Een beetje wild, een beetje spannend

Weer is Nederland een nationaal park rijker, het Drents-Friese Wold. Ook hier mag de natuur zijn gang gaan. Met mate natuurlijk....

WIO JOUSTRA

OP EEN MOOIE, zonovergoten dag aan het einde van de 21ste eeuw loopt een natuurliefhebber door het Drents-Friese Wold, inmiddels een eeuw Nationaal Park. Drenthe en Friesland zijn forenzenprovincies van de Randstad en danken hun reputatie als 'het Florida der lage landen' aan de gunstige, relatief rustige en goedkope woon- en leefomstandigheden.

Onze natuurvorser loopt volgens het zojuist verschenen Beheer- en Inrichtingsplan door 'een begeleid natuurlijke eenheid, die als één begrazingseenheid wordt beheerd'. Binnen deze eenheid komen alle voor hogere zandgronden onderscheiden begeleid natuurlijke eenheden voor: het zandverstuivingslandschap, het boslandschap van arme en lemige zandgronden op de hoger gelegen gronden en het boslandschap van bron en beek in de lager gelegen, natte beekdalen.

Sterker nog, 'de begeleid natuurlijke eenheid wordt dan gekenmerkt door natuurlijke waterhuishoudkundige omstandigheden'. In de laaggelegen bovenlopen van de Vledder Aa treden natuurlijke fluctuaties op van grond- en oppervlaktewater, niet verstoord door peilbeheer of invloeden van de grondwateronttrekking.

Het park wordt zo veel mogelijk integraal begraasd door edelherten en everzwijnen. Slechts een gescheperde schaapskudde levert voor onze liefhebber nog een aha- erlebnis op. En voor de rest neemt hij waar dat in een gebied van 6150 hectare de mens nog slechts de hand heeft in het in stand houden van het multifunctionele bos in de omgeving van Appelscha. Want ook over honderd jaar zal er nog gerecreëerd worden.

Secretaris Peter Pasman van het Overlegorgaan Drents-Friese Woud gruwt zichtbaar van het gezwollen taalgebruik van zo'n ambtelijke nota. Vandaar zijn relativerende cri de coeur: 'Het wordt hier zo vreselijk mooi, daar heb je geen idee van. Het dichtstbijzijnde gebied dat enigszins met het Drents-Friese Wold te vergelijken zal zijn, ligt in Polen. Ik ben net vijftig geworden. Ik wou dat ik hier nog twintig jaar kon werken.'

Slechts weinig ambtenaren - Pasman is bosbouwer in dienst van de provincie Drenthe - zullen zo naar uitstel van hun pensioengerechtigde leeftijd verlangen. Over het kenmerkende van het nieuwe nationaal park, dat pas deze week de naam Wold kreeg in plaats van Woud vanwege het regionale tintje en om verwarring met De Friese Wouden te voorkomen, moet Pasman even nadenken. Om vervolgens te antwoorden: 'Een beetje wild. Een beetje spannend. Over vijf tot tien jaar vind je hier weinig meer van het man-made karakter terug. We streven naar een situatie waarin de natuur nagenoeg volledig haar gang gaat. Als de boel een keer overstroomt, zullen we niet ingrijpen.' Het meest bijzondere van het Wold is volgens Pasman dat dit het enige gebied in Nederland is 'waar we een compleet beekstelsel schoon kunnen krijgen'. Andere beekstelsels in Nederland vinden hun oorsprong in Duitsland of België en kampen met vervuild water. Zelfs de Drentse Aa - een nationaal park in voorbereiding - heeft te veel gebiedsvreemd water nodig om zich tot een geheel eigen en schoon beekstelsel te kunnen ontwikkelen. De Vledder Aa, die wordt gehermeanderd, doet het op eigen kracht. In het noordelijk deel, enkele kilometers ten zuiden van Appelscha, ontspringt de hoofdtak en aan de oostzijde, bij Hoogersmilde, begint de Tilgrup. Beide stromen komen samen in het Wapserzand en gaan daar verder als Vledder Aa.

Uniek is voorts dat de beek grotendeels door een heidegebied stroomt, waarin het aantal plassen en veentjes is opgelopen tot 45. Het natuurgebied, dat wordt ingesloten door Appelscha, Hoogersmilde, Diever en Vledder en ligt in de Drentse gemeente Westerveld en de Friese gemeente Ooststellingwerf, is een beekdallandschap van bron en beek. In samenhang met de grote bossen op de voedselarme zandgronden is een interessante flora en fauna ontstaan met veertig beschermde planten- en diersoorten (waaronder gevlekte orchis, valkruid, klokjesgentiaan, beenbreek, eekhoorn, adder en heikikker) en 35 landelijk bedreigde plantensoorten.

N A DE VELUWE - de particuliere nationale parken de Hoge Veluwe en de Veluwezoom omvatten in totaal ruim tienduizend hectare - is het Drents-Friese Wold het grootste land-natuurgebied van Nederland. Als nationaal park is slechts de Biesbosch met 7100 hectare groter. Het Drents-Friese Wold brengt het totale gebied, waarin behoud en ontwikkeling van de natuur voorop staan volgens de internationale regels die recht doen gelden op het predikaat 'nationaal park', op 35 duizend hectare.

Waar Pasman pas echt lyrisch van wordt is het Aekingerzand, dat in de volksmond bekend staat als de Kale Duinen. Het is het grootste actieve stuifzand van Noord-Nederland en in combinatie met het beekdal eveneens uniek te noemen. Omdat het dicht dreigde te groeien is sinds 1990 175 hectare bos rond het Aekingerzand gekapt. De effecten van de herstelmaatregelen zijn met name te vinden in de 'rode-lijst'-soorten als roodborsttapuit, boomleeuwerik, geelgors, tapuit en gekraagde roodstaart. Ook is het stuifzand weer in beweging gekomen. In totaal telt het gebied 115 verschillende broed- en trekvogelsoorten.

Een deel van het Drents-Friese Wold bestaat uit productiebossen met exoten als de lariks. Die zullen verdwijnen om plaats te maken voor authentieke bomen als eik, beuk, wilg en els. Naast de boommarter en de das, zijn alle in Nederland voorkomende roofvogels in het grensoverschrijdende woud te vinden. Vooral de aanwezigheid van de bosuil, boomvalk en wespendief duidt op een hoogwaardige biotoop.

Pasman bekleedde dezelfde functie bij het ontstaan van het Dwingelderveld, een nat heidegebied, als nationaal park. 'Dat was het tweede nationale park van Nederland. De mensen stonden er zeer afwijzend tegenover. Overal volle zalen, een buitengewoon moeilijke operatie. Honderden jaren hadden ze daar de zaak in eigen beheer gehad. En dan komt er ineens een missive uit Den Haag dat 'hun' gebied nationaal park wordt. Hoge hekken en drommen mensen, zoals op de Veluwe, dacht iedereen. Achteraf is het geweldig meegevallen.'

Dat heeft de acceptatie van het Drents-Friese Wold als nationaal park vergemakkelijkt. Een factor van belang is het geweest dat het gebied nauwelijks particuliere grondeigenaren kent en nagenoeg geheel in eigendom was van Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Stichting Het Drents Landschap en de Maatschappij voor Weldadigheid. Weerstand was er slechts van de boeren in 'de Oude Willem', een smalle strook grond die het gebied doormidden snijdt.

Maar ook zij zijn er uiteindelijk van overtuigd geraakt dat een nationaal park een, zoals Pasman het noemt, 'kwaliteitszegel' is. 'Het betekent gewoon dat het er mooi is en dat de voorzieningen goed zijn. Ik vind het raar dat de ANWB er zo weinig mee doet. Het hele stelsel van nationale parken in Nederland is langzamerhand een toeristisch-recreatieve voorziening van formaat. Daar zou je als ANWB trots op moeten zijn. Overal in het buitenland worden mensen met grote borden naar de nationale parken geleid. Een geïntegreerd promotiebeleid zou ook in Nederland niet misstaan.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden