Een diploma alleen is niet meer genoeg, werkgevers willen ook bestuursfuncties, vrijwilligerswerk en buitenlandervaring

Vliegen en hollen, tot je echt niet meer kan

Werkgevers kijken niet alleen naar een diploma. Daarom vijzelen studenten hun cv op met bestuursfuncties, bijbaantjes, stages en buitenlandervaring.

Margot (links) en Esther: 'Ik vind het best moeilijk om te ontspannen, eerlijk gezegd.' Foto Linelle Deunk

Esther Baar telt op haar handen alle bestuursfuncties en bijbanen die ze tot nu toe heeft gehad en komt vingers tekort. Ze somt op: de barcommissie, de festivalcommissie, de activiteitencommissie - en dan nog een stuk of drie andere commissies. De 21-jarige student was ook een jaar lang bestuurslid van de Amsterdamse studentenvakbond Asva, ze zat in het bestuur van haar eigen studievereniging en ze werkte bij debatcentrum Spui25. 'Ben ik nog iets vergeten? Check anders m'n LinkedIn.'

En ondertussen studeerde ze dus, aan het prestigieuze Amsterdam University College. 'Erg interessant, maar je mocht absoluut geen vertraging oplopen.' In de praktijk betekende het dat ze een opleiding waarvoor 40 uur per week stond, een jaar lang combineerde met een bestuursfunctie van 40 uur. 'Dat was best heftig. In de Kerstvakantie heb ik twee weken lang uitgeput op bed gelegen en veel gehuild.'

Het is een veelgehoorde klacht onder studenten: door de toegenomen studiedruk in combinatie met de afschaffing van de basisbeurs en de zware concurrentie op de arbeidsmarkt is de studietijd behoorlijk stressvol geworden. 'Een diploma alleen is niet meer genoeg', zegt Esther. 'Je moet minstens een cv van twee kantjes hebben.'

Is de druk op studenten inderdaad toegenomen? Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) en het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) signaleerden vorig jaar dat de behoefte aan psychische hulp onder studenten groeit. Dat komt mogelijk doordat de zorg zichtbaarder is geworden en er niet meer zo'n taboe rust op psychische hulp.

Maar er speelt nog iets mee. Voor het onderzoek, uitgevoerd door het ISO, werden 35 studentenpsychologen ondervraagd. Zij denken dat de toegenomen klachten onder studenten ook te maken hebben met maatregelen als de invoering van het bindend studieadvies en het leenstelsel, die de druk om goed en snel te studeren hebben opgevoerd.

'Veel studenten zitten in een spagaat', zegt ISO-voorzitter Rhea van der Dong. 'Ze voelen door het leenstelsel de financiële noodzaak om snel af te studeren. En ze hebben het idee dat ze naast hun studie minstens voor de dag moeten komen met een stage, een bestuursjaar en buitenlandervaring om kans te maken op een baan.' Het probleem, zegt Van der Dong, is dat veel studenten niet durven kiezen tussen snel afstuderen en hun cv opvijzelen. 'Ze willen het allebei. Dat is al snel te zwaar.'

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Jos Koopman-Tanis is de moeder van Margot en Esther. 'Ik kan me van die tijd geen enkele stress herinneren.' Foto Linelle Deunk

Spagaat

Een blik op de cijfers bevestigt die spagaat. Jongeren zijn de laatste jaren sneller gaan studeren, maar tegelijk besteden ze meer tijd aan hun studie en zijn ze daarbuiten actiever. Staken studenten in 2005 nog gemiddeld 24 uur per week in hun studie, in 2015 was dat 30 uur. In diezelfde periode zijn ze hun studie vaker met bestuurswerk gaan combineren: tien jaar geleden vervulde nog een kwart van de studenten een bestuursfunctie, inmiddels is dat ruim één op de drie.

Jos Koopman-Tanis, de moeder van Esther Baar, ziet het bij haar studerende dochters: ze hebben het loeidruk. Zelf heeft de Zeeuwse eind jaren tachtig de opleiding tot kleuterleidster gedaan, gevolgd door de pedagogische academie (de voorloper van de pabo). 'Ik kan me van die tijd geen enkele stress herinneren.' Haar studentenleven was overzichtelijk, de mogelijkheden tot activiteiten buiten de studie waren beperkt. 'Ik zat bij een klassiek zangkoor en ik deed aan volleybal. Daar zat verder geen enkele druk achter.'

Heel anders is dat bij haar vier dochters, die allemaal aan de universiteit studeren of gestudeerd hebben - drie van hen aan een university college, bedoeld voor excellente studenten. 'We zijn allemaal ambitieus, dat zit in de familie', zegt Jos. 'Maar in mijn tijd waren er simpelweg minder mogelijkheden. University colleges bestonden nog niet.'

Voor Margot (18), de jongste dochter, begon de studiestress al op school. Ze begint volgende week net als haar zus aan het Amsterdam University College. Om binnen te komen moest ze goede cijfers halen voor haar vwo-examen, onder andere een 8 voor wiskunde. 'Dat gaf de laatste jaren veel druk. Ik heb heel wat weekenden thuis moeten blokken om het te halen.'

De Amsterdamse studentenhuisarts Peter Vonk, die al ruim dertig jaar studenten behandelt, constateert het ook: studenten van nu hebben meer stress. Een paar jaar geleden schreef de arts samen met twee collega's het boek Studenten en stille pijn over gezondheidsproblemen onder studenten, een groep die zorg vaak mijdt. 'Ik zie steeds vaker studenten op het randje van overspannenheid. Die had je dertig jaar geleden natuurlijk ook, maar veel minder dan nu.'

Die stijging is volgens hem deels te wijten aan toegenomen studiedruk die jongeren ervaren. 'Maar het heeft ook te maken met de maatschappij als geheel, die meer van mensen vraagt en meer afleiding en prikkels biedt. Denk maar aan de opkomst van smartphones.' De Amsterdamse studentenartsen schrijven de laatste vijf jaar steeds vaker medicatie tegen paniekaanvallen voor. Al zie je dat bij gewone huisartsen ook wel, zegt Vonk.

Het nieuwe studeren

De basisbeurs maakte plaats voor het leenstelsel, het kandidaats werd bachelor en de eeuwige student verdween. In één generatie tijd is studeren ingrijpend veranderd. Wat betekent dat voor studenten nu? In de aanloop naar de opening van het academisch jaar verkennen we met studenten en hun ouders de grootste veranderingen.

Vandaag aflevering 5: de drukke student

Zijn studenten er de afgelopen jaren op vooruitgegaan? Morgen maken we in de slotaflevering van deze serie de balans op.

Valkuil

Esther Baar kent zeker vijf leeftijdsgenoten die hun studie moesten onderbreken vanwege een burn-out, zegt ze. 'Maar dat is mijn netwerk hè, allemaal mensen die net als ik alleen maar vliegen en hollen.' Het heeft iets dubbels, zegt haar moeder. 'Aan de ene kant is het prachtig dat jullie zoveel opties hebben: studeren wat je maar wilt, mooie reizen maken en allerlei bestuursfuncties ernaast.' Maar het grote scala aan mogelijkheden is ook een valkuil voor haar dochters. 'Het is voor jullie een uitdaging om rust te vinden.'

Esther knikt. 'Ik vind het best moeilijk om te ontspannen, eerlijk gezegd. Ik word meteen heel fanatiek: als ik ga hardlopen moet het meteen een halve marathon zijn.' In september begint ze aan de onderzoeksmaster history and philosophy of science, in Utrecht. Na een blik op haar overvolle cv waarschuwde de programmacoördinator dat ze naast deze studie echt niets kan doen. 'Maar toen had ik me al opgegeven voor vrijwilligerswerkwerk en twee commissies', zegt ze met een blos. 'Verder komt er niets bij.'


Lees hier de eerdere afleveringen van Het nieuwe studeren

Dat zijn vader acht jaar over de studie elektrotechniek deed, kan Thomas Nagel al nauwelijks bevatten, maar dat er nog tragere studenten waren, vindt hij ongelooflijk. Er is veel veranderd.
Aflevering 1: de snelle student (+)

Bij de Kraamers thuis is iedereen exact. Een generatie eerder zou dat heel bijzonder zijn, maar de laatste jaren zijn technische studies enorm in trek.
Aflevering 2: techniek is hot, voor man en vrouw (+)

Hun tradities slijten traag, maar de studentenverenigingen veranderen onder druk van de toenemende prestatiedwang wel degelijk. Ze worden serieuzer.
Aflevering 3: het verenigingsleven (+)

Sinds de afschaffing van de studiefinanciering in 2015 hebben veel studenten geen haast meer om op kamers te gaan. Vooral jongens wonen langer thuis.
Aflevering 4: de thuiswonende student (+)