Een begaafd luisteraar

Van één ontmoeting Mijn jaar met Salinger maken, dat is lef hebben, betoogt Arjan Peters. Aan die stoutmoedigheid ontbrak het de beoogde biograaf van Willem Brakman.

De titel van het boek belooft nogal wat: My Salinger Year. Zou de schrijfster Joanna Rakoff werkelijk bedoelen dat zij een jaar heeft opgetrokken met de kluizenaar en schrijver van The Catcher in the Rye, die in 2010 overleed?


Zo ligt het niet, benadrukt de auteur, die nu haar memoir in de winkel ligt (volgende week ook hier: Mijn jaar met Salinger) veel interviewers over de vloer krijgt in Cambridge, Massachusetts. Ze heeft in de jaren negentig een jaartje als assistent gewerkt voor Phyllis Westberg van het literair agentschap Harold Ober Associates, dat sinds mensenheugenis ook de belangen van Salinger behartigt. In die periode heeft Rakoff de geheimzinnige schrijver ('Jerry') een paar keer aan de telefoon gekregen ('heel aardige man'), en ze beantwoordde post van fans. Welgeteld één keer heeft ze Hem gezien. Toen hij kwam lunchen met haar bazin.


Is het gek dat Joanna Rakoff niet eens genoemd wordt in de Salinger-biografie van David Shields en Shane Salerno, waarvoor meer dan tweehonderd mensen werden geïnterviewd? Salingers haar was goed gekamd, herinnert Joanna Rakoff zich. Ze durfde niets tegen hem te zeggen. Om dan je memoir de titel My Salinger Year te geven, getuigt van onverschrokkenheid.


Daaraan ontbrak het Gerrit Jan Kleinrensink ten enenmale. Deze leraar Nederlands te Nijmegen was een zo groot bewonderaar van Willem Brakman (1922-2006), de barokke en komische auteur van vijftig romans waarin de feiten moeiteloos in fictie verdwijnen, dat hij twintig jaar geleden werd aangewezen als diens biograaf. Door Brakman zelf. 'Willem belde me op, hij zei: een biografie van mij schrijven, dat is misschien wel iets voor jou', vertelde Kleinrensink in 2002 in een dubbelinterview dat Annemiek Neefjes voor Vrij Nederland maakte met de biograaf en zijn held.


Jarenlang verzamelde Kleinrensink materiaal, hij zat in het bestuur van de Brakman Kring, en ze maakten samen tochtjes naar musea en boekwinkels.


Het was vriendschap, zij het een eenzijdige. Brakman zei daar over: 'Hij is een begaafd luisteraar, ik een begaafder spreker. Vergis je daar niet in, het is een kostbaar goed als je iemand naast je hebt die goed luistert, die je niet in de rede valt.'


Willem Brakman overleed in 2006. Gerrit Jan Kleinrensink ondervond veel tegenslag, maar liet twee jaar geleden weten dat hij met schrijven was begonnen. Blijvend geboeid door Brakmans verfijnde netwerk van vertekeningen en vermommingen. 'Er is zo veel, zo ijselijk veel. Zo heeft hij ooit kogelstoten geoefend in eenzame duinpannen.'


Of we daar ooit iets over te lezen krijgen, My Brakman Years, is ongewis. Op 4 juni is de toegewijde Kleinrensink overleden, 71 jaar oud. Wanneer op maandag 23 juni de onthulling plaatsvindt van de Willem Brakmanstraat in Enschede, kan Kleinrensink daar geen tevreden notitie van maken.


Dat verdroot hem, op zijn sterfbed. Willem Brakman heeft zijn ideale toehoorder teruggekregen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden