'Een Catalaan is geen Spanjaard'

Spanje werd de afgelopen weken overrompeld door de plotselinge vaart van de Catalaanse afscheidingsbeweging. 'Paspoortcontroles komen eraan', zegt de burgemeester van het stadje Vic.

VIC - De muren en balkons in het middeleeuwse stadje Vic hangen vol met vlaggen van de Catalaanse republiek: een witte ster op een blauwe driehoek tegen een roodgeel gestreept veld. 'Ja het lijkt op de Cubaanse vlag. En die zijn ook van Spanje weggelopen', verklaart een man vanaf zijn balkon. Anders dan gebruikelijk besloot hij na afloop van de nationale Catalaanse feestdag van 11 september zijn Catalaanse vlag gewoon te laten hangen. Met reden: de gemeenteraad van Vic (41.000 inwoners) riep de stad vorige week uit tot 'Catalaans grondgebied, vrij en soeverein'. Er wordt hier alvast een begin gemaakt met de oprichting van 'Catalonië, een nieuwe staat in Europa'.

Grenswachten en paspoortcontroles ontbreken. 'Maar die komen er straks wel', zegt burgemeester en regionaal parlementslid Josep Vila d'Abadal i Serra (58) in zijn werkkamer in het 14de-eeuwse stadhuis van Vic. Het grapje komt er net iets te vastberaden uit. 'Wij vragen het Catalaanse parlement om wetgeving en de inrichting van een eigen staat', verklaart de burgemeester, die lid is van de gematigde nationalistische partij CiU die ook de regio bestuurt. 'Het is symbolisch, maar moreel gesproken plaatsen wij ons nu buiten de Spaanse Grondwet. Wij zijn altijd Catalanen geweest, uitsluitend Catalaans en geen Spanjaarden. Het is belangrijk dat dat eindelijk eens begrepen wordt.'

Massale betoging

Heel Spanje werd de afgelopen weken overrompeld door de plotselinge vaart van de Catalaanse afscheidingsbeweging. De zogenaamde 'Diada', de nationale Catalaanse feestdag op 11 september, veranderde dit jaar onverwacht van een ietwat marginaal onderonsje tussen radicale nationalisten in een massale betoging voor afscheiding. Aangevuurd door de economische crisis en de wurgende bezuinigingen die vanuit Madrid aan de Catalaanse regio worden opgelegd, trokken in Barcelona honderdduizenden de straat op.

De gematigde Catalaanse nationalistische regiopresident Artur Mas schaarde zich achter de eisen van de betoging. Vorig week bezocht hij Madrid om van de Spaanse premier Rajoy te horen dat zijn plan voor meer greep op de Catalaanse publieke financiën in de prullenbak was gegooid. Terug in Barcelona werd Mas als een held binnengehaald. Gisteravond kondigde de regiopresident voor eind november vervroegde verkiezingen af. Alle mogelijkheden worden opengehouden voor de toekomst van Catalonië .

De reacties in Spanje bewegen zich tussen woede en schrik. De Spaanse regering liet de afgelopen dagen bij herhaling weten dat er geen sprake zou kunnen zijn van een afscheiding, laat staan een volksraadpleging hierover. In de conservatieve Spaanse pers doken commentaren op waarin erop werd aangedrongen om vanuit Madrid de Catalaanse regering af te zetten. Een vereniging van gepensioneerde Spaanse militairen dreigde regiopresident Mas wegens 'hoogverraad' voor de krijgsraad te slepen. Heel Spanje staat op scherp: andere regio's als Baskenland en Galicië kunnen volgen. Spanje dreigt uit elkaar te vallen, zo is de vrees.

Radicalisering

'Dit kan eindigen in een collectief trauma', oordeelt de Catalaanse commentator en journalist van El País Xavier Vidal-Folch. Het gevaar bestaat dat er tussen Madrid en Barcelona een verbeten strijd ontstaat, inclusief politieke radicalisering aan beide zijden en boycotacties van Catalaanse producten.

Het gematigd Catalanisme kent een lange traditie geworteld in de Catalaanse burgerij, zo legt hij uit. Die voelde zich als de economische motor van Spanje altijd gesterkt in zijn culturele en nationale eigenheid, maar zag het eerder als een taak om desnoods met enige tegenzin meer invloed in Spanje te doen gelden. Flirten met de afscheiding is een totaal nieuwe, radicale koers. 'Ik weet niet of zijn stap onomkeerbaar is, want Mas neemt nooit het woord onafhankelijkheid in de mond. Maar zijn partij is wel duidelijk bezig om een andere weg in te slaan.'

Burgemeester Vila uit Vic windt er geen doekjes om: het gaat vooral om geld. 'De crisis is de lont in het kruitvat. Wij hebben in 32 jaar 299 miljard meer aan belastingen betaald dan we er voor terug hebben gekregen. We worden fiscaal geplunderd', aldus Vila. Catalonië heeft nu slechter onderwijs en slechtere gezondheidszorg dan andere regio's, zoals Andalusië, zegt de burgemeester. 'En die ontvangen ons geld. Spanje is onze ondergang.'

Bij de berekening, die neerkomt op een nettobijdrage van acht procent van het Catalaanse nationaal product, worden vaagtekens gezet. Elders is al opgemerkt dat het wijzen naar de rest een klassieke truc is om de aandacht van het eigen falen af te leiden. Onzin vindt Vila. Tekorten zijn de schuld van eerdere regioregeringen die door de socialisten werden geleid. En eenmaal bevrijd van het financiële juk van Spanje kan de economische motor van Catalonië pas goed op gang komen. 'We kunnen hier het Nederland van de Méditerranée worden. Dat zeggen veel economen tenminste', aldus de burgmeester.

De afscheidingsbeweging propageert nadrukkelijk een Catalonië binnen de Europese Unie. Maar die liefde is niet wederzijds. Hoewel Brussel zich de afgelopen week afzijdig hield, werd wel duidelijk gemaakt dat het niet zit te wachten op een Catalaanse staat.

'Als dat zo is dan worden we een soort Zwitserland. Maar ik denk niet dat Europa een rijke staat als Catalonië zal afwijzen. En waarom mogen wij niet op democratische manier ons eigen land vormen? Nederland heeft dat toch ook ooit gedaan?'

Catalonië mag in november naar de stembus

De Catalaanse regio gaat 25 november vervroegd naar de stembus in verkiezingen die in het teken staan van het oprichten van een eigen staat. De verkiezingen werden gisteravond onder grote belangstelling afgekondigd door de nationalistische regiopresident Artur Mas.

In een volgepakt regioparlement in het centrum van Barcelona verklaarde Mas dat de verkiezingen nodig waren vanwege de 'uitzonderlijke' omstandigheden: de massademonstratie voor afscheiding die twee weken geleden meer dan een miljoen mensen op de been bracht en het afwijzen door de centrale regering in Madrid van een eigen financieringsstelsel van de Catalaanse overheidsfinanciën.

In zijn anderhalf uur durende toespraak ging Mas uitgebreid in op de economische successen van Catalonië en de aanhoudende vernedering die de regio zou ondergaan in zijn streven naar een grotere autonomie. De regiopresident vermeed in zijn toespraak expliciet te spreken van een onafhankelijke Catalaanse staat, maar bepleitte het recht op zelfbeschikking van de Catalaanse kiezers.

Gisteravond demonstreerden in Madrid tienduizenden mensen tegen het bezuinigingsbeleid van de Spaanse regering. Daarbij kwam het tot botsingen met de politie.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden