Een bezorgd, bleek kind in Ter Apel

De Interschool in Ter Apel. Nu vol oorlogskinderen.

Iemand zet je uit een truck of een busje en duwt een stuk papier in je handen: een laatste routebeschrijving. 'Je bent nu in Nederland. Neem de trein naar Emmen.' Zo vertellen vluchtelingen het. Emmen, waar de bioscoop Utopolis heet.

'En in Emmen moet je bus 73 hebben, naar Ter Apel.'

Bij het station van Emmen was lijn 73 net vertrokken. Hij ging één keer per uur. Een opzichter loodste me naar de pauzeruimte van de buschauffeurs. Annette Wintsemulder bood koffie aan en zei dat laatst nog een uitgeputte vrouw in haar bus zat, routebeschrijving in haar hand geklemd. Ter Apel, Ter Apel, had ze gezegd. Maar Annette reed een andere lijn en de 73 ging niet meer. 'Die vrouw wilde geen stap meer zetten. De politie moest komen.'

Soms hebben vluchtelingen een rolkoffertje, zei ze, maar de laatste tijd hebben ze ook vaak niets.

Ter Apel, bekend door het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), ligt ver weggestopt in Groningen, pal tegen de Duitse grens, alsof het ook niet helemaal de bedoeling is dat mensen uit alle ellendige hoeken van de wereld dit dorp vinden. Ter Apel is nu 'centrale ontvangstlocatie' van het COA. Daarom moet elke vluchteling die Nederland bereikt eerst hierheen om zich te melden. In Ter Apel begint tegenwoordig iedere asielprocedure.

Ruim twee jaar geleden, toen Ter Apel nog een 'uitzetlocatie' was, leerde ik hier een jongen van 11 kennen met de naam Alexander Visotski. In Nederland geboren, uit Russische asielzoekers. Had nooit ergens anders gewoond dan in opvangcentra en vreemdelingengevangenissen. Een bezorgd, bleek kind.

Maar op dit COA-terrein staat al lang een uitmuntend, zelfstandig schooltje: de Interschool. Hier kon Alexander, jarenlang compleet vastgelopen in de procedures van zijn ouders, ontsnappen in leren. En haalde hij de hoogst mogelijke score voor zijn Cito-toets. Alle publiciteit daarover hielp. En daarna het kinderpardon. Alexander woont nu in een echt huis en gaat naar een echt gymnasium. Zijn vader, een kritische geest met Russische ambitie voor zijn kinderen, noemt de Interschool nog steeds 'de beste school van Nederland'.

B is voor Bang. Maar morgen doen we 'Blij'.

Schooldirecteur Anita Klompsma-Bolk werkte er nog steeds. Ze wachtte me op, samen met haar lerares Ellen Laan, gespecialiseerd in 'sociaal-emotioneel leren'. Tot afgelopen najaar waren leerlingen hier nog een maand of drie. Toen kwamen de Eritreeërs en de Syriërs. Nu blijven de meeste kinderen niet langer dan twee weken op de Interschool. Zo'n honderd in totaal, het precieze aantal verandert voortdurend, leren met handen en voeten.

Halsoverkop zijn nieuwe opvangcentra geopend, soms met nieuwe scholen. In Oranje, Hoogeveen, Onnen, Haren zitten collega's volgens Anita met de handen in het haar. Want we hebben het nu dus wel over 'echte oorlogskinderen', verklaarde lerares Ellen Laan, 'in hun ruwste vorm'. Van agressief tot doodsbang. Zagen moorden, liepen over bergen, voeren in boten, verstopten zich in trucks - ze tekenen dat. En daardoor vaak extreme separatieangst, zei Anita, zo erg had ze dat niet eerder gezien: 'Syrische kinderen kunnen van angst opeens overgeven in de klas. Of ze krijgen in een paar minuten hoge koorts - dat kán.' Bij hun ouders zien ze vaak dezelfde verschijnselen. Die mogen daarom nu op school blijven, anders gaat het niet. 'Wat fijn dat u hier geen leerkrachten slaat!', zei een Syrische moeder tegen Anita.

Of toch niet. Tijd voor het volgende aanmeldcentrum in de procedure. En nog één. En weer.

Ter Apel barst uit zijn voegen, maar het doorschuiven houdt ook daarna niet op. Kinderen gaan van aanmeldcentrum naar aanmeldcentrum, zei de schooldirecteur, en iedereen doet echt vreselijk zijn best, in onze onnavolgbare procedures, maar zo zien deze getraumatiseerde kinderen in hun eerste Nederlandse maanden dus vaak wél vier of vijf scholen. In sommige plaatsen moeten ze daar, scheidingsangst of niet, ook nog eens per bus en zonder ouders naar toe.

Anita Klompsma-Bolk vindt dan ook dat oorlogskinderen zo snel mogelijk op één plek moeten blijven. Houd op ze van hot naar her te slepen, zei ze. Gun deze kinderen rust, één school om weer enigszins zichzelf te worden. Of dat nu in Ter Apel is of elders.

Alle kinderen zijn een belofte, ook die van asielzoekers. Denk aan Alexander Visotski. Hier begint die belofte. Dus op de Interschool zeggen ze nu de hele dag: 'Hier hoef je niet meteen weg'. Dat klopt, in principe. En het kalmeert voor even.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden