Een compromisloos regisseur

De Fransman Patrice Chéreau regisseerde tientallen films, toneelstukken en opera's. Succes en doodsbedreigingen gingen hand in hand. 'Hij kon een acteur heel ver laten gaan.'

Regisseur Patrice Chéreau was een monument in de Franse en Europese cultuur. Dagblad Le Monde besteedde disndag vier pagina's aan zijn dood. Zijn interpretatie van Wagners Ring der Nibelungen veroorzaakte in 1976 een schandaal dat hem wereldberoemd maakte. Daarnaast regisseerde hij tientallen opera's, toneelstukken en films. Zo maakte hij in 2001 de film Intimacy, die enige ophef wekte omdat de acteurs 'echt' seks hadden. Maandag overleed hij op 68-jarige leeftijd aan longkanker.


Chéreau groeide op in Parijs in een artistiek milieu. Zijn vader was een niet al te succesvolle kunstschilder. Het gezin was niet rijk en leefde gedeeltelijk van de opbrengst van de verkoop van drie schilderijen van Rodin, in familiebezit doordat een vrouwelijke voorzaat ooit poseerde voor de beroemde beeldhouwer en schilder.


Op de middelbare school was Chéreau een onzekere jongen die zichzelf lelijk vond. Het schooltheater kwam als een verlossing. Hij ontdekte waar hij goed in was: organiseren, andere mensen vertellen wat ze moesten doen. 'Ik was gesloten, hard, agressief. Het theater heeft me geholpen te leven', zei hij naderhand.


Chéreau was een intense man met een enorme werklust. Zijn acteurs herinneren hem als een geconcentreerde, bijna maniakale regisseur met een enorme aandacht voor details. 'Hij had een manier om een acteur heel ver te laten gaan, hij kon je het gevoel geven dat je voor de eerste keer werkte', zei Isabelle Huppert, die in zijn film Gabrielle uit 2005 speelde.


Zijn internationale doorbraak kwam in 1976, toen hij 32 was. Met de componist en dirigent Pierre Boulez ensceneerde hij de Ring der Nibelungen, voor de honderdste verjaardag van de Festspiele in Bayreuth. Hij schokte conservatieve Wagnerianen door de mythologische vertellingen te situeren in een industrieel decor, tegen de achtergrond van een opkomend fascisme. Na de première werd Chéreau uitgefloten en kreeg hij doodsbedreigingen. Maar de laatste opvoering in 1980 was een enorm succes, afgesloten met een staande ovatie van drie kwartier.


Zeker in het begin van zijn carrière hield Chéreau van visueel spektakel. Gaandeweg werd zijn werk soberder. Zijn laatste films waren wrange, bijna claustrofobische vertellingen over relaties. Toch had hij graag nog een spektakelstuk gemaakt: een film over Napoleon met Al Pacino in de hoofdrol. Na zeven jaar voorbereiding liep het project echter stuk. Chéreau eiste een budget van 28 miljoen dollar, maar producenten in Hollywood wilden niet verder gaan dan 21 miljoen.


De regisseur was al twee jaar ziek, maar bleef bijna tot het einde doorwerken. Zijn laatste productie was de opera Elektra van Strauss, afgelopen zomer in Avignon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden