Een democratie moet haar dissidenten koesteren

De democratie had geen topdag, afgelopen zaterdag. Tweehonderd antiracisme-activisten die tijdens de Sinterklaasintocht in Rotterdam vreedzaam wilden betogen tegen Zwarte Piet, zijn opgepakt. Dat ging met grof geweld: er zijn videobeelden van demonstranten die zelf niet agressief waren maar er toch met de wapenstok van langs kregen, die in een nekklem werden gehouden, die door agenten in hun gezicht werden gestompt terwijl ze al door andere dienders werden vastgehouden. Amnesty International bekeek de beelden en oordeelde hard: onrechtmatige arrestaties, en 'disproportioneel geweldgebruik' door de politie.

Demonstratie tegen Zwarte Piet bij de intocht in Rotterdam.Beeld anp

Hoe anders reageerden de media. 'Er vielen over en weer rake klappen', meldde de NOS, alsof het ging om een opstootje tussen twee gelijkwaardige partijen in plaats van om een groep ongewapende, niet-vechtlustige activisten versus een politiemacht die met ongepaste gretigheid gebruikmaakte van haar geweldsmonopolie. 'Het ging er over en weer hardhandig aan toe' (+), berichtte de Volkskrant, onder de kop 'In Rotterdam was het wél hommeles'. Hommeles? Dat leek een voortzetting van de toon die vorige week was gezet door onze hoofdredacteur, die over de demonstranten stekelde dat ze 'zich opmaken om herrie te trappen op een kinderfeest'. Wat weer deed denken aan hoe NRC-verslaggever Bas Blokker anti-Zwarte Piet-activisten eerder 'hooligans' noemde.

Het is een schoolvoorbeeld van framing: de demonstrant als lastpak. Wat in dat frame buiten beeld blijft, is dat vreedzaam protesteren een recht is, zowel volgens onze Grondwet als het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het is een vrijheid waar niet zomaar inbreuk op mag worden gemaakt. En dat is niet voor niets: een democratie moet haar dissidenten koesteren. Zonder hen geen vooruitgang.

Dat de demonstranten hun protest niet vooraf hadden aangemeld, mag op zichzelf dan ook geen reden zijn om de demonstratie beëindigen, blijkt uit de website van de Nationale Ombudsman. En het is de vraag of de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb, die vrijdagnacht nog een noodverordening afkondigde omdat hij naar eigen zeggen nooit zou toestaan dat honderden mensen demonstreren in de nabijheid van een grote groep volwassenen en kinderen, dit recht wel voldoende respecteerde.

Wat het lastpak-frame ook verdonkeremaant, is dat bij voorgaande intochtprotesten de antiracisme-activisten vreedzaam waren, terwijl juist de politie zich misdroeg. In Dordrecht, 2011, werd Quinsy Gario bij zijn arrestatie geslagen. 'Disproportioneel geweld', vond de Ombudsman. In Gouda, twee jaar geleden, werden negentig mensen opgepakt die geweldloos tussen het publiek stonden. De arrestatie van activist Jerry Afriyie was zo bruut dat hij geen adem meer kreeg. Onrechtmatig en 'onnodig fors', oordeelde de rechtbank. De negentig arrestaties waren bovendien 'een ongeoorloofde inbreuk op de vrijheid van meningsuiting en vrijheid van betoging'.

Je zou denken dat journalisten daarom hun kritische blik deze keer niet op de activisten maar op de politie zouden richten. Maar nee. Het NOS-Achtuurjournaal opende zaterdag met: 'Het kinderfeest lijkt niet meer zonder noodverordeningen en ME te kunnen.' Alsof daar geen keuze was gemaakt, waarvan de juistheid betwijfeld en bevraagd kan worden. Het AD schreef over een foto die de Parate Eenheid Rotterdam had getwitterd: politiemannen in Zwarte Piet-pak, inclusief blackface. Eronder: 'Wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de Parate Eenheid'. 'Niet grappig', vond de krant, maar echt harde noten over wat dit in vredesnaam zegt over de neutraliteit van de politiemacht kraakten ze niet.

Op het NOS-Journaal vertelde politiewoordvoerder Van Duijvenbode dat demonstranten die richting het centrum van Rotterdam waren gelopen, 'waren gevorderd om te vertrekken. Maar dat bevel hebben ze genegeerd en toen moesten we ze aanhouden.' Docent Arzu Aslan was erbij, en twitterde dat dit niet klopt. 'Heb expliciet gevraagd of we mochten vertrekken', zegt ze, 'we móchten niet weg.' Dat vraagt om opheldering, die de politie overigens niet geeft wanneer ik het dan zelf maar ga vragen. Van Duijvenbode mailt een algemene blabla-reactie: 'Wij hebben hen aangehouden voor het negeren van het demonstratieverbod en het niet opvolgen van de aanwijzingen.' En dat politiegeweld? 'Agenten waren genoodzaakt.'

Tijd voor de media om aan de bak te gaan. Wat is er gebeurd? Waren de beslissingen van machthebbers wettelijk maar ook moreel gezien juist? Moeten er niet eens sancties komen op bruut politiegeweld? Een goede journalist is een waakhond van de democratie, tenslotte. En niet iemand die meesmuilt over hoe akelig en feestverpestend demonstranten zijn, terwijl machthebbers hun voetjes afvegen met onze rechten en vrijheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden