Een college klem tussen overheid en gemeenten

Weet je nog die ene keer toen het ging over de kassen in Boskoop? Ter tafel lag een plan om het aantal vierkante meters glas in het Groene Hart te verminderen en opeens zat de publieke tribune vol met boze kwekers....

Van onze verslaggever Bart Jungmann

Dertien jaar lang zat Henk de Kat als verslaggever van de Haagsche Courant op de publieke tribune van Provinciale Staten in Zuid-Holland. Meestal was hij de enige, soms zat er een collega naast hem, maar die moest al gauw gapend lossen. Zo nu en dan dook dus het volk op, tot grote schrik van zijn vertegenwoordigers.

De Kat vindt het een mooi voorbeeld van hoe dat gaat in de provinciale politiek. De ambtenaren zetten wat op het vuur, maar al te vaak op een recept dat door de lobbyisten van VNO-NCW of de ANWB is aangereikt.

Gedeputeerde staten dienen het op en provinciale staten slikken het. ‘De statenleden zijn veel te veel ingekapseld in dat hele mechanisme.’

Begrijp Henk de Kat niet verkeerd. De provincie doet er beslist toe. In de periode tussen 1992 en 2005 heeft hij een hoop belangrijke zaken zien passeren, van ruimtelijke ordening tot openbaar vervoer, van vinexwijk tot kustverdediging. Het was taaie kost en door de aard van het openbaar lichaam vaak nog in de planmatige fase.

De provincie is immers het grijze gebied tussen rijk en gemeente. Maar voor de krant heeft zijn trouwe aandacht genoeg kopij opgeleverd en andersom als de waakhond, die de krant dient te zijn, heeft hij zijn rol ook gespeeld.

Maar als we het hebben over de kwaliteit van die politiek en dan met name van het politieke debat, verliest Henk de Kat veel van zijn natuurlijke enthousiasme. De controlerende macht schoot vaak ernstig te kort. Het probleem zat hem niet alleen in de kwaliteit. ‘De leden van provinciale staten zijn zelf ook ambtenaren en anders wel burgemeesters, wethouders of andere vertegenwoordigers uit overheidsorganen. De frisheid ontbrak.’

Marnix Norder, lange tijd gedeputeerde in Zuid-Holland en tegenwoordig wethouder in Den Haag, onderschrijft dat laatste. ‘Ik denk niet dat er kwalitatief zoveel verschil is. Maar het ontbreekt wel aan daadkracht. Provinciale staten zijn te veel een praathuis en te weinig een doehuis.’

Het CDA in Noord-Brabant heeft werk gemaakt van die frisheid. Peter van Heeswijk, voorzitter van het CDA in Brabant, is lid geweest van provinciale staten en weet hoe het gaat. ‘Als je een busje bestelt, moet je in de politiek driekwart jaar wachten en dan staat er een dragline voor je deur.’ Nou ja, bij wijze van spreken.

Hijzelf is van professie bakker en weet als zelfstandig ondernemer hoe slagvaardiger het kan. Die cultuur probeert hij als voorzitter van de selectiecommissie over te dragen op de aanstaande statenfractie. Vijf van de hopelijk 22 leden hebben een eigen zaak. ‘En neem van mij aan, dat scheelt echt.’

Werkgeversorganisatie VNO-NCW deed vorig jaar onderzoek naar de herkomst van de provinciale politici. Vergeleken met 1993 toen ze dat ook onderzocht, is er sprake van een kentering. Veertien jaar geleden was slechts een kwart van de statenleden afkomstig uit het bedrijfsleven, nu is dat al ruim eenderde. De onderzoekers constateren dat CDA, PvdA en VVD daarvan echt werk hebben gemaakt de afgelopen jaren.

De SP, tegenwoordig de vierde macht in politiek opzicht, doet dat bewust niet. Volgens partijsecretaris Hans van Heijningen gaat het in eerste instantie om het gedachtegoed en pas in tweede instantie om wie dat uitdraagt. ‘Wij werken niet met parameters van zoveel procent vrouw of zoveel procent allochtoon.’

De kandidatenlijsten van de SP in de provincies duiden er evenwel niet op dat de semioverheid straks een toontje lager zal zingen in de Staten. De socialisten, die afstevenen op een grote zege op 7 maart, zijn traditioneel sterk vertegenwoordigd in kringen van bijvoorbeeld onderwijs en gezondheidszorg.

Maar Van Heijningen kan zich niet voorstellen dat de ambtelijke herkomst automatisch leidt tot een volgzame houding. De SP vat het woord volksvertegenwoordiging graag letterlijk op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden