Een brug over het IJ: waagt Amsterdam de grote sprong?

Een brug over het IJ. In Amsterdam-Noord dromen ze er al decennia van en in de Amsterdamse gemeenteraad heeft het idee ook al menigmaal op de agenda gestaan. Maar nu is het menens.

Artist's impression van het IJ in Amsterdam met fietsbrug ten westen van Centraal Station Beeld Xoomlab/Marco van Middelkoop

Vandaag besluit het college van burgemeester en wethouders zeer waarschijnlijk voorbereidingen te treffen voor maar liefst twee fiets- en voetgangersbruggen om het stadsdeel Noord en het centrum van de stad te verbinden.

Een tunnel zou voor de scheepvaart makkelijker zijn. Die moet diep genoeg liggen om overheen te varen. Dat ligt bij bruggen wel anders. Toen de Amsterdamse havenmeester Marleen van de Kerkhof daar haar kanttekeningen bij mocht plaatsen, heeft ze 'best een heel verhaal opgeschreven'.

Net als Rijkswaterstaat wil zij bruggen waar de meeste binnenvaartschepen onderdoor kunnen varen. Volgens de jongste Europese standaarden zijn er dan bouwwerken nodig met een hoogte van 11,35 meter, en dat over een lengte van minimaal 160 meter. Verder moet er een gedeelte zijn met een klep, waar schepen doorheen kunnen met een hoge mast of bijzonder transport, zoals pijlers van windmolens.

Ondanks die stevige eisen van de havenmeester wijst alles erop dat het Amsterdamse gemeentebestuur vandaag onder leiding van wethouder Eric van den Burg (VVD) besluit de plannen voor twee fiets- en voetgangersbruggen over het IJ door te zetten. Een ten westen van het Centraal Station en een ten oosten. Door het IJ 'langs de flanken' te overbruggen, worden nieuw te ontwikkelen gebieden in het almaar drukker wordende stadsdeel Noord beter ontsloten, is de gedachte. En een deel van de verkeersstroom die nu via Centraal Station forenst, wordt omgeleid.

Vorig jaar kwamen B en W voor het eerst met plannen voor twee bruggen. Terstond kwam een ontwerpbureau met een artist's impression van een megaversie van de Magere Brug - de karakteristieke houten ophaalbrug over de Amstel. De gemiddelde Amsterdammer smulde ervan. Maar in de nautische wereld is het enthousiasme bepaald minder groot.

De bochtige waterweg achter het Centraal Station is namelijk een van de drukste vaarwegen in Nederland. Dagelijks passeren er tientallen binnenvaartschepen. Met enige regelmaat vaart er een cruiseschip binnen en over het binnenwater komen toeristen aan in meer dan honderd meter lange riviercruiseboten. Tussendoor tuffen plezierbootjes uit de zijkanalen en blijven de veren constant heen en weer varen.

Bruggen zullen grote schepen de doorvaart belemmeren. Terwijl er onlangs juist is besloten bij IJmuiden voor honderden miljoenen een nieuwe zeesluis te bouwen, waardoor nog grotere zeestomers Amsterdam kunnen bereiken. En voor de schepen die wel onder eventuele bruggen door kunnen, wordt de toch al hectische situatie op het IJ nog minder overzichtelijk.

Bij ondernemersorganisatie Oram hebben ze zich er vooral aan gestoord dat de gemeente 'als een soort spierballending' direct met bruggen op de proppen kwam. 'Wij willen dat ook andere opties goed worden onderzocht', zegt Oram-directeur Kees Noorman. Ook uit de provincie Noord-Holland en uit Den Haag kwam kritiek op het Amsterdamse gemeentebestuur, dat zo weinig rekening houdt met 'de A2 van de scheepvaart'.

Ambtenaren van de gemeente hebben samen met medewerkers van het havenbedrijf (geheel eigendom van de gemeente), Rijkswaterstaat en de havenmeester kosten-batenanalyses gemaakt van de uiteenlopende mogelijkheden voor de 'sprong over het IJ'. Behalve naar de bruggen is ook gekeken naar een extra metrostation bij de Sixhaven, direct op de noordoever tegenover Centraal Station. Daardoor zou de IJ-oever ook gemakkelijk bereikbaar zijn met de Noord-Zuidlijn, die in 2018 eindelijk moet gaan rijden. Verder is er gepuzzeld aan de inzet van extra ponten en aan een fiets- en voetgangerstunnel.

Maar de nadruk van het onderzoek lag zeker in de laatste fase vooral op de bruggen, zegt Van de Kerkhof. Een van de eerste problemen daarbij heeft het stadsbestuur inmiddels zelfs al uit de weg geruimd: de cruiseschepen. Wethouder Kaysa Ollongren (D66, economische zaken) kondigde dit najaar al aan dat de Passengers Terminal Amsterdam (eveneens volledig eigendom van de gemeente) wordt verplaatst naar het westelijk havengebied, zodat de cruiseschepen de bruggen niet meer kruisen.

Dan blijft dus de binnenvaart over. De artist's impressions die tot nu toe door enthousiaste ontwerpers zijn gemaakt, zien er mooi uit maar voldoen bij lange na niet aan de hoogte- en breedte-eisen van de havenmeester. 'Voor een lage klapbrug moeten schepen en fietsers om de haverklap wachten. Dat is geen optie. We hebben dus bruggen nodig waar bijna alle schepen onderdoor kunnen en alleen voor bijzonder transport af en toe open gaan.'

Om het op- en affietsen van zulke hoge bruggen nog enigszins doenlijk en veilig te houden, moeten er lange op- en afritten zijn. Vooral voor de oostelijke Java-eilandbrug is dat nog niet zo eenvoudig. Het water is daar niet veel meer dan 200 meter breed en op het Java-eiland is amper ruimte. Een goed ontwerp voor zo'n brug heeft de havenmeester nog niet gezien.

Vanaf deze week kunnen ingenieurs dus waarschijnlijk gaan rekenen en tekenen aan de bruggen, terwijl de gemeente op zoek gaat de 200 miljoen euro die er grofweg nodig is. De verwachting is dat het college intussen ook groen licht geeft om voor het nieuwe metrostation en betere veerverbindingen. Mocht de drukte met die maatregelen en de komst van de Noord-Zuidlijn in 2018 al grotendeels zijn opgelost, dan kan een nieuw stadsbestuur tegen die tijd beslissen om de brugplannen alsnog in de ijskast te zetten, zodat de IJschippers opgelucht adem kunnen halen.

Artist's impression van het IJ in Amsterdam met fietsbrug ten oosten van Centraal Station Beeld Xoomlab/Marco van Middelkoop
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden