analysetesten zonder klachten

Een ‘droom’ of ‘dure bende’? Drie vragen over testen zonder klachten

Opening van de XL-teststraat op het Utrechtse Jaarbeursterrein.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Testen zonder klachten is zinloos, klonk het steeds. En nu gaat het toch gebeuren. Vanwaar deze draai?

Hugo de Jonge betoogde dinsdagavond tijdens de persconferentie gloedvol dat per 1 december ook mensen zonder klachten zich mogen laten testen ‘want met meer testen zitten we het virus dichter op de hielen’. Premier Mark Rutte noemde het zelfs een ‘droom’ dat iedere Nederlander zichzelf elke ochtend kon testen. Op datzelfde moment stond op de websites van de Rijksoverheid en het RIVM echter nog steeds dat testen zonder klachten ‘geen zin’ heeft en ‘zinloos’ is. 

Is het testen van mensen zonder klachten nu opeens niet meer ‘zinloos’?

Het is eigenlijk nooit ‘zinloos’ geweest. In elk geval niet voor mensen die (nog) geen klachten hebben, maar wel in nauw contact zijn geweest met iemand die besmet is. Deze mensen – die hierachter komen via de GGD tijdens een bron- en contactonderzoek of door een melding van de app Coronamelder – behoren precies tot de groep die zich per 1 december zonder klachten mag laten testen, op dag vijf na het contact.

Testen zonder klachten gebeurde afgelopen zomer enkel op Schiphol, maar dan bij wijze van proef. In de officiële communicatie hield de overheid vol dat testen zonder klachten ‘zinloos’ was – wellicht om zogenoemde ‘prettesters’ af te schrikken. Toch schreef minister De Jonge al in juni aan de Tweede Kamer: ‘In specifieke gevallen kan het testen van mensen zonder klachten van meerwaarde zijn.’ Hij baseerde zich daarbij op een achtergrondstudie van het RIVM en een advies van het OMT in juni. Zij wezen allen op mensen die nauw contact hebben gehad met een geïnfecteerd persoon.

Dat asymptomatische besmetting plaatsvindt, staat vast. Inmiddels is bekend dat mensen het meest besmettelijk zijn een dag vóór ze klachten krijgen. Na zes dagen heeft 95 procent van de na nauw contact besmette personen klachten ontwikkeld – vandaar dat testen op dag 5. Voor mensen die negatief testen, is het een verlossing van hun quarantaine. Zonder een test zou deze 10 dagen duren.

Waarom is er dan niet eerder mee begonnen?

Volgens een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid zijn ‘de inzichten over de toegevoegde waarde van het testen op mensen zonder klachten zijn in de loop van de tijd veranderd’. Maar welke ‘inzichten’ ze bedoelt, blijft onduidelijk. 

De crux lijkt eerder de beschikbaarheid van genoeg coronatests. ‘Daarnaast is de testcapaciteit nu dusdanig groot dat er ook ruimte is voor nieuwe groepen', vervolgt de woordvoerder namelijk. Het jongste OMT-advies ondersteunt die lezing: ‘De PCR-testcapaciteit heeft de afgelopen tijd onder druk gestaan, maar er lijkt nu ruimte te komen om deze ook voor asymptomatische personen in te zetten.’

Door het inschakelen van megalabs en het openen van XL-teststraten is er na maanden van krapte meer testcapaciteit dan er wordt benut. Het aanbod groeit zelfs door, terwijl het aantal tests dat de GGD’s de afgelopen weken afnamen juist flink afnam (van 321 duizend tot 225 duizend). Eindelijk is de belofte van een test en een uitslag binnen twee keer 24 uur een feit. Sterker, door de inzet van sneltests in de XL-locaties heb je daar soms al binnen een paar uur een afspraak én een uitslag.

Vanaf medio december hoopt De Jonge 100 duizend tests per dag te kunnen doen. Vanaf januari hoopt hij reizigers uit risicolanden zonder klachten te kunnen testen. Daar blijft het niet bij. ‘Het grootschalig testen van mensen zonder klachten is een ambitie waar het bedrijfsleven om heeft gevraagd en die door het kabinet wordt omarmd’, aldus De Jonge. Hij laat bekijken op welke manier dat moet gebeuren. Sneltests zijn bijvoorbeeld nog niet geschikt bevonden voor testen zonder klachten.

De ‘stip op de horizon’ voor volgend jaar maart: een totale testcapaciteit zodanig dat iedereen in Nederland - met of zonder klachten - zich gemiddeld 1 keer per maand kan laten testen. Geld - het gaat om honderden miljoenen euro's per maand - speelt volgens De Jonge geen rol.

Levert dat willekeurig testen geen schijnveiligheid op? Een negatieve test sluit niet uit dat iemand toch besmet is?

Alhoewel het RIVM en het OMT al langere tijd het nut inzien van het testen zonder klachten na contact met een besmet persoon, blijven ze kritisch over het willekeurig testen van mensen zonder klachten, zoals bijvoorbeeld Slowakije met de hele bevolking doet.

De kern van het bezwaar: het kan zijn dat een test het virus niet oppikt omdat er nog te weinig virusdeeltjes in de neus en keel zitten. Een negatieve test sluit dan niet uit dat iemand wel degelijk besmet is. Dat levert schijnveiligheid op die in superspreading events kan ontaarden. Ook is er het risico van fout-positieven.

‘Om deze redenen heeft asymptomatisch testen alleen meerwaarde bij welomschreven groepen’, aldus het RIVM-advies eerder. ‘Het OMT adviseert dit beleid terughoudend uitsluitend gericht toe te passen’, klonk het.

In Liverpool werd de plaatselijke bevolking de afgelopen dagen massaal getest – klachten of niet. Een oud-directeur van een regionale gezondheidsdienst en een hoogleraar hebben er in de British Medical Journal geen goed woord voor over. Los van testfouten: bewijs dat de pilot de verspreiding van het virus zal tegengaan is er niet, betogen zij. ‘Het is een dure bende.’

Na maanden van schaarste kan Nederland eindelijk massaal testen

Maandagochtend ging in Utrecht de tot nog toe grootste XL-testlocatie van Nederland in bedrijf. En zo ontstaat er, na maanden van krapte, nu veel meer testcapaciteit dan er benut wordt.

Het eerste megalab van Nederland gaat deze maand in bedrijf. Dagelijks kunnen er 35 duizend coronatests worden geanalyseerd. Het had er maanden eerder kunnen zijn, zegt directeur Jacob Olie van Eurofins Benelux.

Hoe test je een heel land op corona? Slowakije probeerde het als alternatief voor een harde lockdown. Wie negatief testte, kreeg weer vrijheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden