Een dikke Volvo: ja. Maar een Maserati?

De oud-staatssecretaris en ambtenaren blijven achter de verzelfstandiging van de corporaties staan.

DEN HAAG - De openbare verhoren van de parlementaire enquête woningcorporaties zijn begonnen. De komende zes weken zal de commissie-Van Vliet tientallen getuigen onder ede horen. Met het zwaarste parlementaire middel hoopt de commissie boven water te krijgen hoe de sector zo kon ontsporen sinds de corporaties in 1995 werden verzelfstandigd. Frauderende, falende en graaiende huurbazen waren niet uit de kranten te slaan.


Komende dagen komt een stoet van zulke directeuren langs. Maar woensdag mocht de eminence grise van het ministerie voor Volkshuisvesting het spits afbijten. Jan van der Schaar, hoogleraar Volkshuisvesting en destijds betrokken ambtenaar, oud-ambtenaar Arnold Moerkamp en Dick Tommel D66-staatssecretaris in het eerste paarse kabinet (1994-1998).


In het rijtje mist één belangrijke hoofdpersoon: Enneüs Heerma, Tommels voorganger die verantwoordelijk was voor de verzelfstandiging. Hij is in 1999 overleden. 'Wat was zijn idee daarbij', vraagt commissielid Mulder aan ambtenaar Moerkamp. 'Het was deels financieel gedreven. Corporaties kregen destijds vijftig jaar lang subsidie als zij een huis bouwden, dat werd onbetaalbaar.'


CDA'er Heerma vond het bovendien principieel fout dat het Rijk de volkshuisvesting zo nadrukkelijk stuurde. 'Er waren drie boeken vol met regeltjes waaraan corporaties moesten voldoen en zeker honderd mensen op het ministerie controleerden dat constant', herinnert Moerkamp zich. Heerma dacht dat verhuurders beter werk zouden leveren als zij met huurders en gemeenten samen zouden bepalen wat zij met het geld van de corporatie doen.


In hun verhoren blijven de mannen vierkant achter de verzelfstandiging staan. 'Je moet er toch niet aan denken dat we nu nog steeds centraal zouden regelen welk type verwarming er in sociale huurwoningen mag komen.'


Natuurlijk zijn er wel dingen tegengevallen, zoals de grijpgraagheid van bestuurders. Moerkamp: 'We vreesden wel even dat directeuren allemaal een dikke Volvo zouden gaan rijden. Maar een Maserati met chauffeur, daar hadden we nooit aan gedacht.'


Op de tribune noteert een vertegenwoordiger van corporatiekoepel Aedes alle vragen die de commissie stelt. Wat willen ze weten, waar moeten onze mannen zich op voorbereiden als ze straks ook op het stoeltje moeten zitten?


Duidelijk is dat de commissieleden hun partijkleur niet verloren hebben. VVD-lid Mulder blijft bijvoorbeeld vragen stellen aan Tommel over zijn besluit om corporaties ook in 'leefbaarheid' te laten investeren. Een begrip dat de Rekenkamer en de Raad van State destijds te vaag vonden. En bovendien iets dat de VVD in haar verkiezingsprogramma taboe verklaart.


Tommel, inmiddels krom van lijf maar nog altijd goed van de tongriem, blijft erachter staan. Natuurlijk heeft het incidenten als het miljoenendebacle met oceaanstomer ss Rotterdam mogelijk gemaakt. 'Maar ook een heleboel investeringen in buurten waar mensen tot op de dag van vandaag van genieten. Ik daag jullie uit daar ook goed naar te kijken.'


'En als je wil dat je niets gebeurt moet je in je bed blijven liggen', vindt Tommel. 'Maar het is de vraag of je daar wat aan hebt.'


De oudgedienden hebben wel allemaal de hoop dat de enquête het toezicht op de corporaties zal verbeteren. 'Dat is een fragmentatiebom', zegt Van der Schaar. 'Verdeeld over wel vijf instanties.' Tommel wijst naar de kwaliteit van de commissarissen. 'Die is vaak onder de maat. Zorg voor goede opleiding en een betere beloning zodat zij bestuurders kritischer kunnen volgen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden