RECONSTRUCTIE

Een bloedstaal om de toedracht te ontrafelen

Reed de buschauffeur in 2012 bij Sierre met opzet tegen de muur? Het scenario is nooit officieel uitgesloten. Nu helpt Nederland nabestaanden die alsnog zijn bloed willen laten onderzoeken.

Een politieman bij de plaats des onheils tijdens een persconferentie enkele dagen na de fatale crash.Beeld reuters

De Nederlandse overheid gaat Zwitserland verzoeken om een bloedmonster van de buschauffeur die in 2012 met 27 Belgische en Nederlandse passagiers de dood vond toen hij tegen een tunnelwand reed in de Alpen. Een deel van de nabestaanden denkt dat dna uit dat bloedmonster kan bewijzen dat de chauffeur zelfmoord pleegde onder invloed van antidepressiva.

De Belgische chauffeur Geert Michiels vervoerde die fatale avond in maart 2012 een touringcar vol schoolkinderen op de terugweg van een skiuitje in de Zwitserse bergen. Vierenhalf jaar later is nog steeds niet opgehelderd hoe het kan dat hij met de bus frontaal op een tunnelwand inreed. Bij het incident kwamen naast de chauffeur en bijrijder vier begeleiders om het leven en 22 scholieren, onder wie zes Nederlandse kinderen.

Verenigd

In het voorjaar van 2013, ruim een jaar na het incident, kwam justitie in Zwitserland met de eindconclusies van het onderzoek naar de toedracht. Het lag in elk geval niet aan de bus: die voldeed volgens justitie aan de veiligheidseisen. Ander verkeer was er die avond in de tunnel niet geweest en ook aan de staat van de weg kon het niet hebben gelegen. De oorzaak, aldus officier van justitie Olivier Elsig, moest worden gezocht bij de chauffeur. Maar waar het bij hem precies was misgegaan, dat kreeg het Zwitserse onderzoeksteam niet opgehelderd.

Een deel van de ouders van de omgekomen kinderen heeft zich verenigd in de Stichting Busramp Sierre, die zich inzet om de waarheid boven tafel te krijgen. Er zijn de nabestaanden altijd drie scenario's voorgehouden, zegt Olga Leclerq uit Lommel, moeder van de omgekomen Eline (11). 'Scenario 1 was een stuurfout. Maar gezien het feit dat de chauffeur niet heeft geremd, ligt dat niet voor de hand. De tweede mogelijkheid is een flauwte. Maar hoe kan het dan dat de chauffeur nog naar rechts heeft weten te sturen? Het derde scenario is zelfmoord. Wij hebben hier al vanaf 2012 vragen over gesteld aan de Zwitsers, maar daar is nooit echt iets mee gedaan.'

Het wrak van de bus wordt weggehaald uit de tunnel bij Sierre.Beeld Laurent Gillieron / AP

Paroxetine

Leclerq en een aantal andere ouders schakelden na het voor hen onbevredigende Zwitserse onderzoek de hulp in van Independent Forensic Services, een particulier bureau van forensisch experts Richard en Selma Eikelenboom. Dat maakte een 3D-reconstructie van de botsing en kwam met een stellige conclusie: om zo tegen de tunnelmuur te botsen moet de chauffeur doelbewuste stuurbewegingen hebben gemaakt.

'Niks appelflauwte', zei Selma Eikelenboom in 2014 in de Vlaamse krant De Morgen. 'De chauffeur, weten we, nam het antidepressivum paroxetine. Dit was een gewilde handeling.'

De nabestaanden zien een parallel met het toestel van Germanwings dat in 2015 door de piloot opzettelijk tegen een bergwand werd gevlogen. De piloot bleek voor psychische klachten onder behandeling en slikte antidepressiva.

Paroxetine, dat onder de merknaam Seroxat wordt verkocht, is een antidepressivum dat onder meer wordt voorgeschreven bij neerslachtigheid en angststoornissen. Maar het middel heeft ook een schaduwkant: in de wetenschappelijke literatuur worden verbanden beschreven tussen paroxetine en agressie en zelfmoord. Dat er een verband is staat vast, maar wetenschappers steggelen over de vraag hoe sterk die relatie precies is en wat de invloed is van andere factoren.

Farmacologie

De afgelopen jaren kwam in Nederland in zeker tien rechtszaken naar voren dat een verdachte die antidepressiva gebruikte ineens extreem gewelddadig was geworden. In die zaken bleken de opgeroepen getuigen-deskundigen het in hoge mate oneens over het effect van de pillen. Selma Eikelenboom behoort tot de school die de medicijnen een grote invloed toedicht.

In de Zwitserse zaak staat vast dat de buschauffeur Geert Michiels paroxetine gebruikte. Sporen ervan zijn bij de autopsie in zijn bloed gevonden. Zijn weduwe heeft in interviews verklaard dat haar man het middel aan het 'afbouwen' was. Juist bij veranderingen in de dosering neemt volgens deskundigen het risico op agressie en suïcideneigingen toe.

Volgens Eikelenboom hebben sommige mensen bovendien een genetische afwijking die maakt dat paroxetine door het lichaam trager wordt afgebroken. Precies daarop willen de nabestaanden van de slachtoffers het dna van Michiels nu laten onderzoeken.

Theorie van de genafwijking

Eikelenboom wordt in de wetenschap niet door iedereen serieus genomen. Hoogleraar klinische farmacologie Anton Loonen noemde haar in een interview een charlatan. Daarop deed Eikelenboom op haar beurt aangifte van smaad en laster door Loonen.

De Zwitsers hebben nooit geloofd in de theorie van de genafwijking, zegt officier van justitie Olivier Elsig desgevraagd. 'Er is geen overeenstemming in de wetenschap over het verband tussen deze genetische afwijking en zelfmoordneigingen bij het gebruik van antidepressiva. Onze experts achtten dit verband onvoldoende bewezen. Daarom hebben wij het bloed van de chauffeur er niet op onderzocht.'

De Zwitserse justitie sluit zelfmoord overigens niet uit. 'Het is een van de theorieën', zegt Elsig. 'We hebben onder andere zijn medische achtergrond onderzocht, zijn telefoon en zijn laptop. Dat heeft geen aanwijzingen opgeleverd voor de zelfmoordtheorie. We kunnen die evenmin uitsluiten. Ik snap heel goed dat het moeilijk is voor de ouders dat zij niet alle antwoorden hebben over de oorzaak van deze crash.'

Strengere regels

Moeder Leclerq is in elk geval blij dat een brief van de ouders aan premier Rutte er nu toe heeft geleid dat de Nederlandse ambassade er in Zwitserland voor zal ijveren een bloedmonster naar Nederland te halen. De nabestaanden kunnen het dna dan laten onderzoeken. 'Mogelijk brengt ons dat dichter bij antwoorden. Er is ook een maatschappelijk belang. Als blijkt dat de chauffeur deze genetische afwijking had, leidt dat er wellicht toe dat buschauffeurs in de toekomst vooraf gescreend worden op gebruik van antidepressiva. Voor piloten bijvoorbeeld gelden al strengere regels.'

Het ministerie van Buitenlandse Zaken is doorgaans terughoudend in de bemoeienis met strafzaken in het buitenland: het mag zich niet mengen in de rechtsgang elders. Volgens een woordvoerster moet het verzoek om het bloedmonster niet worden begrepen als kritiek op de Zwitserse loop van het recht. 'Wij hebben vertrouwen in het gedane onderzoek. Hier gaat het om nabestaanden die informatie zoeken. Dat faciliteren wij, omdat de ambassade zoiets doorgaans sneller voor elkaar krijgt dan familieleden. Het is als het opvragen van een overlijdensakte of politiedossier van een slachtoffer in het buitenland, dat faciliteren wij ook. Als Nederlandse overheid bemoeien we ons verder niet met de inhoud van dit onderzoek.'

Elsig zegt dat Zwitserland niet bij voorbaat onwelwillend staat tegenover de vraag om het bloedmonster. 'We zullen het zorgvuldig afwegen. Op dit moment kan ik er verder nog niets over zeggen, omdat het officiële verzoek uit Nederland ons nog niet heeft bereikt.'

Wat gebeurde er ook al weer?

Op 13 maart 2012 rijdt een bus vol leerlingen rond 21.15 uur in het Zwitserse Sierre tegen een tunnelmuur.

De chauffeur heeft net gewisseld met zijn collega.

Er vallen 28 doden, onder wie 22 leerlingen uit Lommel en Heverlee; 24 passagiers overleven de crash. Onder de doden zijn 6 Nederlandse kinderen.

Op mei 2013 sluit de procureur hartfalen van de chauffeur uit. De feitelijke oorzaak is nooit vastgesteld. Officieel spreekt justitie in Zwitserland van een flauwte of onachtzaamheid.

Nederland gaat Zwitserland om een bloedstaal van de chauffeur vragen. Een aantal nabestaanden dringt daarop aan; zij vermoeden dat de bestuurder zich opzettelijk doodreed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden