Een bijrol in Irak kunnen de VN beter weigeren

De Verenigde Naties zijn de beste instelling om de politieke herbouw van Irak te begeleiden, maar onder de huidige omstandigheden kan Kofi Annan zich beter wat afzijdig houden....

De Britse premier Blair deed de afgelopen dagen in Belfast een tweede poging om zijn wapenbroeder Bush over te halen de VN een belangrijke rol toe te kennen, maar de Amerikaanse president voelt er niets voor het initiatief uit handen te geven. Zeker niet met de geur van overwinning in de neus.

Gisteren ging het Amerikaanse interimbestuur over 'bevrijd Irak' onder leiding van de gepensioneerde generaal Jay Garner aan de slag in het havenplaatsje Umm Qasr. Dit is niet het moment voor Annan om zich op te dringen.

Hij kan beter letten op Bush dan op Blair. De Britten hebben zo hun eigen (goede) redenen om de loftrompet over de ervaring en het gezag van de VN te steken, al is de wereldorganisatie in het voorspel tot de oorlog aan de kant gezet. Blair wil zo snel mogelijk de geschillen met Franse, Duitse en ook Russische mede-Europeanen bijleggen. Hij wil de sterke oppositie in zijn eigen achterban paaien en voorkomen dat morrende ministers als Claire Short (die zelf graag een hoofdrol wil bij de wederopbouw van Irak) alsnog weglopen. Maar wat zou dat allemaal voor de VN?

Bush heeft zijn buik vol van de VN, waar hij zijn zin niet kreeg ondanks alle inspanningen van minister Powell. De enige echte wereldmacht sloeg een modderfiguur. Op de bres voor de wereldvrede, maar voor de voeten gelopen door de dwergen. Dat eindeloze gezeur en gevergader wil Bush absoluut niet bij de herinrichting van Irak. En minister Rumsfeld al helemaal niet.

Nou goed, als vriend Blair het per se wil, zal Bush de VN een 'wezenlijke rol' toebedelen in de wederopbouw. Dat was de uitkomst van het Belfast-overleg. Hoe groot die rol zal zijn laat zich raden: in ieder geval ondergeschikt.

Daar kan Annan beter niet aan beginnen. In ieder geval voorlopig niet. De politieke schade die voor de VN dreigt is veel groter dan eventuele baten.

Eerst de baten: misschien kunnen de gehavende VN met een gezamenlijk project weer wat opkrabbelen.

Dan de schade.

Ten eerste. Als de VN slechts de rol van puinruimers na de oorlog krijgen, zal dat het aanzien sterk aantasten. De vele landen die tegen de oorlog waren, zullen zich vernederd voelen: waarom moeten wij meebetalen aan de vernietigingen die buiten de VN om zijn aangericht? Als de VN niet goed genoeg waren om goedkeuring te verstrekken, waarom dan wel om de gevolgen te helpen repareren?

Ten tweede. Als de VN zich onder de generaals Garner en Franks scharen, zal dat uitgelegd kunnen worden als een sanctionering achteraf van de oorlog tegen het regime van Saddan Hussein. Ontkennen - zo heeft een eerder geval, Kosovo, geleerd - helpt dan weinig.

Ten derde. De Arabische publieke opinie, massaal gekant tegen de oorlog, zal de stelling van sommige Arabische commentatoren dat de VN een instrument van de VS zijn, bevestigd zien. De VN lopen het risico dat het grotendeels negatieve imago van de Amerikanen in de moslimwereld op hen af straalt. En dat terwijl het anti-Amerikanisme, een voedingsbodem voor het terrorisme van Al Qa'ida en verwante groeperingen, uiteindelijk het best valt te pareren via de organisatie van alle volkeren, die de VN toch blijven.

Ten vierde. Als het bewind-Garner als bezettingsmacht wordt gezien, komt de neutraliteit van hulp in gevaar. Het verstrekken van noodhulp is de enige 'wezenlijke rol' die VN-instellingen in ieder geval moeten blijven vervullen. In Afghanistan dreigde de humanitaire hulp van de VN en particuliere organisaties al verstrikt te raken in militaire doelen (sympathie van de bevolking winnen); in de nog veel omstredener Irak-oorlog is dat gevaar des te groter. De coalition forces zijn in het diepe zuiden van Irak al begonnen met voedsel- en wateruitdeling. Het wordt moeilijk militaire en humanitaire weldoeners uit elkaar te houden.

Ten vijfde. Als de VS het voortouw nemen bij de wederopbouw van Irak, is het een legitieme vraag of het nog wel nodig is dat de VN zich er ook nog tegenaan bemoeien. Als Washington en Londen zo'n dure oorlog kunnen voeren, kunnen ze ook de veel goedkopere wederopbouw wel aan. De VN zitten niet te wachten op een volgend gigantisch project: ellendige situaties die de inzet van de VN vergen zijn er al te veel. Eén voorbeeld: Congo-Kinshasa. Door diplomatie is een vredesakkoord tot stand gekomen, maar de VN-vredesmacht is veel te klein.

Kortom: Annan moet niet soebatten om in Irak mee te mogen doen, maar de leiding eisen, en anders: graag of niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden