegt voor de meeste Serviërs zwaarder dan de vrees voor sancties, blijkt uit peilingen.

Maar voor alle zekerheid hebben de regeringsgezinde media de afgelopen weken de noodzaak erin geramd van wat ze 'een derde historisch nee' noemen. Avond aan avond verschenen bekende Serviërs op het journaal om de bevolking uit te leggen waarom er 'nee' gestemd moet worden.

'Deelname aan het referendum is een daad van patriottisme', luidde een kop in de regeringsdagblad Politika. Kranten en televisie brachten honderden brieven waarin de meest schimmige organisaties hun steun betuigen. De inwoners van Belgrado vonden in hun brievenbus afgelopen weekeinde een folder van Milosevic' socialistische partij, waarin ze worden opgeroepen 'nee te zeggen tegen inmenging in binnenlandse aangelegenheden en het opsplitsen van Servië'.

'De regering gebruikt zoals zo vaak de theorie van een internationaal complot tegen de Serviërs', zegt Vesna Pesic, een van de weinige niet-nationalistische politici. 'Wie voor internationale bemiddeling is, wordt als verrader aangeduid.'

De grote oppositiepartijen hebben zich voor het referendum en een 'nee'-stem uitgesproken. Ze kunnen het zich niet veroorloven tegen de nationalistische stemming over Kosovo in te gaan. Alleen de liberale partijen van Pesic en mede-opposant Zoran Djindjic hebben opgeroepen tot een boycot. De laatste heeft posters opgehangen in Belgrado, waarop Milosevic als een manipulator wordt afgeschilderd.

Het is geen toeval dat het referendum twee dagen valt voor de deadline die de Contactgroep voor de Balkan aan Belgrado heeft gegeven. Milosevic moet op die dag een echte dialoog zijn begonnen met de Albanese meerderheid in Kosovo en de onderdrukking door de Servische politie hebben beëindigd. Anders volgen nieuwe sancties tegen Servië.

Aan de voorwaarden heeft Belgrado slechts zeer ten dele voldaan. Door zijn burgers steun te vragen in het conflict met de internationale gemeenschap maakt Milosevic ze in feite medeverantwoordelijk voor de sancties die volgen. Ze stemmen voor meer ontberingen, die ook nog aan het Westen kunnen worden geweten. De aandacht wordt zo afgeleid van de recente inflatiegolf en het corrupte en incompetente bestuur.

'Na een succesvol referendum kan de regering rustig zeggen: jullie hebben er zelf om gevraagd', schrijft een commentator van het dagblad Vreme. 'De sancties komen goed te pas om de oorzaken te verbergen van de onvermijdelijke economische ineenstorting.'

Het enige wat roet in het eten kan gooien is een lage opkomst. Het referendum is pas geldig als meer dan de helft van de 7,2 miljoen kiesgerechtigden zijn stem uitbrengt. Als de apathie bij de laatste verkiezingen een graadmeter is, zal het nog moeilijk worden dat aantal te halen.

Ondanks de agressieve propaganda is lang niet iedereen overtuigd van de noodzaak Milosevic te helpen. 'Milosevic heeft altijd geregeerd met slechts een paar vrienden. Er werd ons nooit wat gevraagd. Waarom nu wel?', vraagt een kiezer zich af.

Desondanks geloven veel waarnemers dat het mogelijk zal blijken aan de benodigde stemmen te komen. 'Dit referendum wordt niet gecontroleerd en degenen die het organiseren kunnen het resultaat bekend maken dat ze te pas komt', zegt Pesic.

Westerse leiders zijn de afgelopen weken te hoop gelopen tegen het referendum, dat hun worsteling met de Kosovo-crisis alleen maar ingewikkelder maakt. Nu al is er grote onenigheid in de contactgroep over de mate waarin Belgrado aan de eerder gestelde voorwaarden heeft voldaan.

Intussen dreigen in Kosovo zelf opnieuw gevechten uit te breken tussen Serviërs en Albanezen. Milosevic beseft volgens diplomaten dat de situatie onoplosbaar is en hij uiteindelijk buitenlandse bemiddeling zal moeten toestaan. Maar hij wil het Westen met uitstel tot zoveel mogelijk concessies dwingen.

Dat lijkt hem te lukken. Washington stelt zich wegens gebrek aan steun van de Europese bondgenoten steeds gematigder op tegenover Milosevic. De VS zijn volgens diplomaten nu al zover dat ze Belgrado het OVSE-lidmaatschap en de opheffing van de resterende financiële sancties willen aanbieden in ruil voor medewerking inzake Kosovo. Het zou niet de eerste keer zijn dat Milosevic met zijn geslepen diplomatie precies krijgt wat hij hebben wil.

Met medewerking van Sophie Perrier in Belgrado

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden