NieuwsDe Nederlandsche Bank

Een betaalrekening bij de centrale bank voor iedereen; als het aan DNB ligt, komt die er

De Nederlandsche Bank wil binnen een of twee jaar experimenteren met rechtstreekse rekeningen bij de bank. Dit blijkt uit een studie die dinsdag wordt gepubliceerd.

Aspergeteler Corné Ooms reikt een van zijn klanten een bestelling aan, in zijn drive-thru in Hoogerheide. De klant moet afrekenen met de pin.Beeld Marcel van den Bergh

Nederlanders betalen steeds vaker zonder de portemonnee met munten en biljetten te trekken. Dat is handig, maar er kleven ook risico’s aan. Commerciële instellingen zijn zo ongemerkt beslissend geworden voor cruciale publieke belangen zoals de betaalinfrastructuur en financiële stabiliteit. 

De Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) noemde die situatie vorig jaar onwenselijk. De grote crisis van 2008 bewees dat, toen Nederlandse banken met overheidssteun moesten worden gered. 

Om nog zo’n crisis te voorkomen zijn alternatieven gewenst, vond de WRR vorig jaar. Een van de opties is een rekening bij de centrale bank. Dat wil DNB nu ook, zij het dat de bank zich voorzichtig uitdrukt. Als de Europese Centrale Bank er ook voor te porren is, wil DNB ‘een voortrekkersrol’ vervullen binnen Europa. ‘Als alle seinen op groen staan, kunnen we binnen een of twee jaar een experiment starten’, zegt Olaf Sleijpen, sinds februari van dit jaar directeur Monetaire Zaken bij DNB. Concreet: Nederlanders kunnen dan een rekening bij DNB openen en daarmee betalingen doen.

Olaf SleijpenBeeld De Nederlandsche Bank

Geld in oude sok

In vaktermen heet dat digitaal centralebankgeld (CBDC). Het directe voordeel voor de consument is de extra zekerheid, zegt Sleijpen. In crises en perioden van onzekerheid stijgt normaliter de vraag naar veilig, publiek geld. Mensen nemen dan uit voorzorg contanten op. In vaktermen: giraal geld wordt omgewisseld in chartaal geld. 

Zo groeide de hoeveelheid chartaal (contant) geld in omloop in Nederland tijdens de crisis van begin jaren dertig, voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog en – veel later – weer tijdens de kredietcrisis van 2007-2008. Dat constateert DNB in zijn studie.

DNB denkt dat dit fenomeen zich niet zal voordoen met rekeningen bij de centrale bank. In tegenstelling tot tegoeden bij een commerciële bank, worden die namelijk gedekt. Commerciële banken geven alleen garantie voor de eerste 100 duizend euro.

De ontwikkeling van chartaal geld.Beeld DNB

Grootschalige hack

Er zijn meer praktische voordelen van CBDC. Dit zou namelijk ook kunnen dienen als achtervang voor girale betalingen. Sleijpen: ‘Stel dat het huidige systeem het doelwit wordt van een grootschalige hack waardoor alles komt plat te liggen. In dat geval heb je met dit tweede, afgescheiden systeem een backup.’ De kans dat twee verschillende systemen tegelijk uitvallen, is een stuk kleiner.

Ook andere partijen bieden een alternatief voor de bekende commerciële banken aan. Zo zijn er de bitcoin of Facebooks libra. Die hebben ook als voordeel dat ze niet uitvallen als het normale systeem wordt platgelegd, maar daar wil DNB niet op leunen. Van de bitcoin is bijvoorbeeld bekend dat het geen grote hoeveelheden transacties aankan. En libra (nog niet operationeel) is een privaat initiatief. Uiteindelijk blijft dat de hoofdboodschap van DNB: er moet geld in omloop blijven van een instelling die de publieke belangen vertegenwoordigt.

Slim geld

Het staat nog niet vast hoe de digitale munt precies wordt ontworpen; DNB houdt in zijn studie verschillende scenario’s tegen het licht. Een complexere variant voorziet ook in zogenoemde slimme contracten, waarmee sommige cryptomunten al pionieren. Hiermee zou het dan mogelijk zijn om bijvoorbeeld automatisch geld naar de energiemaatschappij over te maken op het moment dat de studiefinanciering binnen is.

Ook wat betreft privacy zijn er volgens Sleijpen ‘verschillende smaken’. Maar CBDC zal nooit zo anoniem zijn als contant geld, geeft Sleijpen toe. ‘Toezichthouders zullen op zijn minst basale zaken als witwassen willen voorkomen.’

Geen muntjes meer

Als DNB daadwerkelijk over pakweg twee jaar een eerste test gaat doen, zal het contante geld dan verdwijnen? Op korte termijn zeker niet, zegt Sleijpen. ‘Onder de oudere generatie is de behoefte nog groot.’ DNB zal iedere vijf jaar bekijken hoe het met die behoefte staat. 

Op voorwaarde dus dat er digitaal centralebankgeld is. Maar eerst moet DNB wachten op groen licht van de Europese Centrale Bank.

Verder lezen:

Contant geld wordt schaars en dat is niet zonder risico

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden