Een diep spoor van mensenvlees

Voer voor visitekaartje-fetisjisten: 'His Excellency President for Life Field Marshal Al Hadj, . . ., VC, DSO, MC, Lord of All the Beasts of the Earth and Fishes of the Sea and Conqueror of the British Empire in General and Uganda in Particular.' Daar kan toch geen young executive of...

Op de plaats van de stippeltjes stond de naam: Idi Amin Dada.

Dada?!

Dada. En alweer, zo'n bizarre speling van de geschiedenis had zelfs Tristan Tzara niet kunnen verzinnen.

In het algemeen is de vraag naar het werkelijkheidsgehalte van de literatuur niet aan mij besteed. De rellerige nieuwsgierigheid naar het verband tussen de verbeeldingswereld van de schrijver en diens reële geschiedenis en materiële omgeving, ze behoort tot het slag stupiditeiten dat je de mensen doorgaans af moet raden.

Maar soms is de lust naar het biografisme ook voor wat muzischer aangelegde types nauwelijks te bedwingen. Want wie in hemelsnaam is bijvoorbeeld die Giles Foden, 'deputy literary editor of The Guardian', die in de jongste Granta een verhaal schrijft dat 'Idi's Banquet' heet, en wat heeft zijn verhaal met de voormalige Oegandese president, die bizarre sprookjesfiguur, te maken? 'Dit is de eerste fictie die hij publiceert', meldt Granta doodleuk in het kolommetje met biografische gegevens over de auteurs.

Fictie, jawel, jawel, maar Idi Amin wàs een tamelijk eigenaardige en fantastisch luisterrijke despoot, van wie het heel goed voorstelbaar is dat hij zichzelf als 'heer van alle dieren der aarde en alle vissen der zee' en nog zo het een en ander introduceerde. En dat 'Dada', is dat historisch?

Foden legt zijn verslag van een avondje bij de Aminetjes in de mond van diens Britse lijfarts, een zekere dokter Garrigan. Het is een innemende beschrijving van hoe het toegaat op van die opgedirkte diplomatendiners, bevolkt als ze zijn door wezenloos kletsende ambassadeurs en hun indolente dames. Maar het is vooral een zedenschets van de koldereske variant die Amin daarvan wist te maken. In beiderlei opzicht doet het onrustbarend authentiek aan.

Het staat in het Granta-nummer dat voedsel als thema heeft, en over voedsel gaat het. Over 'dudu', bijvoorbeeld, een delicatesse die Amin zijn Europese gasten tot hun verontrusting laat opdienen - bestaande uit bijenlarven, grote groene boskrekels, cicades en vliegende mieren, door elkaar gehusseld en gebakken met wat olie en zout. 't Schijnt verrukkelijk te zijn.

Het is een van de talrijke verrassende lekkernijen die in dit Granta-nummer aan de orde komen. Het heeft er soms de schijn van dat de auteurs van de verschillende bijdragen er eens voor zijn gaan zitten om de lezers te trakteren op gerechten waar ze zelf niet meteen aan zouden denken, als ze het menu voor hun verjaardagsmaal moesten samenstellen.

Nog een keer Foden en Amin. De president kende, naast apenvlees, ook mensenvlees - want ja, in het donker zijn alle katten grauw en honger maakt rauwe bonen zoet. 'Erg hartig, zouter dan luipaardvlees.' Daar kijk je, als je ook niet met luipaardvlees vertrouwd bent, toch even van op. Het schijnt je bovendien de wonderlijkste krachten te verstrekken, bijvoorbeeld die waarover de geconsumeerde zelf kon beschikken toen hij nog in leven was.

Dat mensenvlees trekt wel een diep spoor door deze Granta. Natuurlijk, Joan Smith's inventariserende beschouwing over de menseneters is er in haar geheel aan gewijd, dus dan weet je wat je te wachten staat. Het stuk behandelt de berichten van kannibalisme van de oudste tijden - Caesar over de Galliërs, Juvenalis over de Egyptenaren - tot het geval van serial killer Jeffrey Dahmer, 'de kannibaal van Milwaukee', in wiens appartement zich op het moment van zijn arrestatie, in 1991, 'drie afgehouwen hoofden, twee schedels en een skelet' bevonden, benevens 'longen, ingewanden, een nier en een lever' in zijn vrieskist, dit alles oorspronkelijk afkomstig van mensen. Of en hoe Dahmer zich over de smaak van een en ander heeft uitgelaten, vermeldt de geschiedenis niet.

Smith bespreekt de uit de literatuur bekende gevallen en probeert ze te verbinden met de metaforiek van liefde en begeerte ('om op te eten, dat meisje', waarop vervolgens, na toestemming van de betrokkene, de tong begint te smullen, zij het in de zachtzinnige variant van het likken) en die van het christendom ('neemt en eet, dit is mijn lichaam', met de benadrukking van de letterlijke bedoeling van die tekst door het Vierde Lateraanse Concilie, incluis de huiveringwekkende eetgewoonten van een enkele middeleeuwse heilige).

Mensen en mensapen, we komen ze opnieuw tegen in de met weerzinwekkende voorbeelden smeuïg gemaakte beschouwing van J.M. Coetzee, zijn 'Meat Country'. Daar is hij weer, de Chinese aap die onbestorven en okselvers wordt opgediend om de nog lauwwarm van het leven sidderende hersentjes uit zijn opengetikte schedel te laten lepelen. Mooie historische voorbeelden ook, van deze welsprekende vegetariër - keizer Vitellius die een feestje gaf waarbij de hersenen van duizend pauwen en de tongen van eenzelfde aantal flamingo's op het menu stonden.

Of zo'n ogenschijnlijk kalme passage waarin onze gewoonte om de vleeseterij te distantiëren van het oorspronkelijke schepsel wordt becommentarieerd met de stelling dat niemand het in zijn hersens zou halen een liter runderbloed, puur en onverdund, naar binnen te klokken.

Niemand, nee. En nu ik eraan denk, doe mij maar kaas vanavond.

Norman Lewis schrijft over de verschillende liefdesdranken die hij tijdens zijn lange carrière als reizend schrijver her en der heeft aangetroffen. Neushoornvijlsel, oesters, losse onderdelen van medeburgers, inzonderheid de binnenkant van de handen en het voorhoofd, en voor de Napolitanen mozzarella di bufala.

Verrukkelijk, zo'n tijdschrift: een paar uur lezen en je hebt gegeten en gedronken.

Michaël Zeeman

Granta 52. Food, The Vital Stuff. Import Penguin Nederland, ¿ 29,40.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden