Een dokter van vlees

Ruim drie procent van de artsen heeft wel eens seks gehad met een pati, bleek vorige week. De ontzetting was algemeen....

Door Pay-Uun Hiu

Seks met de dokter moet iets reuze opwindends zijn. De ziekenhuisseries op televisie zijn bevolkt met prachtig viriele dokters als Daan Belliot (Chris Zegers) in Hartslag en natuurlijk dr. Doug Ross (George Clooney) in de gloriedagen van ER. En dan zijn er nog de papieren varianten in de doktersromans, met hun krachtige kaaklijnen en grijzende slapen. Mooi toch, als zo'n man al z'n professionele aandacht (en meer dan dat) op jou gericht heeft?

Nee dus. We smullen van de tv-dokters en de specialisten in de romans, maar in de praktijk moet seks toch buiten de spreekkamer blijven. Toen vorige week uit onderzoek bleek dat 4,3 procent van de mannelijke en 0,8 procent van de vrouwelijke huisartsen in Nederland op enig moment in zijn/haar carri seks met een pati had gehad, regende het geschokte reacties.

'Het zou eigenlijk nul procent moeten zijn', vond de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Geneeskunst (KNMG). Minister Hoogervorst van Volksgezondheid sprak geschrokken van een 'hoog getal' en hij vermoedde dat het percentage in werkelijkheid nog hoger zou liggen.

Hoe voorspelbaar de afkeurende reacties ook waren, toch was onderzoeker Peter Leusink, huisarts en seksuoloog in Gouda, verrast door de impact die zijn enqu onder 1250 huisartsen had. In 1992 is een vergelijkbaar onderzoek gedaan onder Nederlandse gynaecologen en keel-neus-en oogartsen, waarbij het percentage aan seksuele contacten eveneens rond de 4 procent lag. Toen werd er amper op gereageerd.

Frans Meijman, hoogleraar medische wetenschaps-en publiekscommunicatie aan het VU Medisch Centrum in Amsterdam en huisarts, is vooral verbaasd dhet onderwerp zoveel commotie heeft veroorzaakt. Nederlandse medici, is zijn ervaring, praten niet graag over seks van, laat staan met de pati. Hij bestudeerde ooit de jaargangen tussen 1956 en 1981 van het vakblad Huisarts en Wetenschap op de manier waarop seks werd besproken, en was met stomheid geslagen.

'In medische kring bestond seks alleen bij de gratie van voortplanting', zegt hij, en seksuele problemen waren dus in de eerste plaats vruchtbaarheidsproblemen waar een technische oplossing voor moest worden gezocht. 'Dat was echt niet zo lang geleden en je zit het te lezen alsof je het over de Victoriaanse tijd hebt.'

Volgens Leusink is seks in de spreekkamer nog steeds een groot probleem. Niet alleen omdat sommige dokters en patien in onderlinge overeenstemming de onderzoeksbank voor andere doeleinden gebruiken, of omdat er dokters zijn die hun patien regelrecht misbruiken. In de meeste praktijken heerst een 'stilzwijgende samenzwering', zoals hij het noemt: als ik er niet over begin, hoef jij er ook niks over te zeggen. 'Arts en pati zijn beide onzeker om seksuele problemen te bespreken en op deze manier dekken ze elkaar.'

Leusink geeft een voorbeeld: 'Ik heb een website, www.erectie.nl, en ik heb een onderzoekje gedaan waaruit bleek dat 38 procent van de mannen die consult via deze website aanvragen, een chronische ziekte heeft. Dat betekent dat ze dus regelmatig bij een dokter komen, maar hun erectieprobleem bespreken ze daar niet. Daarvoor komen ze bij mij. Ze willen anoniem.' Er is een grote groep chronisch zieke patien, weet hij, die door de aard van de ziekte ook kampt met seksuele problemen. Maar terwijl artsen wel regelmatig vragen naar symptomen als bloed in de ontlasting bij darmkanker en kloofjes in de voeten bij diabetes, zullen ze niet spontaan over seksualiteit beginnen.

'Huisartsen zijn bang om over seks te praten', stelt Leusink. 'Dat veronderstelt betrokkenheid en daardoor kunnen ze wel eens zchtbij komen, dat ze bang zijn over de schreef te gaan.' Is seks met de pati al moeizaam bespreekbaar, als een arts seksuele gevoelens heeft, is dat echt geen thema voor in de koffiekamer met de collega's. 'We kunnen over agressie praten, onmacht en verdriet, maar als je een jonge vrouw in de praktijk hebt die je aantrekkelijk vindt en je hebt moeite een uitstrijkje te maken, zeg je niet tegen je collega's: goh, wat ik nou toch meemaakte.'

'De verhouding tussen betrokkenheid en distantie verdient een plek', zegt Meijman, die er net als Leusink voor pleit deze onderwerpen meer ruimte te geven in de artsenopleiding en in het openbare debat. 'En dan niet alleen de vraag: wat doen we met seks, maar ook: hoe gaan we aupt om met gevoelens van sympathie en antipathie voor patien.' Eigenlijk draait daar het hele probleem om, denkt Meijman. Sinds een korte opleving in de jaren zeventig is er geen werkelijke aandacht meer voor het contact tussen arts en pati.

'Zo'n reactie van minister Hoogervorst illustreert dat perfect', grijnst de hoogleraar. 'Hij denkt echt dat hij met een soort machinepark bezig is en schrikt als hij hoort dat ze het met elkaar doen. Dat die apparaten zomaar op elkaar springen. Dan denkt hij: O hemel, het gaat om vlees en bloed.'

Terwijl de wereld toch schreeuwt om seks en de potente artsen in de medisoaps aandacht tekort komen voor al het vrouwelijk vlees dat voorbijsnelt. Maar zelfs in de doktersromans en series is er terughoudendheid als het om arts en pati gaat, stelt Frans Meulenberg, die onderzoek doet naar de ethiek in romans. In pulpromans liggen de geaccepteerde gedragscodes min of meer vast. Seks tussen arts en pati is zeer uitzonderlijk. Zoals in Dokter Visser verkeert in tweestrijd: 'Hij knoopte haar broek open en gleed met zijn handen over haar buik. Hij merkte dat dit verkeerd was. Hij voelde dat hij niet als dokter voelde, maar als man. Hij kreeg een kleur. 'Sorry', fluisterde hij hees.'

Volgens Meijman is het 'seksueel geladen stereotype' van de dokter vooral een compensatie van medische onmacht. 'Alle mooie succesnummers van de geneeskunde ten spijt bij het merendeel van de ellende waar we mee te maken hebben, staan we met lege handen. Die onmacht is onverkoopbaar als die niet op z'n minst gecompenseerd wordt door een functionaris die symboliseert dat er toch hoop is. Artsen stralen de illusie uit dat ze macht hebben over het lichaam.' En macht, dat is al eeuwen zo, erotiseert.

Of ze willen of niet, artsen vervullen ook een culturele functie, vindt Meijman. Tegelijkertijd is het onderdeel van die cultuur, zegt Leusink, dat er seksuele gevoelens zijn waar we al duizenden jaren geen vat op krijgen. 'Ik vind dan dat je de opgave hebt daar een manier voor te vinden waarmee je geen schade veroorzaakt. Dat je niet als huisarts zegt: ja maar zij wou het ook en het was toch lekker en dat zij nu depressief is, daar kan ik niks aan doen. Je moet de professionaliteit hebben om als hulpverlener van tevoren te bedenken dat het risico bestaat dat je iemand kwetst.'

Maar er is vorm waarin seks tussen arts en pati door iedereen geaccepteerd lijkt te zijn, bedenkt Meijman, en dat is wanneer de dokter zijn vaste partner behandelt. Leusinks enqu sluit overigens niet uit dat de dokters die 'ja' invulden daarmee seksueel contact met hun eigen partner bedoelden.

'Heb jij ooit gelezen dat ze dat niet zouden moeten doen omdat ze seks met elkaar hebben, of omgekeerd, dat ze geen seks mogen hebben omdat ze ook pati en dokter zijn?', lacht Meijman met het beroemde sardonische lachje uit de Favorietenreeks.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden