Reportage

Een cursus Fries vanuit Nigeria

Sietze Vellema stapt uit een tros onrijpe bananen en steekt van wal. Zijn gezicht in een onverstoorbare lerarenplooi. 'Kun je niet tóch beter van de andere kant het beeld inlopen?', oppert cameraman en regisseur Dennis Anneveldt als de docent is uitgepraat. 'Het is een beetje een gek gezicht, met die bananen.'

Op de Wageningse Universiteit worden in een studio colleges gefilmd, die overal ter wereld op elk gewenst tijdstip gevolgd kunnen worden. Beeld Marcel van den Bergh

De levensgrote tros waar de Wageningse universitair hoofddocent zojuist uit is gewandeld, wordt geprojecteerd op het groene scherm achter hem. Voor de docent staan camera's opgesteld, op twee schermen loopt de autocue. Buiten brandt een rode lamp: stilte, opnames.

De kelder van de universiteit Wageningen is omgebouwd tot studio. Hier worden moocs opgenomen: massive open online courses. Volledige collegereeksen inclusief huiswerkopdrachten en interactieve discussiegroepen. Gratis te volgen voor iedereen met een internetverbinding. Wie alle onderdelen van de cursus naar behoren heeft afgerond, kan voor zo'n 50 dollar (45 euro) het bijbehorende certificaat kopen.

De internetcolleges zijn niet louter een Wageningse aangelegenheid. Bijna alle Nederlandse universiteiten hebben de laatste jaren een studio opgetuigd om onlinecollegereeksen op te nemen. Minister Bussemaker van Onderwijs en Wetenschap steunt de ontwikkeling van moocs met jaarlijks 1 miljoen euro omdat ze heil ziet in toponderwijs voor velen. Hoe effectief onlinecursussen zijn is nog niet bekend.

Het bananenshot van Vellema zal vanaf januari door studenten van over de hele wereld bekeken worden. De internetcolleges zijn niet alleen een Wageningse aangelegenheid: bijna alle Nederlandse universiteiten hebben de laatste jaren een studio opgetuigd om online collegereeksen op te nemen.

Internationaal bieden ook de meeste grote universiteiten de vakken aan. Van Harvard en Princeton tot het Parijse Sorbonne; klinkende namen met een strenge selectieprocedure. Digitaal is iedereen welkom. De moocs vinden dan ook gretig aftrek. Platformen als Coursera en EdX die de vakken aanbieden, zeggen inmiddels tientallen miljoenen aanmeldingen binnen te hebben.

De Technische Universiteit Delft, in Nederland voorloper op gebied van digitaal onderwijs, heeft inmiddels meer dan een miljoen inschrijvingen voor een van de meer dan 40 moocs. Ter vergelijking: vorig jaar telde de universiteit zo'n vierduizend eerstejaars.

Dat betekent overigens niet dat er binnenkort een miljoen alumni met een Delfts certificaat kunnen zwaaien: gemiddeld rondt maar 4 procent de cursus af.

'Als universiteit zien we het als onze missie om zoveel mogelijk studenten op te leiden', zegt Anka Mulder, lid van het college van bestuur van de TU Delft en initiatiefnemer van digitaal onderwijs aan de universiteit. 'Met moocs bereik je mensen die normaal geen toegang hebben tot hoger onderwijs omdat het te duur is of moeilijk om binnen te komen.'

Hoe nobel dat ook klinkt, in de praktijk fungeren de moocs vooral als glimmend uithangbord. Veel Nederlandse universiteiten proberen internationale studenten te trekken. Meer studenten betekent meer geld, zeker als ze van buiten de EU komen en meer collegegeld moeten betalen.

In Delft heeft 12 procent van de internationale studenten eerst een mooc gevolgd alvorens naar Nederland te verhuizen.

Bevlogenheid

'Een petje, een jasje, drie mobiele telefoons, een deken, een contract.' In Wageningen somt docent Vellema de rekwisieten op die hij heeft meegenomen voor het filmpje dat hij vandaag gaat schieten. 'En een tros bananen natuurlijk.'

De docent werkt aan zijn eerste digitale cursus: 'food access', over de toegang tot voedselmarkten. Vellema pakt uit met meerdere scènes en personages en als rode draad de beslommeringen van een tros bananen. 'Eerst speel ik een consument, daarna een handelaar en dan loop ik rond op een plantage.'

De docent heeft tot 's avonds laat aan zijn script geschaafd. Zelfs over de kleur van zijn overhemd is nagedacht. 'Paars, dat doet het goed op beeld.'

Regisseur Anneveldt is blij met zoveel bevlogenheid. 'Sommige docenten komen met veel te ingewikkelde teksten, of ze bevriezen voor de camera.' Anderen blijken natuurtalenten en doen in korte tijd een internationale fanschare op met bijbehorende fanmail. Als de colleges eenmaal online staan, ontfermen de Wageningse docenten zich via discussiefora over hun studenten.

Als de colleges eenmaal online staan, ontfermen de Wageningse docenten zich via discussiefora over hun studenten. Die kijken grotendeels elkaars werk na; ook schakelt Wageningen student-assistenten in. Voor moocs worden geen extra mensen aangenomen.

Eigen leertempo

Het is mooi dat universiteiten experimenteren met nieuwe vormen van onderwijs, zegt Jan Sinnige, voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO). 'Maar het moet niet het gewone onderwijs op de campus verdringen, dat contact is essentieel.'

Missen de studenten de interactie van een collegezaal niet? 'Geen moment', zegt Trevor Gibbs die vanuit het zuiden van het Verenigd Koninkrijk colleges volgt in Wageningen. 'Fijn juist, dat je in je eigen tempo vanuit huis kunt studeren.'

De 57-jarige ondernemer had nooit verwacht dat hij nog eens aan de universiteit zou studeren. 'Laat staan in Wageningen.' Nu staat hij op het punt zijn eerste vak, een cursus duurzaamheid, af te ronden. Makkelijk was dat niet. 'Ik moest allerlei lastige berekeningen leren maken en essays schrijven, het niveau is hoog.'

Maar als het werk voltooid is, volgt de beloning: 'Dan kan ik toch maar mooi op mijn cv zetten dat ik in Wageningen heb gestudeerd.'

Wereldwijd Fries leren

Toen de Rijksuniversiteit Groningen deze zomer besloot een mooc Friese taal en cultuur voor beginners uit te brengen, wist ontwikkelaar Gerbrich de Jong dat de gekste online vakken op veel animo kunnen rekenen. 'Maar 6.700 studenten van over de hele wereld, dat hadden we toch niet aan zien komen.'

De studenten kwamen onder andere uit Colombia, China, Nigeria, Italië, Zweden en Canada en leerden de afgelopen weken basisgesprekjes te voeren. Een deel haakte al snel af, maar sommigen bleken fanatiek. 'We kregen een filmpje opgestuurd van een Turkse actrice die zich heel knap in het Fries voorstelde.'

Vanwaar die wereldwijde interesse in het Fries? De Jong: 'Dat vroegen wij ons ook af, eerlijk gezegd.' Inmiddels weet ze dat er verschillende redenen voor zijn. Sommige studenten hebben Friese wortels, anderen simpelweg een voorliefde voor het leren van vreemde talen. 'Er waren er ook met een wetenschappelijke interesse voor de taal, omdat Fries dicht bij Engels staat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden