Eén bondgenootschap, twee systemen

NIEUWS: Cultuuroorlog in Amerika. De Clintonians, de kinderen van de jaren zestig (pro-abortus, pro-inhaleren, vrije seks, positieve discriminatie) zijn in gevecht met twee vijanden: de pleitbezorgers van christelijke waarden als het respect voor leven (anti-abortus, anti-euthanasie) en die van het libertijnse gedachtegoed (anti-staatsmacht, anti-belastingen, pro-individu)....

Bush is geen Clintonian en is dus moeilijk verteerbaar voor de gemiddelde Europeaan. Waarom? Omdat Europa in de jaren zestig met de rechtse christenen heeft afgerekend en zelf nooit echte libertijnen heeft gekend. Europese kapitalisten hebben immers in de negentiende eeuw - uit angst voor het communisme - hun eigen systeem zodanig getemperd dat Amerikanen het resultaat als quasi-socialistisch beschouwen. Niets nieuws onder de zon.

Toch was minister voor Ontwikkelingssamenwerking Herfkens onlangs 'volstrekt verbijsterd' over Bush' besluit de hulp op te zeggen aan internationale organisaties die abortus steunen. Ze is bereid 'ruimhartig bij te dragen' aan de gaten die daardoor vallen.

Dit roept twee vragen op: (1) Zit ze te ruim in de centen? en (2) Volgt ze het nieuws? Bush had deze stap namelijk ruim van tevoren aangekondigd. Zoals Clinton direct na zijn aantreden de executive order hiertoe van Reagan en Bush sr. had ingetrokken, zou Bush jr. hem na zijn verkiezing meteen weer instellen. Logisch, want Bush is tegen abortus. Herfkens weet zich overigens gesteund door eurocommissaris Nielsen, NRC Handelsblad en vermoedelijk een grote Europese meerderheid.

Het incident symboliseert de culturele kloof tussen Amerika en Europa, twee continenten die ooit droomden van een Atlantische Gemeenschap. Als cement voor het veiligheidspact tegen de Sovjet-Unie moesten gezamenlijke waarden dienen. Vrije landen, kinderen van de Europese Verlichting.

Waar staat deze gemeenschap nu? Er is geen gemeenschappelijke vijand en als je Europese politici mag geloven zijn er ook geen gemeenschappelijke waarden. Soms lijkt het alsof alleen een bloedige jihad tegen het Westen de huidige bijziendheid kan verhelpen. Tot het zover is, blijven Europeanen de Amerikaanse horizon afturen, gespitst op nieuwe aberraties. Met elke executie in Texas en elk internationaal verdrag dat verstrikt raakt in het gepolariseerde Washington, groeit de kloof.

Wie het Europese politieke debat volgt, moet concluderen dat in Amerika een serial killer aan de macht is, die alle verworvenheden van de jaren zestig om zeep wil helpen. De vrije wilsbeschikking van de vrouw ligt onder vuur. In het Witte Huis moet de das weer om. En met Bush zal de positie van homo's in het leger ook niet florissanter worden. En leverde Florida, Bush' omstreden verkiezingszege, niet het bewijs dat de VS een gemankeerd democratisch bestel hebben - als we het al zo mogen noemen?

Ook blijven Amerikanen te dik en hebben ze niets van diplomatie begrepen: ze geven te weinig ontwikkelingshulp, laten vredesoperaties en het Internationaal Strafhof links liggen, steunen Israël en begrijpen de gevoelige inborst van schurkenstaten niet. En dat zijn onze vrienden? 'Ammehoela!' hoor ik Herfkens al roepen, op 'haar karakteristieke wijze, zonder diplomatiek taalgebruik' (bron: NRC).

Wat vinden onze vrienden eigenlijk van Europa? Steeds minder. Andere besognes, grote wereld, geen tijd. De Europeaan blijft een exotisch dier, dat veel Amerikanen aan hun culturele minderwaardigheidscomplex herinnert. Europa beschikt - behalve over musea, kastelen en stinkende geitenkaas - ook over moderne dansmuziek, grote culturele verscheidenheid en xtc. Weird but cool.

Voor de Europese politiek bestaat minder begrip, vanwege het eeuwige falen Europa te verenigen en de verstikkende rol van de overheid. En zoals Europeanen zich opwinden over de achterstelling van zwarten in de VS, begrijpen Amerikanen niet waarom aan alle immigranten in Europa de paria-status kleeft en waarom het stigmatiserende onderscheid tussen autochtoon en allochtoon wordt gemaakt. Beide zijden hebben blijkbaar nog heel wat te bespreken.

Op de achtergrond van Herfkens' megafoondiplomatie speelt de ontluikende volwassenwording van Europa een rol. Europese politici willen een partnerschap, niet de aloude dominantie. Voordat het zover is, schreeuwen ze het alvast van de daken. Er is maar één uitweg: het Chinese model. Voer het beginsel van 'één bondgenootschap, twee systemen' in. Met achting voor elkaars standpunten - én eigenaardigheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden