Een brede omroep?

Een oude wet in Den Haag luidt dat een maatregel die eenmaal op een bezuinigingslijstje heeft gestaan, nooit definitief verdwijnt, maar altijd weer terugkomt. De publieke omroep mag dus blij zijn met de korting van 50 miljoen op de oorspronkelijk geplande bezuiniging, maar ze kunnen er maar beter rekening mee houden dat ie op elk moment weer op tafel terug kan komen.


Het goede nieuws is dat er daarmee wel tijd gewonnen is om met betere argumenten te komen dan die welke de afgelopen tijd zijn gebruikt. Bijvoorbeeld het merkwaardige argument dat de publieke omroep zo gewaardeerd wordt. Is dat zo? Wordt de NPO gewaardeerd? Hoeveel mensen weten überhaupt wat de NPO is? Of is het eigenlijk de VARA die gewaardeerd wordt? Of zelfs dat niet, maar eerder concrete programma's als Pauw & Witteman? Ik maak me sterk dat mensen vooral waardering hebben voor bepaalde programma's van de publieke omroep, maar dat is iets heel anders dan dat het instituut wordt gewaardeerd. En het argument geeft al helemaal geen antwoord op de vraag of het de mensen wat uit maakt wie die programma's maakt: zou Jantje Smit bij de TROS anders gewaardeerd worden dan bij SBS? En DWDD anders bij RTL dan bij de VARA?


Ook het tweede centrale argument klopt van geen kanten: de publieke omroep zou een breed aanbod moeten realiseren en daarom ook programma's moeten maken die de commerciëlen ook kunnen maken - anders zou het maar een elitaire omroep worden. Die breedheid van het aanbod is echter historisch ontstaan uit ons verzuilde stelsel, waar onze publieke omroep een emancipatiefunctie vervulde voor alle minderheden in ons van minderheden vergeven land: de arbeiders, de katholieken, de protestanten, de vrijzinnigen en ga zo maar door. Dat de verdedigers van de publieke omroep nu beweren dat programma's produceren voor bijzondere groepen 'elitair' zou zijn, staat dus minstens op gespannen voet met de geschiedenis van de publieke omroep zelf. Historisch gezien is het ook helemaal niet gek dat van de publieke omroep gevraagd werd 'breed' te zijn. Er was immers geen commerciële omroep, dus de publieke omroep moest alles en iedereen bedienen. Die noodzaak is verdwenen nu de commerciëlen prima in staat zijn grote groepen te bedienen. 'Breedheid' wordt dan veel meer een eis die je stelt aan het omroepstelsel als geheel en niet alleen maar aan de publieke omroep.


Is het overigens een probleem als de publieke omroep elitair wordt? Het argument is geloof ik dat het draagvlak voor (betalen voor) de publieke omroep eronder kan lijden als slechts een elite wordt bediend. Ik denk dat dat wel meevalt. Die elite van hogeropgeleiden en hogere inkomens geniet er immers niet alleen van, maar betaalt er ook voor; zelden zo'n goede match tussen betalen en genieten gezien!


Wat dat betreft is de publieke omroep een heel andere publieke dienst dan bijvoorbeeld sociale zekerheid. Daar is de terechte angst dat als de beter bedeelden moeten betalen voor iets waar ze zelf niet zo veel aan hebben, ze uiteindelijk misschien niet meer willen betalen. Bij de publieke omroep lijkt me precies het omgekeerde het geval.


Het probleem zit volgens mij vooral in het feit dat, breed of niet, de publieke omroep onvoldoende onderscheidend is van de commerciëlen. Daar is vooral de zenderkleuring en met name de vorming van Nederland 1, debet aan. Komt bij dat als je alle entertainment op één net propt, niet meer geclaimd kan worden dat je met populaire programma's kijkers lokt naar meer vormende programma's; die bevinden zich immers op een ander net. Als in het zap- en internettijdperk kijkers zich al laten lokken. De vorming van Nederland 1 gaf elk pleidooi dat de publieke omroep ook wel met een zender minder kan, meteen veel meer kracht.


Ik zie twee mogelijkheden. Of we schaffen de omroepen af en stappen over op een BBC-model met hoogwaardige kwaliteitstelevisie. Of we schaffen de netcoördinatie en zenderkleuring af en doen oude omroepprofielen herleven. Ga het aantal netten niet verminderen, maar breid ze uit, geef elke omroep wat mij betreft een eigen net, in deze internettijden zitten daar de kosten niet. Maar laat de EO een EO-avondje verzorgen, de VARA de VARA zijn en de VPRO haar hoogsteigen elite behagen. Als het maar herkenbaar is en alles bij elkaar opgeteld (publiek en commercieel) breed is in de zin dat iedereen bediend wordt. Kiezen we niet, dan komt die 50 miljoen vroeg of laat geheid weer terug.


WOUTER BOS is econoom en politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden