Een beetje flirten met satan

Als in Utrecht de goths langs de grachten lopen, is het tijd voor Summer Darkness. Het gothic festival trekt steeds meer publiek....

Het zou een lieflijk beeld kunnen zijn van een jonge, sereen kijkende vrouw met golvend haar, als de kruin van haar hoofd niet zou zijn opengeklapt middels een scharnier op haar achterhoofd. In deze ‘Reliekbuste van een gezellin van Ursula’ van omstreeks 1350 werden botresten, vermoedelijk schedelfragmenten, bewaard. Die zitten nu zorgvuldig opgeborgen in een laatje onder het beeld.

Gefascineerd kijkt Kees de Brouwer (37), oftewel dj XXX met zijn gothicbedrijf Cybercase, in het Utrechtse Museum Catharijneconvent naar het middeleeuwse kunststuk. ‘Dit spreekt goths wel aan. Op hun flyers zie je ook vaak de symboliek van schedels en beenderen.’

De Brouwer – vriendelijk gezicht boven zwart Cyberia-T-shirt en een glimmende broek met metalen kettinkjes en groen-fluorescerende banden – is al in gothic sinds hij op zijn 14de de band Depeche Mode op de radio hoorde. Hij is een van de initiatiefnemers van Summer Darkness, het gothic lifestylefestival dat deze week in Utrecht plaatsvindt.

De Brouwer liep al een paar jaar rond met het idee voor zo’n festival, naar het model van dat in Leipzig – het grootste van Europa. Op de eerste editie, die hij in 2003 in enkele maanden in samenwerking met onder meer boekingsbureau Mojo organiseerde, kwam vijftienhonderd man af. Nu worden zevenduizend liefhebbers verwacht. De Brouwer: ‘Het festival groeit door het toenemende aantal buitenlandse bezoekers uit onder meer Denemarken, Griekenland, Spanje en Polen. En door tieners die gothic worden.’

De Brouwer heeft wel eens geëxperimenteerd met normale kleding, maar daar voelde hij zich niet prettig bij. ‘Gothic is een levensstijl geworden. Je staat net iets anders in het leven, dan een doorsneeburger.’

Het festival biedt dan ook steeds meer dan alleen een band op een podium. Op vertoon van hun polsbandje kunnen de bezoekers dit jaar bijvoorbeeld deelnemen aan een speciaal op hen gerichte Dark-Ages-tour door het Museum Catharijneconvent, een museum voor christelijke kunst, gevestigd in een middeleeuws gebouwencomplex op een steenworp afstand van de Dom.

Het zou de goths met hun bovenmatige fascinatie voor de dood en de duistere kanten van het bestaan kunnen aanspreken, deze middeleeuwse kunst. Op een drieluik over de triomf van de dood en het laatste oordeel is het lijden in de hel bijzonder plastisch uitgebeeld.

Maar De Brouwer, zelf ‘erg katholiek opgevoed’, signaleert ook ‘een spanningsveld tussen goths en geloof’. ‘De meeste goths zijn niet gelovig. Ze houden van de symboliek, maar doen er andere dingen mee.’

En zijn sommige goths niet juist geïnteresseerd in satan? ‘Dat is alleen maar flirten’, zegt De Brouwer. ‘De symbolen worden stoer gevonden. Er zijn niet veel satanisten in de scene.’

Maar toch heeft zo’n statig museum als het Catharijneconvent deze week opeens bezoekers met een T-shirt van Marilyn Manson aan, een artiest die zich nadrukkelijk profileert als anti-Christ. ‘Die doelgroep willen we juist binnen. Wij vinden het spanningsveld heel interessant’, zegt woordvoerster Rosemarie Boone. ‘Ons museum heeft een wat zwaar imago, maar we willen graag meer jonge mensen trekken. Het lijkt me fantastisch om te zien hoe nette dames en mooi uitgedoste goths samen naar onze kunst kijken.’

Voor Kees de Brouwer stond van meet af aan vast dat het festival nergens anders in Nederland dan in Utrecht kon plaatsvinden. Met zijn gotische Dom met de vele waterspuwers en de aangrenzende sferische kloostertuin vormt het compacte centrum precies het juiste decor voor het zorgvuldig uitgedoste publiek.

En Summer Darkness hoort zeker niet thuis op een groot grasveld, meent De Brouwer. ‘Dan mis je de sfeer. Ook de kerkconcerten in de Nicolaïkerk, Domkerk en Leeuwenberghkerk passen bij deze levensstijl. Dit festival hoort specifiek bij Utrecht.’

Na in zijn tienertijd met zijn broer jarenlang ‘de enige twee goths van de Noordoostpolder’ te zijn geweest, ervaarde De Brouwer zijn verhuizing naar Utrecht als een opluchting: in de grote stad word je makkelijker geaccepteerd. Hij deed er de kunstacademie en draait er al weer dertien jaar lang zijn maandelijkse Cyberia-avonden in poppodium Ekko.

Wegens succes worden die dansavonden het komende seizoen voortgezet in een grotere zaal, De Helling van Tivoli. Cyberia trekt bezoekers uit het hele land, en De Brouwer durft zich er best voor op zijn borst te kloppen: ‘Dat Utrecht zo bovenaan staat op gothic gebied komt vooral doordat ik er zo veel organiseer.’

En deze week kleurt Utrecht echt gothic. Een grote boekwinkel heeft er zijn etalage naar ingericht, evenals een spellenwinkel en een kapper. De Universiteit Utrecht organiseert een congres, het Centraal Museum een rondleiding, er zijn speciale concerten in kerken, en bioscopen vertonen speciale films. En wie heel goed zoekt in de bibliotheek aan de Oudegracht vindt daar een mini-expositie van Paul Bogaers, met zes foto’s van plekken in Utrecht waar ooit iets gruwelijks is gebeurd.

‘Het festival wordt sterker als meer stedelijke instellingen meedoen. Summer Darkness wordt steeds zichtbaarder in de stad. Het is echt een stadsfestival geworden’, zegt Arlette de Jong van poppodium Tivoli, een van de grote dragers van het festival.

De Brouwer: Eerst waren we onbekend, nu weet iedereen in de binnenstad dat het Summer Darkness is als al die goths langs de grachten lopen.’

De Jong: ‘Wij programmeren ook bands die aan de rand zitten van de gothic scene, zodat die ook interessant zijn voor een breder publiek, als bijvoorbeeld Vive la Fête en Echo & the Bunnymen.’

De subcultuur met zijn duistere muziek en donkere kleding kwam begin jaren tachtig voort uit de punk. Uit de gotische literatuur uit de laat 18de en vroeg 19de eeuw werd de symboliek van vampiers, grafzerken, kastelen, kerken en ruïnes ontleend.

In de jaren tachtig was gothic relatief groot, het zakte wat in in de jaren negentig. In deze nieuwe eeuw groeit het weer, mede, zegt De Jong van Tivoli, vanwege metal-gothicbands als Within Temptation, een van de grote acts van het festival. De Brouwer: ‘Gothic zal altijd underground blijven. Een normale discobezoeker wordt niet zo gauw gothic.’

De Jong: ‘De prachtig sprookjesachtig uitgedoste gothic lolita’s spreken wel steeds meer mensen aan. In deze uit Japan overgewaaide trend zit toekomst.’

Cybercase wil nog wat misverstanden uit de wereld helpen. Goths hebben dan wel een bovenmatige interesse in de dood en kleden zich graag zwart, depressief of chagrijnig zijn ze zeker niet. En er zit bij hen ook geen steekje los. ‘Ik voel me juist prettig bij deze levensstijl.’

En goths mogen uiterlijk expressief zijn met hun uitbundig kledingstijl, ze stellen zich doorgaans ingetogen op en zijn zeker niet uitbundig. En dan moet het ook maar eens afgelopen zijn met het cliché dat deze mensen voortdurend met vampiers bezig zijn, vindt hij. ‘Dat is hoogstens uiterlijk vertoon’.

Waar het dan wel om gaat? De Brouwer denkt dat goths door de bank genomen minder op materiële zaken zijn gericht dan gemiddeld. ‘Het gaat om dingen doen die je echt belangrijk vindt en je niet hoeven te conformeren. Goths zijn eenlingen.’

Sinds kort heeft De Brouwer, vader van twee kinderen, de Utrechtse binnenstad verruild voor het bos van Wolfheze. Maar, benadrukt hij, de kleine River en Storm kleed ik niet gothic aan. ‘Ze moeten later zelf beslissen wat ze dragen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden