Interview

'Een bord met 'weg met de koningin', daar liggen wij niet wakker van'

In 1980 schoot Jan Pronker op het Rokin traangasgranaten af, nu leidt hij de politie-operatie van 30 april.

Jaap Stam
Een kraker staat met een vlag temidden van een enorme ravage op straat tijdens de rellen bij de inhuldiging van koningin Beatrix. Beeld anp
Een kraker staat met een vlag temidden van een enorme ravage op straat tijdens de rellen bij de inhuldiging van koningin Beatrix.Beeld anp

'Scherp in de waarneming, relaxt in optreden. Daar gaat het om bij massale evenementen. Het is een kunst die niet iedereen is gegeven. Voor de Dam hebben we onze beste mensen uitgezocht.'

Commissaris Jan Pronker (58 en sinds 1976 bij de Amsterdamse politie) is als hoofd 'operatiën' verantwoordelijk voor de operatie op 30 april. Anderhalf jaar geleden heeft de Amsterdamse politie een kernteam samengesteld van een man of 20 voor de inhuldiging. Dat heeft de Nationale Dodenherdenking van vorig jaar en het bezoek van de president van Turkije gedaan. 'Daar hebben we wat dingen verfijnd. Hoe om te gaan met mensen die zich opvallend gedragen, bijvoorbeeld.'

De inhuldiging is verreweg de meest complexe en grootschaligste operatie uit Pronkers loopbaan. 'We zijn met 10 duizend man op de been. Van 29 april 's middags tot diep in de nacht van 30 april op 1 mei. Alleen al de logistiek van 10 duizend politiemensen vervoeren door een onbegaanbare stad is een enorme klus. We hebben een eigen busdienst ingesteld. Op een reguliere Koninginnedag zijn we met 2.500 man.'

Rookbommen op de Dam tijdens de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980. Beeld anp
Rookbommen op de Dam tijdens de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980.Beeld anp

Dialoog
Pronker was er bij in 1980, bij de inhuldiging van koningin Beatrix. Die dag vuurde hij uren achter elkaar traangasgranaten af om oproerkraaiers weg te jagen, vooral op het Rokin. 'In 1980 hebben we ons laten provoceren. De kraakbeweging was uit op een confrontatie. Nu heerst er een ander klimaat. We laten ons niet meer meezuigen in een geweldsspiraal. We zetten in op dialoog.'

Ook op de Dam, brandpunt van abdicatie en inhuldiging, zal de politie relaxt optreden, verzekert Pronker. 'Er kan heel veel, Amsterdam is een tolerante stad. Van een protestbord 'Weg met de koning' liggen wij niet wakker. Als je er maar niet met meerderen gaat staan, dan is het een demonstratie. Die mensen zullen we vriendelijk verwijzen naar een terrein dat is aangewezen om te demonstreren.'

Het team zat daags na de aankondiging van de abdicatie rond de tafel. De chef mobiliteit, de chef ordehandhaving, de chef preventie & netwerken, chef informatie, chef opsporing, chef crowd management, chef bewaken en beveiligen en de chef ondersteuning.

De politie ging uit van een rijtoer, maar het werd een vaartocht op verzoek van het koninklijk paar. 'Door de grachten is onmogelijk. Uit veiligheidsoverwegingen en omdat de vrijmarkt moet doorgaan.'

Het werd het IJ. 'We waren het er snel over eens dat we dat moeten afsluiten. Bij de triomftocht van het Nederlands elftal moesten wij als ijsbreker fungeren om de fans op afstand te houden. Dat zou nu onaanvaardbare risico's met zich meebrengen.'

Het draaiboek van 1980 heeft de politie er niet bij gehaald. 'In 1980 was het bijna oorlog, nu is alles gericht op een feestelijke dag. Het is maar 33 jaar geleden, maar je kunt het vergelijken met het verschil tussen de Eerste Wereldoorlog en de hightech van de Irakoorlog.'

De ME zet een waterkanon in tegen krakers. Beeld anp
De ME zet een waterkanon in tegen krakers.Beeld anp
Jan Pronker Beeld Archief
Jan PronkerBeeld Archief
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden