InterviewWouter Koolmees

Een blanco cheque van Minister Koolmees van Sociale Zaken? ‘We moeten de klap opvangen, dan is het welbesteed geld’

Vicepremier en minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees.Beeld Jiri Büller

Wouter Koolmees (D66), vicepremier en minister van Sociale Zaken, moet in ijltempo miljardenverslindende noodgrepen toepassen om massaontslagen te voorkomen en noodlijdende zzp’ers te helpen. Fraude ligt op de loer. De D66’er doet een moreel beroep op mensen om misbruik te voorkomen. ‘Als je dat doet, zou ik me toch eens heel hard achter de oren krabben.’   

Wouter Koolmees (43) is amper meer thuis. De zorg voor zijn kinderen en het thuisonderwijs komt helemaal neer op zijn vriendin die tussendoor ook nog eens conference calls voor haar eigen werk moet doen. ‘Maar soms lukt dat gewoon niet meer.’

Zelf weet hij soms amper nog welke dag het is. ‘Vandaag is het donderdag, toch?’ Een dag eerder moest hij zijn collega Bruno Bruins (Medische Zorg) tijdens het ‘corona-debat’ in de Tweede Kamer opvangen toen die opeens bezweek achter het spreekgestoelte. ‘Ik schrok daar heel erg van. Iemand riep: ‘Het gaat niet goed met de minister.’ En toen zag ik hem gaan… wóóóó. Het was rond half 8 toen het gebeurde en we zaten al sinds 1 uur ’s middags in de Kamer zonder te eten. Ik had zelf ook honger. Als je dagen, weken heel hard hebt gewerkt, weinig hebt geslapen en ook nog geen eten in je maag hebt, dan gebeurt zoiets.‘

Na het interview maakt Bruins bekend dat hij ontslag neemt wegens oververmoeidheid.

Koolmees zal voorlopig lange dagen blijven maken. Zijn humeur lijdt er niet onder. Op dit moment wordt er met man en macht gewerkt om de aangekondigde nieuwe regeling voor werktijdverkorting klaar te krijgen voor gebruik. Een week geleden nog  ondenkbaar. ‘Vanmorgen kreeg ik de cijfers voor de werkloosheid in februari: 2,9 procent, het laagste percentage sinds we het meten. Je komt uit een situatie met gigantische krapte op de arbeidsmarkt en dan in één keer staat de economie stil. Echt bizar.’

‘We wisten allemaal: nu moeten we een pakket neerleggen dat voorkomt dat we helemaal vastdraaien. Dat is mooi. Daar ben ik ook trots op.’

Wanneer besefte u voor het eerst hoe groot deze crisis zou worden?

‘We zagen het effect al eerder, omdat het bedrijfsleven geraakt werd door de ontwikkelingen in Azië. Bedrijven die handelen met China hadden gewoon geen omzet meer en gingen steeds meer een beroep doen op de compensatieregeling voor arbeidstijdverkorting. Toen wisten wel al dat we er iets mee moesten. Het ging zo hard vorige week. Donderdag ging ik weg met de informatie dat er 2.500 bedrijven werktijdverkorting hadden aangevraagd, vrijdag waren het 5.000 bedrijven, zondag 28.000 bedrijven. Bij de oude regeling duurt het normaal gesproken 14 weken voordat de compensatie wordt toegekend. Dat kan gewoon niet meer. We moeten iets nieuws verzinnen, om zo snel mogelijk héél veel ondernemers tegemoet te komen in hun loonkosten.’

U kondigde dat afgelopen dinsdag aan. Waarom is het nog niet klaar?

‘We doen nu in 1,5 tot 2 weken wat normaal gesproken een jaar duurt. Er is een goed juridisch kader nodig, zo werkt dat nu eenmaal. Bedrijven moeten bijvoorbeeld bij de bank waterdicht kunnen aantonen dat ze geld krijgen van de overheid. Dat kan dan weer helpen om bijvoorbeeld een overbruggingskrediet te krijgen. Ondertussen is er ook een reeks belastingmaatregelen genomen om ondernemers lucht te geven.

‘Het design van de regeling moet simpel, robuust zijn, zonder al te veel tierlantijnen. Daar wordt nu heel hard aan gewerkt.’ Koolmees slaat met de bovenkant van zijn ene hand in de palm van zijn andere hand. ‘Ik zeg tegen iedereen: Jongens uitvoeren! We hebben nog even tijd nodig, dus loop niet meteen naar het loket van de gemeente, maar werknemers en werkgevers weten dat het er aan komt.’

En dit kan een minister zomaar afkondigen?

‘Ik heb gisteren een aanvullende begroting gestuurd van 14 miljard voor de komende drie maanden.’ Koolmees slikt hardop. ‘10 miljard is voor de loonaanvulling, 3 miljard om de zzp’ers te compenseren en dan is er nog een miljard voor andere dingen. Dat zijn onvoorstelbare bedragen. Als het nodig is, verlengen we dat met nog eens drie maanden met dezelfde bedragen.’

Het is een blanco cheque. Want het stopt niet als er 14 miljard is uitgegeven ?

‘De bedragen zijn gebaseerd op ramingen. Als bedrijven meer nodig hebben, is dat er.’

Is dit de Nederlandse variant van helikoptergeld? Gewoon zoveel mogelijk over het land uitstrooien?

‘Nee. We wilden niet zomaar geld uitdelen. Ondernemers moeten alle werknemers, vast en liefst ook flex, in dienst houden en 100 procent van hun loon doorbetalen. Dan krijgen ze 90 procent van de loonsom uitbetaald. Dat is een zeer ruimhartig en genereus, maar er blijft 10 procent aan eigen kosten. Dus er is voor ondernemers nog steeds een argument om de zaak open te houden, om omzet te draaien en die kosten terug te verdienen. We hebben hier te maken met een aanbodschok die dreigt door te werken naar de vraagkant als mensen niks meer gaan kopen. Dat probeer je te voorkomen door de salarissen te laten doorbetalen.’

‘Hetzelfde proberen we te doen voor de zzp’ers. Die hebben helemaal geen omzet meer. Daar wordt een vangnet voor gemaakt. Ze kunnen aanspraak maken op het sociaal minimum, voor een gezin zo’n 1.500 euro per maand, om in elk geval de huur te kunnen betalen en boodschappen te halen.’

Dat geldt voor alle zzp’ers, dus ook de fysiotherapeut of de tandarts die alleen nog maar noodbehandelingen doet?

‘Ja. Er moet wel sprake zijn van inkomensachteruitgang. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat mijn belangrijkste focus ligt in het zo snel mogelijk uitbetalen.’

Maar als je dus van 7.000 euro per maand naar 5.000 euro omzet gaat, kun je er aanspraak op maken?

‘Ja. Er is ook een morele verantwoordelijkheid van mensen. Je kunt overal een aanvraag voor doen, ook al heb je het niet echt nodig, maar dan zou ik me toch wel even achter de oren krabben. Als je geen inkomensachteruitgang hebt, dat heb je het zeker niet nodig.’

U doet dus een moreel beroep op mensen om geen gebruik te maken van deze regeling als ze het niet nodig hebben. Maar daarmee zegt u dus ook: er kan mee gefraudeerd worden.

‘Dat kan met dit soort noodmaatregelen altijd, al hebben we wel bij beide regelingen controlemechanismen. Grotere bedrijven moeten bij de afrekening een accountantsverklaring laten zien om de omzetdaling aan te tonen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we het bij zzp’ers veel minder goed kunnen controleren. Bij werknemers kunnen we beschikken over de uitgebreide loonadministratie van het UWV. Bij zelfstandigen hebben we die niet. Er wordt nog gewerkt aan de regeling. We zijn nu nog bezig om te kijken of we meer kunnen doen.’

U kijkt of u meer kunt doen dan alleen een moreel beroep op mensen om geen misbruik te maken?

Ja. Het zal nooit perfect zijn, maar ik moet op korte termijn forse keuzes maken om op tijd geld te krijgen bij de mensen. We moeten de klap opvangen. Dan is het welbesteed geld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden