EEN DODELIJKE PENNENSTREEK

HET is een simpele administratieve handeling. Er vloeit geen bloed. Er vallen geen bommen. Er worden alleen banktegoeden bevroren van een organisatie die verdacht wordt van betrokkenheid bij het financiële verkeer van het Al-Qa'ida netwerk....

Somalië heeft geen centrale bank en beschikt evenmin over officiële financiële instellingen. Betalingsverkeer verloopt via informele netwerken, de zogenaamde hawala. Letterlijk vertaald: vervoeren. De grootste van deze alternatieve banken is Al Barakaat. Somaliërs uit de hele wereld gebruiken dit systeem om geld over te maken naar familieleden in het land van herkomst. Deze giften uit de diaspora zijn voor de Somalische economie van levensbelang. Zij vormen de belangrijkste bron van inkomsten.

De Amerikanen menen dat via Al Barakaat betalingsverkeer is geweest tussen Osama Bin Laden en de Somalische Al Itihaad. Daarom hebben ze haar tegoeden bevroren en bondgenoten gevraagd hetzelfde te doen. Omdat vrijwel alle betalingen van Al Barakaat verlopen via banken in de VS en de Verenigde Arabische Emiraten, een bondgenoot van de VS, is het netwerk effectief lamgelegd. Nu zijn er wel andere hawala, maar die hebben een veel minder groot bereik. Bovendien weigeren die nieuwe klanten uit vrees dat ook zij uit de gratie vallen bij de regering Bush.

De gevolgen van deze boycot zijn immens. De VN voorspellen dat van de 700 miljoen dollar aan buitenlandse giften, dit jaar nog maar 200 miljoen aankomt. Bovendien zijn niet alleen de betalingen gestopt, maar is ook de mobiele telefonie die door Al Barakaat wordt verzorgd, uit de lucht gehaald. Ook daar verdienden veel Somaliërs hun brood mee. De economie staat op instorten. De wereldvoedselorganisatie FAO heeft al gewaarschuwd dat het land op de rand staat van een hongersnood.

Het betekent bovendien weinig goeds voor de overgangsregering die vorig jaar op instigatie van de internationale gemeenschap tot stand is gekomen. Een terugkeer naar de anarchie van de afgelopen jaren, naar bloedige twisten tussen verschillende clans en naar rechteloosheid, is dan moeilijk te stoppen. Het bizarre is dat volgens de Amerikanen juist het ontbreken van centraal gezag landen als Somalië aantrekkelijk maakt als uitvalsbasis voor terroristen. Met haar financiële strafexercitie creëren de Amerikanen precies die chaos waarin extremisme gedijt.

De Britse krant The Observer schreef dat Somalië het volgende doelwit zal zijn in de strijd tegen het terrorisme. Volgens bronnen uit het Pentagon zijn al verkenningsvluchten uitgevoerd om binnenkort twee kampen van Al Qa'ida in het grensgebied met Kenia te bombarderen. Voor de kust patrouilleren oorlogsbodems om te voorkomen dat leden van Bin Ladens terreurgroep hun toevlucht zoeken in Somalië.

De leiding van Al Barakaat heeft de VS uitgenodigd om de boeken te komen inspecteren. Maar daarin toonde de Amerikaanse regering geen interesse. Ook suggesties van de VN om zo snel mogelijk een controleerbare alternatieve manier op te zetten om geld over te maken, hebben de Amerikanen naast zich neergelegd.

Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Financiën zei in The Washington Post dat de maatregel niet bedoeld was als straf, maar als preventie. Het netwerk heeft niet meebetaald aan de huidige aanslagen. De geldstroom loopt eerder andersom: van Bin Laden naar de veel minder draagkrachtige Al Itihaad. De Amerikanen wilden echter voorkomen dat in de toekomst van het netwerk gebruik zou worden gemaakt voor terroristische activiteiten. Dat het in de praktijk als een keiharde straf uitwerkt, deert de Amerikaanse regering blijkbaar niet.

Bovendien hebben de mensen die getroffen worden, helemaal niks te maken met de vermeende connecties met Al Qa'ida. Het is alsof alle rekeningen bij ABN-Amro bevroren worden vanwege een paar verdachte transacties.

Bij bombardementen zijn de Amerikanen immer bevreesd voor verdwaalde bommen die landen op onschuldige burgers. Te veel van dit soort collateral damage kan de legitimiteit van de operatie in gevaar brengen. Bij haar financiële oorlogsvoering ontbreekt deze voorzichtigheid. De Amerikanen vinden het blijkbaar geen enkel probleem om miljoenen Somaliërs te treffen, om een paar extremisten te raken. Maar in Somalië zit dan ook geen Al Jazeera die de beelden van per ongeluk gebombardeerde slachtoffers onmiddellijk de wereld inzendt. Een hongersnood heeft bovendien tijd nodig om zijn volle desastreuze omvang te bereiken.

Tegenstanders van de oorlog in Afghanistan stelden soms voor om Bin Laden financieel te treffen. Ze hoopten zo met schone handen tegen het terrorisme te kunnen strijden. De op stapel staande rampspoed in Somalië toont aan hoe naïef die gedachte is. Juist de onzichtbaarheid van deze vorm van oorlogsvoering maakt haar gevaarlijk. Het leidt tot een dodelijke onverschilligheid. Met een achteloos gebaar, met een simpele pennenstreek, bezegelen de Amerikanen het lot van miljoenen Somaliërs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden