Een draadje is zo gebroken 40 Tilburgers kiezen 'Mooie stukken' uit 40 jaar Textielmuseum

In het Textielmuseum in Tilburg zijn weef- en breimachines nog volop in bedrijf te zien. Mannen in blauwe overals bedienen er antieke en moderne getouwen en machines en vertellen over vroeger....

JUDITH KOELEMEIJER

HAAR museumcollega's reageerden vaak verbaasd of meewarig, herinnert zij zich. Waarom wilde Carin Reinders in godsnaam directeur worden van het Nederlands Textielmuseum in Tilburg? 'Het was een schrikbeeld voor ze.'

Zeg Tilburg, en velen denken aan een saaie, lelijke provinciestad. Zeg textiel, en men denkt aan tuttige breiwerken, batikdoeken of de macraméles van vroeger.

Ze weten het in Tilburg. Ze weten dat het 'niet makkelijk' is het 'negatieve imago om te buigen' (de directeur), dat 'veel mensen textiel nog altijd associëren met stoffige lapjes' (de conservatrice beeldende kunst), en dat 'niet iedereen goed weet wat er in het museum allemaal mogelijk is' (de conservatrice design).

Allemaal vooroordelen en onbekendheid. Zelfs de leden van de Raad voor Cultuur die Reinders onlangs op visite kreeg, moesten bekennen dat ze het museum niet kenden - 'tot hun schande', dat zeiden ze er wel bij. Nee, als mensen eerst maar bínnen zijn geweest, weten ze in het museum. Dan denken ze er al snel anders over.

Dat is waar. Het Textielmuseum, gevestigd in een negentiende-eeuwse wolfabriek is een van de weinige musea ter wereld waar weef- en breimachines nog volop in bedrijf zijn. In de enorme, lichte fabriekshal staat een gigantische stoommachine te puffen als een locomotief die maar niet op gang komt, en bedienen mannen in blauwe overals antieke en moderne getouwen en machines.

Onverstoorbaar, ze zijn gewoon aan het werk. Ze hangen kletsend over een getouw, mengen verf, vervaardigen damast voor de museumwinkel of theedoeken voor de gemeente Tilburg. Als bezoeker ben je in verleden en heden tegelijk. Je leest over kinderarbeid en de geschiedenis van Tilburg als textielstad, maar kunt ook een praatje maken met zo'n man in het blauw, die je dan bijvoorbeeld vertelt hoe verdomd zwaar het vroeger in de fabriek was. Hij moest op tig machines tegelijk letten, werkelijk waar, en een draadje is zo gebroken.

Het museum gaat niet alleen over industriële cultuur en techniek, maar ook over design en kunst. Dwaal je verder, over de tweede en derde verdieping, dan vind je een expositie over de geschiedenis van textieldesign, met batikstoffen en bijzondere tapijten. Er werkt een kunstenaar aan een wandkleed en de sexy, doorzichtige vilten stoffen van ontwerpster Claudy Jongstra, die een kleine solo-expositie heeft, wapperen verleidelijk in een luchtstroom.

Textiel tuttig? In Tilburg waren de afgelopen jaren tentoonstellingen te zien over de kleding van The Beatles en het nieuwste materiaalgebruik in lingerie. Karin Arink toonde er haar gevleugelde creaties, en Nico Parlevliet liet er zijn 'geluidszakken' blazen en toeteren.

Het Textielmuseum bestaat dit jaar veertig jaar, en viert dat vanaf zaterdag met de expositie Mooie Stukken, waarvoor veertig prominente Tilburgers een stuk uit de collectie mochten kiezen. De expositie past in het streven van Reinders 'dichter op het publiek te kruipen'.

Reinders - voorheen directeur van de stedelijke musea in Zutphen - zit nu een jaar in Tilburg en barst van de ambities. 44 duizend bezoekers trok het museum vorig jaar, en dat vindt zij maar mager. Het moeten er zeker 65 duizend kunnen worden. De pr- en pubieksafdeling is in elk geval al flink uitgebreid. 'Het museum is de afgelopen tien jaar te veel naar binnen gericht geweest', zegt Reinders.

Plannen genoeg. Reinders droomt over een textielwerkplaats in het museum, vergelijkbaar met het Europees Keramisch Werkcentrum in Den Bosch. Kunstenaars en ontwerpers zouden er in alle rust moeten kunnen experimenteren, zonder last te hebben van een fabrikant die zegt: je mag die stof hier maken, maar dan moet je wel 500 meter afnemen.

Dat klinkt prachtig, ware het niet dat het machinepark uiteraard flink verouderd is en daarom voor ontwerpers niet bijster interessant. De meeste machines stammen uit de jaren zestig en zeventig, de jaren dat de textielindustrie in Tilburg instortte en failliete fabrieken hun inboedel naar het museum brachten. Moderne computergestuurde machines heeft het museum niet. Maar ook daar wil Reinders verandering in brengen. Zij heeft contacten gelegd met bedrijven en textielopleidingen en denkt er zelfs over 'basiscursussen' voor textielarbeiders te organiseren - om uiteindelijk via de nieuwe relaties nieuwe machines binnen te halen.

Ambitieus en duur, Reinders is de eerste om het toe te geven. 'Je moet een beetje idealistisch zijn.' Hoe voorkomt zij anders dat het Textielmuseum in rap tempo een uitsluitend historisch museum wordt, met oude machines die niemand meer kan bedienen? Het museum, ooit begonnen in de villa van een textielbaron met de expositie Kleurenpracht van Soemba-Weefsels, is geworteld in de industrie. 'Ik vind het voor de hand liggen dat je die industriële lijn voortzet. Het museum moet in bedrijf zijn. Juist de bedrijfsmatigheid is het unieke van het museum, dat zie je nergens in Nederland.'

De jubileumexpositie laat de collectie in al haar veelzijdigheid zien - van de meest verheven tot de meest banale zaken. Er is een satijnen Nike van Karin Arink - 'Gewoon hartstikke mooi', volgens Albert Siebelink, Tilburgs festival organisator -, maar ook een 'garentreksterktemeter' uit 1935, gekozen door voormalig minister van Justitie, Hirsch Ballin, omdat hij ooit een gedenkwaardige spreekbeurt hield over een schietspoel, aldus de toelichting.

Je ziet het kitscherige vaandel van de Meisjes Textielvereniging St Lidwina Goorle, favoriet bij zanger Guus Meeuwis omdat ze 'tegenwoordig van die lullige vlaggetjes hebben'. En de fabrieksklok van AaBe Wollenstoffen en Wollendekenfabrieken, met de spreuk 'Samenwerking schept vreugde en brengt een product tot stand waar u trots op kunt zijn', die Johan Stekelenburg bijzonder aanspreekt, moraliserend of niet.

Tot verbazing van conservatrice Ingeborg de Roode zeiden bijna alle genodigden meteen ja. Het onderstreept de ervaring: wie eenmaal over de drempel is, is zelfs bereid over het belang van Droog- en werkdoeken, ca 1890-1950 na te denken.

Mooie Stukken. Nederlands Textielmuseum, Tilburg, 14 februari t/m 10 mei.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden