Column

'Een beschaafd land maakt geld vrij voor onderzoek naar familiedrama's'

Er zijn te veel nieuwe familiedrama's, zoals vorige week in Schalkwijk, om het fenomeen als onderzoeksterrein te negeren, zegt Bram Bakker. 'Er wordt gedacht dat de groep zelfmoordenaars die ook dierbaren doodt, groeiende is. Maar wordt de kans hierop niet ook vergroot door de aandacht die er aan wordt besteed?'

Rechercheurs bij de boerderij in Schalkwijk. Beeld ANP

In Schalkwijk beroofde vorige week een man zijn vrouw en twee dochters van het leven alvorens hun boerderij in brand te steken en zelfmoord te plegen. Als motief doken in de media berichten op over geldproblemen, maar zo simpel kan een dergelijk drama nooit verklaard worden. Er zijn veel mensen met financiële problemen, maar de overgrote meerderheid gaat nooit over tot dit extreme en zinloze geweld. Maar wat bezielt zo'n man dan wel?

Het gebeuren in Schalkwijk staat niet op zichzelf. Met grote regelmaat vernemen we via de media over deze zogenaamde familiedrama's. Niet alleen het aantal mensen dat zelfmoord pleegt neemt de laatste jaren toe, ook het aantal slachtoffers in de directe familieomgeving lijkt steeds groter. Of is dat een vertekend beeld, dat is toe te schrijven aan toegenomen media-aandacht?

Familicide
Het feit dat een eenduidig antwoord op deze vraag niet bestaat is direct een belangrijk argument om het nu eindelijk eens goed uit te gaan zoeken. Enkele jaren geleden werd er in ons land gepubliceerd over 'Meervoudige doding in het gezin' (Liem en Koenraadt), maar over het voorkomen (de prevalentie) van het fenomeen van de 'familicide', zoals de professionals het noemen, werden bij mijn weten nooit betrouwbare gegevens over langere perioden gepubliceerd.

In ieder geval lezen we te vaak over nieuwe familiedrama's om het fenomeen als onderzoeksterrein te negeren. De vaak jonge slachtoffers zijn onschuldige mensen die je dit tragische einde graag had bespaard. Dat betekent dat er een preventiebeleid zou moeten worden ontwikkeld, voor zover dat mogelijk is. Maar maatregelen ter preventie hebben pas kans van slagen als je gedegen kennis hebt over de daders en hun slachtoffers, en als je weet in hoeverre bepaalde omstandigheden van invloed zijn in de aanloop naar dit gruwelijke fenomeen.

Zelfmoord
Liem en Koenraadt wijzen terecht op het verschil tussen mannen (de dader is slechts bij zeer hoge uitzondering een vrouw) die wraak willen nemen op hun (ex)partner en daar ook de kinderen van die (ex)partner in betrekken, en mannen die zelfmoord willen plegen, maar vanuit een ziekelijke overtuiging menen dat hun partner en kinderen ook beter het leven kunnen laten.

Als er sprake is van een toename is nog maar de vraag of dit voor beide categorieën geldt. De verdenking is dat de groep zelfmoordenaars die ook dierbaren doodt groeiende is, omdat nu eenmaal het aantal zelfmoorden toeneemt. Maar wordt de kans hierop niet ook vergroot door de aandacht die er aan wordt besteed? Is er niet sprake van een soort besmettingsgevaar? Op het moment dat die vraag is beantwoord kun je pas besluiten of je de media gaat vragen terughoudender te zijn in hun berichtgeving.

Geld
Tot die tijd moeten we het doen met de vaststelling dat de daders meestal aan een psychische stoornis leden ten tijde van het drama. Daarbij moet je niet enkel denken aan depressies, maar ook aan psychosen en persoonlijkheidsstoornissen. In veel gevallen was er ook al wel contact geweest met professionele hulpverlening, zoals de jeugdzorg of de GGZ, en in die zin kwam het familiedrama achteraf bezien dan ook niet geheel onverwacht. Maar op grond van welke kenmerken de professionals harder hadden kunnen of moeten ingrijpen valt op dit moment niet te zeggen. Er is niemand die zo'n ramp niet wil voorkomen, maar dan moet je wel weten waar je op moet letten.

De nieuwe minister van Volksgezondheid zou het relatief kleine bedrag dat dit onderzoek kost in de begroting op moeten nemen, omdat in een beschaafd land als Nederland iedere kans om een familiedrama te voorkomen moet worden benut. Het scheelt onnoemelijk veel leed, en ook nog geld.

Bram Bakker is psychiater, schrijver en columnist voor Volkskrant.nl

 
Er is niemand die zo’n ramp niet wil voorkomen, maar dan moet je wel weten waar je op moet letten
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden