Een dagje Dante

KRO-regisseur Louis Houët spreekt van een culturele daad. En een daad is het. De dag na kerst pakt de Vijfde Verdieping op Radio 5 uit met een acht uur durende uitzending over De Hel van Dante, onderdeel van de Goddelijke Komedie....

IN Gezang V van Dante's La Divina Commedia vertelt Francesca da Rimini in 'een wolk van zielen' hoe zij en haar geliefde Paolo in de hel zijn beland. Ze werden betrapt en vermoord door haar man, die daarvoor in het inferno zwaar moet boeten. Hun noodlottige liefde begon toen ze samen voor hun plezier het boek over Lancelot lazen. KRO-regisseur Louis Houët draagt voor: 'Toen we lazen hoe die grote minnaar een kus drukte/ op het zo begeerde lachje om de mond van zijn/ geliefde, kuste mijn thans onafscheidelijke metgezel/ mij, met bevende lippen, op de mond. Het boek/ en zijn schrijver hadden ons samengebracht./ We hebben er niet meer in gelezen die dag.'

Verrukt kijkt hij op en legt zijn bril opzij. 'Dat is toch prachtig - om zo te beschrijven hoe zij daarna seksuele gemeenschap hadden: ''We hebben er niet meer in gelezen die dag''.' Houët, regisseur bij het KRO-programma Vijfde Verdieping op Radio 5, is gefascineerd en 'tijdelijk geobsedeerd' door Dante en diens Goddelijke Komedie. Ze inspireerden hem tot een ongewoon project: een acht uur durende radio-uitzending op woensdag 27 december over de hel die door Dante Alighieri (1265-1321) werd beschreven.

De middeleeuwse scholasticus, dichter, diplomaat en alleswetenschapper schreef La comedia nadat hij in 1302 om politieke redenen op last van paus Bonaficus VIII uit Florence was verbannen. Zijn gedicht, alom geroemd als een hoogtepunt in de wereldliteratuur, gaat over zijn tocht door de hel, het vagevuur (de Louteringsberg) en het paradijs. In de taal van zijn volk - het Italiaans - voert Dante de lezer langs de klassieke oudheid, de Middeleeuwen en de culturele rijkdom van zijn land. Zijn gids in de hel is de schim van de dichter Vergilius, die hem langs de trappen en negen ringen van het inferno leidt, naar het onderaardse rijk dat trechtervormig afdaalt naar het middelpunt van de aarde, het verblijf van de hellevorst.

Op zijn weg daarnaartoe ontmoet Dante zondaars, wellustelingen, gierigaards, geweldenaars en leugenaar, van wie hij enkelen met plezier in zijn eigen hel heeft opgeborgen. Zoals de verraders van zijn vrienden, corrupte vorsten, pausen en andere vijanden uit het door politieke twisten verscheurde Italië van zijn tijd. Hoe ernstiger de zonde, hoe dieper de zondaars zijn weggestopt en hoe gruwelijker de pijnen waaraan ze worden blootgesteld. Het is een oord vol stank, herrie, smerigheid, bedomptheid, hitte en onvruchtbaarheid, met moordende centauren, in slangen veranderende mensen, bloedrivieren, in pek kokende zielen, bloedende bomen, een graaf die de schedel van een aartsbisschop aanvreet. En Lucifer zelf, die met zijn drie monden Judas, Brutus en Cassius vermaalt.

La comedia is honderd gezangen groot, maar de radiomarathon over de hel blijft beperkt tot 34 canto's. Ze worden voorgelezen door acteur Joop Keesmaat van het RO Theater en nemen een kleine vijf uur in beslag. Er blijft dan nog drie uur over voor muziek, reacties van luisteraars en een gesprek met de cultuur- en godsdienstpsycholoog Jacques Janssen. Van zijn hand verscheen vorig jaar een nieuwe Dante-vertaling (Mijn komedie: Hel, Uitg. Sun), waarop de radio-uitzending is gëent. Janssen zal ook reageren op vragen van internetgebruikers die de uitzending integraal kunnen volgen via een speciale Dante-site (www.kro.nl/dante). Daarop staan geluid, informatie en een plattegrond van de hel.

Aan de uitzending is bijna drie maanden gewerkt. De canto's zijn opgenomen in een studio buiten het KRO-gebouw. Vormgever Fried Peterz heeft er vervolgens muziek onder geschoven, variërend van klassiek tot heuse house.

Houët erkent dat het een gok is, een marathonuitzending over zo'n onderwerp op een radiozender die vrij slecht wordt beluisterd. 'Je kunt er alleen maar op hopen dat het aanslaat. Maar dat zou best eens kunnen gebeuren. Een onderwerp als dit past in de tijdgeest. Je ziet het om je heen: er is een hernieuwde belangstelling voor de klassieken. Er is nieuwe aandacht voor het verhalen vertellen, voor de epiek. En het is natuurlijk een prachtig werk: alles is geladen, alles is bezield, en het laat ontzettend veel zien van de tijd waarin Dante leefde.

'Je kunt het vergelijken met poëzie in een boekwinkel. Dat is ook maar een klein onderdeel. Maar af en toe komt er een dichter langs, en dan is de winkel vol. Zo zou het hier ook kunnen gaan. Natuurlijk: we hebben een beperkt luisterpubliek, goed opgeleid, overwegend 45 jaar en ouder. We hebben te maken met vergrijzing. Jongeren zijn nu eenmaal moeilijk te bereiken, al hebben we het wel geprobeerd met affiches en bandjes voor scholen.

'Maar ik vind dat we een keer flink moeten uitpakken met een culturele daad. Bovendien: aanbod schept vraag. Het zou dus weleens kunnen gebeuren dat er voor dit soort uitzendingen na 27 december meer belangstelling is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden