Een doedelzak is gevoelig

Wie: Steven Scholte..

‘Moet Gerard alleen een kilt, of ook een sporran’, vraagt Loes, de vrouw van Steven. Ze heeft zojuist haar handen door het rek met de tientallen geruite kilten laten gaan. Haar echtgenoot gaat ook door het leven als Steve the bagpipe player, die al 28 jaar professioneel de doedelzak speelt. Samen bestieren ze een Schotse winkel in Amstelveen. De rijen kilts worden verkocht of verhuurd, en er zijn kasten met ander Schots spul, zoals de brogues en blikjes haggis. Steven en Loes hebben ook wel eens eigenhandig een hele doedelzakband gekleed. Vandaag maakt het echtpaar zich op voor het jaarlijkse Schotse festival in Dordrecht, waar hopelijk weer heel wat ruitjes van de hand gaan.

1. Wat is haggis ook alweer voor ongebruikelijk gerecht?

a. Een schapenmaag gevuld met -hart, -lever en schapenlongen, plus havermout.

b. Een paling die de Schotten graag in wat schapenvet mogen bakken.

c. De boekmaag van een Schots rund, opgediend met lamsnieren.

2. En wat kun je zeggen over de brogues?

a. Die schoenen hebben meer gaatjes.

b. Of nee, geen lip.

c. Ze hebben geruite veters.

Steven Scholte treedt overal aan waar iets Schots te doen is. Blazen op de vakantiebeurs, figureren in een brochure, voetballers uitluiden die naar Schotland gaan – ‘ik heb iedereen uitgetoeterd, ook Dick Advocaat’. Hij wordt ook ingehuurd voor begrafenissen; sommigen vragen hem zelfs voor hun eigen uitvaart. De doedelzak is blijkbaar een gevoelig instrument . Steven geeft ook workshops, dan mag iedereen het zelf eens proberen. Niet eenvoudig, zo’n bagpipe klinkt al snel als irritant gepiep. Het ziet er imposant uit als de bagpipeplayer met alles erop en eraan voor je staat. Helemaal als hij het petje (de glengarry) afdoet en vervangt voor de grote feather bonnet, de veren muts.

3. Veren? Van wie of wat?

a. Zwarte haan.

b. Emoe.

c. Kraai.

d. Struisvogel.

Verder draagt Steven een jasje (doublet) met gouden decoraties, een sporran, geruite sokken (de hoses) en spats. Een opvallend ensemble.

4. Een sporran?

a. Een kromzwaard.

b. Een handtas die voor het kruis valt.

c. Een mansbak.

d. Een toque.

5. Spats?

a. Bakkebaarden.

b. Regenlaarzen.

c. Witte overschoenen.

d. Kniebeschermers.

6. Hoe heet het stuk stof dat over Stevens schouder is gedrapeerd en bij elkaar wordt gehouden met een glinsterende broche?

a. Blanket.

b. Shawl.

c. Sjerp.

d. Plaid.

En dan komen we bij het hart van de Schotse dracht, de kilt. Tartan heet de de traditionele ruit. Elke familie had van oorsprong z’n eigen ruit en elke ruit heeft z’n eigen naam. Steven draagt vandaag de allerbekendste.

7. Te weten:

a. Royal Stewart

b. Glasgow Ranger

c. St. Andrew’s cross

d. Shetland Red

Voor de modekenners, ook Burberry en Argyle zijn beroemde Schotse ruitjes.

8. Een kwestie van dresscode. Hoe hoort de rok, eh de kilt te vallen?

a. Boven de knie, de Schot is geen watje. Hij wil laten zien dat-ie ook in de winter met de knieën bloot loopt.

b. Precies midden op de knie.

c. Hangt er van af of de mode mini of maxi is.

Toch wat vreemd ziet het eruit, zo’n heel nette plooirok, zonder parels, maar wel vergezeld van een paar bonkige mannenknieën.

Steven laat zien dat de stof zo geplooid wordt dat de ruit perfect en precies zichtbaar blijft.

9. Je zat erop te wachten...

a. Een gewone boxer hoor.

b. Dat weet niemand, het is een geheim.

c. Het is waar, weer of geen weer.

10. Als je bij Steven en Loes een kilt bestelt, kun je kiezen uit zwaar, medium, of licht.

a. De Schotse manier om small, medium of large uit te drukken.

b. Het letterlijk gewicht, er zijn kilts van wel anderhalve kilo.

‘Wat een kattengejank’ werd bijna 30 jaar geleden tegen Steven gezegd, ‘maar er is wel vraag naar’. En zo begon hij – sinds zijn jeugd al blies hij in een band – als professioneel doedelzakspeler. Om ‘conditie te blazen’ gaat hij af en toe een middag op de Amsterdamse Dam staan als straatmuzikant. Want bagpipespelen is een sportieve prestatie (‘Ik heb heel grote longen gekregen’), en je moet het dagelijks bijhouden.

Het is lastiger geworden om er geld mee op te halen, zegt Steven. ‘Er er staan nu ook zeven, acht, negen levende standbeelden.’ Hij doet het dan ook vooral voor z’n plezier, en omdat het thuis een beetje moeilijk oefenen is. Een doedelzak heeft zo’n krachtig, zeg maar gerust oorverdovend geluid, dat je eigenlijk een eigen landgoed nodig hebt om vrijuit te kunnen spelen. Thuis gebruikt Steven de oefenfluit (practice chanter), die maakt veel minder geluid. De oefenfluit lijkt op een blokfluit, met dat verschil dat ie niet met de vingertoppen, maar met het tweede kootje wordt bespeeld.

Dan is het tijd voor muziek. Steven tergt heel even de buren en laat de doedelzak op volle sterkte horen. Eerst blaast hij lucht in de zak, daarna geeft hij er een tik op en begint te spelen. Door hart en nieren en merg en been gaat het.

11. Steven speelt het allerbekendste Schotse lied, tune, zeggen de kenners, namelijk:

a. Sean Connery forever.

b. High five for the Highlands.

c. High lands, cold balls.

d. Scotland the brave.

e. God save the king

12. Wat betekent doedel eigenlijk?

a. Idioot.

b. Langdurig, eentonig.

c. Luid en doe..., eh duidelijk.

13. Hoe noemen de spelers de doedelzak zelf meestal?

a. Pipes

b. De Zak

c. Big bag.

Als hij stopt met spelen is het doodstil. De moderne Schotse doedelzakkers ontkomen trouwens ook niet aan strakke wetgeving: ze moeten oordopjes vanwege de arbo.

Carel Helder en Mirjam Bosgraaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden