'Een drugsvrij feest bestaat niet'

Natuurlijk weten ze dat er wordt gebruikt op festivals, maar erover praten doen feestvierders, journalisten of organisatoren niet. Nu dan toch. 'Een drugsvrij feest bestaat niet.'

Vanaf links: festivaldirecteuren Eric van Eerdenburg (Lowlands), Marcel Mingers (Extrema) en Sjoerd Wynia (ID&T).Beeld Bier en Brood

Met een trekkend been loop ik over het beton van de NDSM-werf in Amsterdam-Noord. Ik hink licht omdat ik bang ben dat de pil in mijn schoen geplet wordt tot gruis als ik er met mijn volle gewicht op ga staan. Voor de controle even verderop ben ik niet bang. De beveiligers valt het toch niet op. Die steken hun hand niet in je sok. Dat doen ze nooit.

Op de dansvloer, beschut door de menigte, haal ik de pil uit mijn schoen. Een paar uur later zie ik dat ik niet bepaald de enige ben die iets genomen heeft. Gedurende de dag groeien de pupillen en staat er steeds meer spanning op de kaken van de bezoekers. Op een gemiddelde dansavond neemt ruim een kwart van de bezoekers xtc, volgens het Trimbos Instituut. Dat is vandaag in elk geval niet minder.

Dit is DGTL, de aftrap van een propvol festivalseizoen. Dertigduizend bezoekers trotseren de paaskou voor een dagje dansen. Duizenden mensen gebruiken hier harddrugs: de meesten van hen een xtc-pil, een lik mdma of een snuif cocaïne. Maar het aantal aanhoudingen wegens harddrugsbezit? Zes, laat de politie weten. De festivalverslagen achteraf? Het gaat over het uit zeecontainers opgebouwde terrein en de muziek van dj's als Dixon en Job Jobse. Over drugs gaat het hoogstens zijdelings, in verdekte termen. En in de afterfilmpjes van de organisatie zie je geen malende kaken, flinke doppen of zweetkoppies. Zelf zit ik dinsdag na Pasen ook weer fris op mijn werk, zonder er met collega's over te praten.

Zoals ik zijn er tienduizenden jongeren die een paar keer per jaar naar een feest toeleven, recreatief en met mate harddrugs gebruiken. Onderling wordt erover gepraat, maar met anderen nauwelijks. En anderen doen dat ook. Je zou kunnen zeggen dat alle partijen - organisatoren, sponsors, media, politie, justitie, hulpdiensten, bezoekers - samen een toneelstukje opvoeren: we weten allemaal dat het deels om drugs draait, maar we zeggen het niet te luid. Het is bijna alsof de drugs er nooit zijn geweest. Hoe kan dat?

Leg dit voor aan festivalorganisatoren en je stuit op veel voorzichtigheid. Ze zijn huiverig voor de media geworden na de doden die vorig jaar rond Amsterdam Dance Event (ADE) vielen. Er werden haastige conclusies getrokken door journalisten: nog voordat de autopsie was verricht, werden de drie doden het directe gevolg van xtc-gebruik genoemd. Politici riepen meteen op tot harder optreden.

Luchtfoto van het NDSM werf in Amsterdam Noord tijdens Koningsdag.Beeld anp

Afgeslacht

In zo'n hijgerige discussie voelde geen organisator de behoefte zich uit te spreken. Nu wil een aantal van hen wel praten: Marcel Mingers van de festivals Extrema Outdoor en Solar, Sjoerd Wynia, woordvoerder van ID&T (onder meer Amsterdam Open Air, Mysteryland, Awakenings, Sensation) en Eric van Eerdenburg, al vijftien jaar directeur van Lowlands en ook sprekend namens andere Mojo-festivals als Pitch, Down The Rabbit Hole en We Are Electric. Opgeteld komen bijna een half miljoen bezoekers op hun evenementen deze zomer.

Het drietal wil alleen meewerken aan een rondetafelgesprek. Zo kan hun festival niet het enige zijn dat met drugs geassocieerd wordt. Dat zag Van Eerdenburg vorig jaar met Lowlands gebeuren. Een aantal advocaten sprak zich uit over het snelrechtbeleid op het festival, waarbij recreatieve gebruikers zonder tussenkomst van een advocaat direct een strafblad en hoge boetes konden krijgen. Een week lang werd Lowlands in verband gebracht met drugs. 'Terwijl dat beleid in het hele land zo uitgevoerd wordt.'

Na de doden die vielen rond ADE, vorig jaar oktober, werd Wynia 'platgebeld' door journalisten. 'Of ik even mijn mening wilde geven.' Hij weigerde, maar een week later sprak hij wel in de gemeenteraad van Amsterdam over drugsvoorlichting. Daar kon hij rustig zijn visie geven, zonder 'afgeslacht' te worden.

Steeds meer pillenslikkers

Van de 25- tot 33-jarigen heeft 11.3 procent ervaring met xtc. Onder uitgaanders en festivalbezoekers in Amsterdam heeft 55 procent de laatste maand een pil genomen, een verdubbeling ten opzichte van vijf jaar geleden.

Incidenten

Als drugs in het nieuws komen gaat het altijd over incidenten, volgens de mannen. Je hoort er maanden niets over, totdat er een dode valt of iemand ernstige klachten krijgt. Op dat moment kun je het niet goed doen als organisator, ervaren zij, en kun je maar beter je mond houden.

Dan krijg je de reacties uit de politiek. Het progressieve kamp zegt: drugsgebruik is een feit en we moeten zorgen dat het zo veilig mogelijk gebeurt. Het conservatieve kamp zegt: harddrugs zijn verboden en dat verbod moeten we zo streng mogelijk handhaven. Punt. 'Ik weiger te accepteren dat er massaal harddrugs wordt gebruikt op dancefeesten', zei raadslid Marijke Shahsavari van CDA Amsterdam bijvoorbeeld in Het Parool na ADE.

Het is deze laatste groep waar organisatoren bang voor zijn, denkt Atze de Vrieze, muziekjournalist van 3voor12. 'Slecht geïnformeerde CDA-politici gaan blind af op wat ze in de media lezen en gebruiken zo'n incident om te laten zien hoe daadkrachtig en rechtlijnig ze zijn.' Maar die rechtlijnigheid komt voort uit onwetendheid, zegt hij.

Pak de cijfers erbij en de repressieve aanpak lijkt inderdaad ineffectief. Uit het proefschrift van gezondheidswetenschapper Jan Krul blijkt dat er veel minder opstootjes zijn als er xtc gebruikt wordt dan als er voornamelijk alcohol wordt gedronken. Dat zeggen beveiligers van feesten al jaren: pillen maken mensen zachtaardig en zorgen zelden voor spanningen.

Ook als je kijkt naar medische incidenten, aantallen doden of het risico op verslaving leiden xtc en mdma tot minder problemen dan alcohol. Dat wil niet zeggen dat er geen problemen zijn (door sterkere pillen nemen de incidenten de laatste jaren toe), maar de vraag is hoe je daar dan het best mee om kunt gaan. Beter voorlichten of strenger controleren? Normaliseren of criminaliseren?

Drugshonden

De festivaldirecteuren weten uit ervaring dat strenge controles averechts kunnen werken. Wynia herinnert zich dat zeven jaar geleden politie vaak met groot machtsvertoon, drugshonden en agenten in burger naar festivals kwam. Sommige bezoekers namen hun drugs al vooraf, wat tot meer problemen bij de EHBO leidde. Andere bezoekers durfden niet eens meer naar de EHBO te gaan, zegt hij.

Bovendien was de opbrengst van de drugshonden mager. 'Aan het eind van de avond was dertig man opgepakt met een of twee pillen op zak.' De dealers bleven buiten schot. Vanuit de politie ontving hij geluiden dat de repressieve maatregelen - harder en sneller straffen, drugshonden, zero-tolerancebeleid - de afgelopen jaren nul effect hadden.

Zonder twijfel zeggen de organisatoren dat een drugsvrij feest niet bestaat en nooit zal bestaan. Mingers: 'Dat is een utopie. Drugs zijn onderdeel van de maatschappij. Al zolang de middelen er zijn, brengen mensen zichzelf in een roes. Er wordt op straat gebruikt, in de kroeg, de club en ook steeds meer thuis, terwijl daar geen enkel toezicht is. Ik stuur mijn dochter liever naar een goed beveiligd festival.' De organisatoren zijn een makkelijk mikpunt geworden, vinden ze zelf. Wynia: 'Er kan van ons niet verwacht worden dat we een probleem oplossen dat in de hele wereld niet uit te roeien is.'

De grootste vrees van organisaties, zegt Van Eerdenburg, is om de vergunning te verliezen. Toch lijkt dat risico niet groot: er worden steeds meer vergunningen verleend. Dit jaar vinden er alleen al rondom de hoofdstad 350 grote buitenfestivals plaats, 50 meer dan in 2014. 'Pretpark Amsterdam is weer open', kopte Het Parool op zaterdag 4 april, de eerste dag van DGTL. Burgemeester Eberhard van der Laan vindt dat zulke evenementen bij een wereldstad horen.

Waarschuwende borden

Het beleid van Van der Laan ziet Van Eerdenburg als een teken dat het doodzwijgen van drugs ten einde is. 'Kijk naar de campagne rond witte heroïne die op straat verkocht werd als cocaïne. Overal stonden waarschuwende borden in Amsterdam. Er zijn vast een flink aantal brave toeristen geschrokken van die borden, maar het is erg goed dat de problemen onderkend worden en dat er wat aan gedaan wordt.'

De mannen hameren allemaal op het belang van drugsvoorlichting. Met de campagne Celebrate Safe, die is ontwikkeld met Unity, de voorlichtingstak van het Jellinek, en die sinds kort wordt ondersteund door het ministerie van VWS, draagt de sector daar zelf ook aan bij. Met enige tegenzin, geeft Wynia toe. Waar zijn ze dan, vroeg hij zich vaak af, de landelijke campagnes om jongeren van de harddrugs te houden? 'Het is eigenlijk best vreemd dat wij als organisatoren het voortouw moeten nemen.'

Dat er op festivals gezwegen wordt over drugs, bestrijdt Van Eerdenburg. 'Voor de partijen onderling - organisatoren, openbaar ministerie, politie, gemeente, hulpdiensten - zijn drugs geen taboe. Er wordt openlijk gesproken over dit onderwerp, maar dat gebeurt in de voorbereiding achter gesloten deuren.'

Van deze 'achterkant' weten de meeste mensen niets. Van Eerdenburg: 'Op Lowlands is er een tandarts, geestelijke gezondheidszorg en een volledig uitgeruste intensivecare-afdeling. Ik durf de stelling aan dat iemand in levensgevaar even goed geholpen wordt bij ons als in het ziekenhuis.' Alles wordt zo veel mogelijk aan het oog onttrokken: logistiek, medische diensten, justitie, brandweer. En zo hoort het, vindt Van Eerdenburg. 'We verkopen entertainment. We're in the feelgoodbusiness, zeg ik altijd.'

Een waarschuwingsbord in het centrum van Amsterdam.Beeld anp
Een waarschuwingsbord in het centrum van Amsterdam.Beeld anp

Sponsors

En die business draait beter dan ooit. Dance heeft de commercie innig omarmd, elk festival werkt met partners en sponsors. Die willen natuurlijk niet al te nadrukkelijk met drugs worden geassocieerd. 'Als er grootschalige drugsexcessen zouden zijn, zoals in de wielersport, lopen de sponsors vanzelf weg', zegt Van Eerdenburg. 'Het is geen issue voor de sponsors momenteel. De alcoholleverancier zal inderdaad liever geen dronken of strakke mensen in de aftermovie of op de foto's willen zien. Maar ik ook niet. Dat ziet er gewoon niet uit.'

Mingers sluit zich daarbij aan. 'Dat ene klappertandende jongetje wil je niet in beeld hebben. Je bent op zoek naar de menigte die staat te juichen bij dat vette optreden. Dat is het echte festivalbeeld.' De bezoekers zelf willen ook niet op de foto staan als ze er strak van de pillen uitzien, denkt 3voor12-journalist De Vrieze. 'Als je baas dat op Facebook ziet, kan dat een probleem zijn.'

Hij begrijpt wel dat er een geheimzinnigheid rond drugs en uitgaan hangt. 'Het ís ook een geheime wereld. Terwijl de rest slaapt, kunnen mensen in het nachtleven zich vrijer voelen. Er geldt een soort erecode. Je kunt je uitleven zonder dat dat gevolgen heeft in het dagelijkse leven. Dat geldt voor drugsgebruik, maar bijvoorbeeld ook voor seksuele voorkeuren.'

Subtiele verwijzing

Soms schrijft hij een subtiele verwijzing naar drugsgebruik in zijn verslag. Over DGTL schreef hij bijvoorbeeld dat twee dames hun neuzen even bij elkaar staken en dat een Spanjaard vroeg of hij zijn biertje kon vasthouden zodat hij iets kon 'breken'. 'De kenner weet dan wat ik bedoel: daar wordt een pil door midden gebroken en wat coke gesnoven.' Toch vindt hij niet dat een festivalrecensie de plek is om drugsgebruik te beschrijven. 'Het lijkt dan alsof ik me erover beklaag, omdat het zo'n gevoelig onderwerp is voor de scene. Maar ik wil me er niet over beklagen.'

Wel neemt De Vrieze de laatste tijd een verschuiving waar. 'Er is steeds meer transparantie. Ik zie vaker openlijk drugsgebruik op de dansvloer. Mensen praten er makkelijker over.' Als dat doorzet, en drugsgebruik gewoner wordt besproken, is het voor organisatoren ook steeds aantrekkelijker om zich publiekelijk uit te spreken, in de media of door voorlichting.

Op DGTL was daar ook al iets van te zien: naast de ingang van de Analog-zaal hingen afgiftebussen met daarop de tekst 'Hand in your drugs without any repercussions'. Het is de vraag of mensen dat hebben gedaan. Een beveiliger zei dat hij daar geen uitspraken over mocht doen. Zeker niet tegen de media.

Festivals zijn groeimarkt

Volgens het rapport Dance-onomics ging er in 2012 137,4 miljoen euro om in de festivalindustrie, een groei van bijna 70 procent ten opzichte van tien jaar eerder. En sindsdien is de sector doorgegroeid, elk jaar komen er festivals bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden