Een brugom lief te hebben

De nieuwe brug is een plek om te blijven hangen, te luisteren naar het kabbelende water en zelfs te picknicken.

Wat is het nut van bruggen? Het antwoord lijkt simpel: ze brengen ons naar de overkant. Maar de brug die NEXT architects in Enschede bouwde over de Glanerbeek is niet zo eenduidig. Zeker, de brug is een uitkomst voor auto's en fietsers die zich vanuit de woonwijk Eschmarke naar de binnenstad spoeden. Maar dankzij de bank die de architecten op het voetgangersdek ontwierpen, is de brug ook een plek om te onthaasten. Een uitnodiging om te pauzeren voor een picknick, met uitzicht op de omringende natuur. Om een praatje te maken met andere passanten. Of om gewoon even te zitten en te luisteren naar het kabbelende water van de beek en de vogels in het bos.


Op steeds meer plaatsen kom je dit soort paradoxale overspanningen tegen: bruggen om op te talmen in plaats van er zo snel mogelijk overheen te gaan. Sommige hebben een ingebouwd uitkijkplatform, zoals de Na-Druk-Geluk-Brug bij het Olympisch Stadion in Amsterdam, ontworpen door architect René van Zuuk. Andere zijn voorzien van een podium aan het water, zoals de fietsbrug van Drost en Van Veen architecten in Voorthuizen. Er zijn er zelfs die zich gedragen als plein, zoals de gloednieuwe Lex van Deldenbrug in Amsterdam, een project van Dok architecten. Moderne constructies zijn het, zonder het typische infrastructurele brug-imago; eerder zie je er kussende geliefden voor je. Waar komen deze 'romantische' bruggen vandaan?


De gedachte dat de brug niet alleen een verkeersader, maar ook een aantrekkelijke verblijfsruimte en ontmoetingsplek zou kunnen zijn, heeft te maken met een grotere, internationale ontwikkeling: de hernieuwde aandacht voor de openbare ruimte.


Een stad kun je op twee manieren lezen: als een verzameling gebouwde objecten of als een aaneenschakeling van straten en pleinen, gevormd door de omringende bouwwerken. Enigszins gechargeerd gesteld was de eerste zienswijze de afgelopen decennia dominant; het meest sprekende voorbeeld van een brug uit die categorie is de Erasmusbrug in Rotterdam. Grofweg sinds de crisis kiezen steeds meer steden voor de tweede benadering, het creëren of herstellen van (ontbrekende) verbindingen tussen gebouwen en wijken. Inmiddels iconisch is The Highline in New York, een verwaarloosd spoorviaduct dat in 2009 werd omgetoverd tot parkbrug. In Rotterdam verrijst nu de Luchtsingel van architectenbureau ZUS, de houten loopbrug naast het centraal station die de verwaarloosde wijk Hofbogen opnieuw verbindt met het centrum.


Marijn Schenk van NEXT architects die de brug over de Glanerbeek ontwierp, herinnert zich de Olympische Spelen in 1992 als een persoonlijk sleutelmoment. 'Een eyeopener. Iedereen ging naar Barcelona - niet voor de stadions, maar vanwege de geweldige pleinen en plantsoenen, de parken en het vernieuwde havenfront.' Inmiddels wordt de waarde van buitenruimten waar het prettig vertoeven is alom erkend; daarmee breng je de straten tot leven, trek je toeristen, winkelpubliek en bewoners aan.


Het heeft de brug in een nieuw daglicht gezet. Traditioneel was krachtwerking immers de bepalende factor in de weg- en waterbouw - het verloop van momentlijnen, trek- en drukkrachten. In de jaren negentig en nul zag men in een brug vooral een kans voor spektakel, zelfs als het ging om de overspanning van een sloot (denk aan het beruchte bruggentrio dat de Spaanse architect Calatrava in de Haarlemmermeer bouwde). Tegenwoordig wordt de brug veeleer gezien als een platform voor stedelijke activiteiten. Architecten grijpen terug naar ontwerpen als de middeleeuwse Ponte Vecchio in Florence, de oude (gesloopte) London Bridge en de 16de-eeuwse Ponte Rialto in Venetië - bebouwde constructies die zich voegen in het stedelijk weefsel. Schenk: 'Naast de praktische verbinding draait het tegenwoordig om de ervaring van de plek: hoe maak je van twee stukken land een geheel?'


De Melkwegbrug die NEXT architects in Purmerend bouwden tussen het centrum en de Vinexwijk Weidevenne is de opmaat geweest voor de herontwikkeling van de oevers langs het Noordhollandsch Kanaal. De ontspannen sfeer van de fiets- en voetgangersbrug, met zittreden en een panoramapunt, wordt aan weerszijden doorgetrokken, met het nieuwe tramplein en horeca. Tegelijkertijd is met de brug een historische lijn hersteld; op deze plek liep vroeger de melkweg, waarover de zuivel vanuit de weilanden naar de stad werd vervoerd - tot de aanleg van het kanaal begin 19de eeuw. Als je boven op de brug staat, zie je het pad helemaal doorlopen.


'De brug is praktisch én filosofisch. Niet voor niets wordt hij veel gebruikt als metafoor', zegt Liesbeth van der Pol van Dok architecten over de Lex van Deldenbrug op de Zuidas. Met beton en staal kun je heel goed 'bruggen slaan'. Mensen met elkaar in contact brengen of met de natuur, verschillende leefwerelden aan elkaar linken, of, zoals hier, twee wijken. 'De Zuidas en daarachter Buitenveldert stonden mentaal los van de binnenstad', legt Van der Pol uit. 'Je hebt het beeld van die kantoortorens, er is een groot station. Maar het gevoel dat je in de stad bént, ontbrak.'


Een fietstocht langs de Torensluis over het Singel, een brug die niet alleen opvalt vanwege haar bolle vorm, maar vooral ook door de levendigheid die heerst rond de aangrenzende cafés, bracht de architect op het idee van een pleinbrug. Met sfeervolle klinkerbestrating, ruimte voor een terras en brede leuningen waarop zakenlui in de zon een broodje eten.


Dat laatste is volgens Van der Pol steeds belangrijker bij het ontwerpen van bruggen. 'We gaan héél hard in deze tijd, en dat levert fantastische ervaringen op. Maar mensen hebben ook behoefte aan rustpunten - zeker op een plek als de Zuidas. En als iets rust brengt, is het de aanwezigheid van water. Wanneer je over de leuning in het water staart en de weerspiegeling van de hemel ziet, kan dat je in vervoering brengen.'


De rol van de romantische brug lijkt voorlopig niet uitgespeeld. Londen heeft een plan voor een Garden Bridge. Architect Thomas Heatherwick prijst het ontwerp aan als 'de traagste verbinding over de Theems'. En OMA, het bureau van Rem Koolhaas, zal in Bordeaux de Pont Jean Jacques Bosc realiseren: een 44 meter brede 'plank' over de Garonne voor auto's en langzaam verkeer, om te vormen tot een terrein voor markten, sportwedstrijden en filmvertoningen. 'De minst technische, minst lyrische, meest heldere en effectieve structurele oplossing', noemt OMA het ontwerp, waarmee de brug een hoogtepunt bereikt als ultieme stedelijke verbinding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden