Een bewuste houtstoker is geen roker

De boodschap van onlangs dat die gezellige kachel zoveel nadelen heeft, viel niet in goede aarde. De man en zijn vuurtje, kom er niet tussen. Maar alles kan beter. En wat is precies Zwitsers stoken?

'Hout stoken is gezellig en vaak giftig', stond twee weken geleden boven deze rubriek. Een handvol deskundigen legde uit dat open haarden en houtkachels bij gemiddeld Nederlands gebruik slecht zijn voor het milieu en voor de gezondheid van de stoker en diens buren. Zelfs de kachelverkopers zeiden dat bijna niemand erin slaagt een haard of kachel te branden zonder onverantwoord veel stank en milieuschade.


Dat was, niet onverwacht, tegen het zere been van fervente stokers, die Groen massaal bestookten met vragen en kritische tegenwerpingen. De man en zijn vuur - daar komt niemand tussen. 'Cynisch geleuter', vond lezer André van der Ham het. 'Ik mis een heldere opsomming van wat je niet moet doen.'


Lezer Jan Son uit Zwolle begrijpt niets van het advies van voorlichtingsinstantie Milieu Centraal om 'pellets' te stoken als alternatief voor hakhout. Slecht advies, in zijn ogen: 'Die pellets zijn nogal eens verontreinigd en bevatten veel spijkers.'


Nee, met 'pellets' worden hier niet de houten transportvlonders bedoeld die óók zo genoemd worden. Het zijn, zoals de woordvoerster van Milieu Centraal al zei: 'kleine voorbewerkte houtblokjes', gemaakt van schaafhout en zaagsel uit de houtverwerkende industrie. Onder hoge druk en zonder toevoegingen wordt dat materiaal in korrels geperst.


Maar voor de relatief schone en efficiënte stook van deze pellets is wel een speciale kachel nodig. Dat nadeel geldt niet voor de grotere 'briketten', die ook van zaagsel en schaafhout worden gemaakt. Ook die zijn volgens Milieu Centraal beter dan het meestal gebruikte hakhout.


Volgens Bart Leenders van de stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche kunnen we iets minder schadelijk stoken als we het volgens de 'Zwitserse methode' doen. Daarmee wordt de vlam gejaagd in de kachel zonder al te veel schadelijke rook te veroorzaken. In de smeekbeden om meer informatie, scoorde deze tip het hoogst. Wat precies is de Zwitserse methode?


Leenders: 'Bedoeld wordt dat de kachel top-down wordt gestart: dikker hout op de aslaag, dun aanmaakhout erop en bovenaan een (geparaffineerd) aanmaakblokje. Hierdoor ontstaat minder rookvorming dan bij de traditionele wijze van aanmaken: prop kranten onder, daarop aanmaakhoutjes en daar weer dikker hout tegen. De ervaren kachelstoker ontdekt het zelf door te proberen.'


Voor een schoner vuur is dat echter niet genoeg. Wat lezer André van der Ham in elk geval wél moet doen, is kurkdroog hout stoken. Houtblokken van een vers omgehakte boom moeten na het kloven minstens een jaar droog worden opgeslagen. Liefst onder een afdak op de wind.


En vóór het stoken graag minstens twee dagen in huis bewaren, in de buurt van de kachel. Sloophout of bewerkt hout zijn uit den boze. Haardhout dat eerst gedroogd is in een oven (dat bestaat) is energetische gekkigheid.


Nog meer goede adviezen: veel kachels hebben een te groot vermogen voor de Nederlandse huiskamer en moeten tijdens het stoken worden getemperd. Dat leidt tot onvolledige verbranding en daarom zijn kleinere kachels vaak geschikter. Ventileer altijd de kamer waarin gestookt wordt. Stook niet bij mistig of windstil weer.


Al die voorzorgsmaatregelen benadrukken de risico's van hout stoken waarmee we 'eigenlijk teruggaan naar de Middeleeuwen', vindt lezer Wil Sierhuis. De grootste killer is fijnstof. Vooral de onzichtbare, kleine zwarte roetdeeltjes veroorzaken schade aan de longen. Een veilige norm bestaat niet, zegt onderzoeksinstituut RIVM. Elke verlaging van de hoeveelheid fijnstof in de lucht is gunstig voor onze gezondheid.


Jos Merks uit Breukelen heeft er zijn persoonlijke missie van gemaakt om de nadelige kanten van houtrook te benadrukken. Ooit was hij zelf slachtoffer van een uitbundig stokende buurman, vandaar. 'Mijn vrouw en ik hebben niets dat op astma lijkt, maar wel ernstige hinder van houtrook.'


Op de website houtrook.nl verwijst hij naar de Vlaamse Milieumaatschappij, die heeft berekend dat 41 procent van het fijnstof in de Vlaamse lucht afkomstig is van huishoudelijke houtverbranding. Het Vlaamse verkeer zou verantwoordelijk zijn voor 18 procent.


Vlamingen meten anders dan Nederlanders, blijkt daaruit. Volgens het RIVM is hier slechts 5 procent van de emissie van fijnstof afkomstig van open haarden en houtkachels. Maar: 'Die uitstoot vindt plaats waar mensen wonen en daarom kan toch al snel sprake zijn van overlast en verhoogde blootstelling.' 5 procent is overigens 1,2 miljoen kilo. Het Nederlandse verkeer stoot 10 miljoen kilo uit.


Goed stookgedrag is cruciaal voor de schadelijke milieueffecten van kachels, concludeerde ook ir. J. Koppejan in een studie voor Agentschap.nl. Veel gebruikers vinden het volgens hem onpraktisch om een houtkachel steeds opnieuw te moeten bijvullen en smoren daarom het vuur. Maar de giftige uitstoot van fijnstof van één enkele houtkachel die wordt gesmoord, ligt hoger dan honderd houtkachels die optimaal worden gestookt.


Het goede nieuws: houtstoken kan bijdragen aan energiebesparing. Houtkachels en haarden bij particulieren zorgen jaarlijks voor 7,1 PJ (pegajoules) vermeden fossiele energie. Dat is ruim 1 procent van de energie die in alle Nederlandse woningen voor verwarming wordt gebruikt.


Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?

Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden