Een bandeloze romanticus

HET SCHIJNT DAT drank meer kapot maakt dan je lief is. Aan de andere kant levert alcohol wel heel wat aardige anekdotes op....

PATRICK VAN DEN HANENBERG

Eind jaren zeventig kon Ramses niet meer optreden. Pas toen hij, op aanraden van zijn trouwe collega/vriendin Liesbeth List, in het ziekenhuis een foto van zijn hersenen liet maken waarop hij een zwarte plek te zien kreeg, besefte ook hij dat er iets moest gebeuren.

Liesbeth List is vrijwel de enige die Ramses nog enigszins weet te sturen. Sinds zij in 1963 tot het Shaffy Chantant-gezelschap toetrad, is zij uitgegroeid tot zijn geheugen en geweten. Daarom is zij misschien wel de belangrijkste bron geweest voor de biografische schets We zullen doorgaan, die Kick van der Veer en Hilde Scholten over Shaffy hebben geschreven.

In 1993/1994 speelde Shaffy de hoofdrol in De Man van La Mancha bij het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. Hij heeft als acteur en cabaretier nooit moeite gedaan iemand anders dan zichzelf te zijn. Maar als Don Quichote valt het onderscheid tussen rol en speler helemáál weg. Shaffy is net als de Spaanse edelman de verpersoonlijking van wilde romantiek met fantastische dromen: zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder.

Die romantiek heeft veel met zijn achtergrond te maken. In 1933 wordt hij in de buurt van Parijs geboren als de zoon van een Egyptische diplomaat en een Poolse gravin met Russisch bloed. Al voor de geboorte gaan zijn ouders uit elkaar. De eerste zes jaar wordt hij door zijn moeder in Cannes opgevoed, totdat zij hem naar een tante in Nederland stuurt. Via een kindertehuis met een negentiende-eeuws strafregime komt hij terecht bij liefdevolle pleegouders. Daar krijgt hij een culturele opvoeding, maar na verloop van tijd kan men de opstandige en stelende jongen niet meer in het gareel houden.

Op de Amsterdamse Toneelschool kan hij zijn energie kwijt. Hij verlaat de opleiding zonder diploma, maar zal toch acht jaar bij de Nederlandse Comedie spelen. Guus Oster moet hem na het zoveelste incident ontslaan. Shaffy is tijdens een opvoering naar de kroeg tegenover de schouwburg gegaan, waar hij een aap heeft opgeduikeld. Dronken loopt hij het toneel op in gezelschap van het beest, dat ongehinderd het kostuum van Shaffy aan flarden scheurt.

Zijn ontslag geeft hem echter de ruimte een eigen theater te openen met een eigen cabaretgezelschap: Shaffy Chantant, met de opzwepende woordloze Shaffy Cantate als herkenningsmelodie. Het Amsterdamse De Miranda-paviljoen is de plek waar het avant-garde publiek naartoe wordt gezogen. Men komt er niet voor een politieke boodschap, maar voor het exotische, uitbundige, literaire en erotische van Shaffy, List, Loesje Hamel en Polo de Haas. Soms waaiert Shaffy breeduit met hits als Sammy (over een vriend die een bad trip kreeg), Wij zullen doorgaan en - natuurlijk - Zing, vecht, et cetera.

Omdat hij zichzelf door zijn bandeloos bestaan regelmatig uit de markt prijst, wordt hij nooit de gigant die hij in potentie wel is. Hij is natuurlijk wel iemand voor een vlammende, knallende biografie. Die hebben Van der Veer en Scholten niet gemaakt. Zij raggen summier door zijn leven. Dan volgt een serie teksten met wat losse achtergrondopmerkingen. Het is een rommelig, onoverzichtelijk boek met veel overbodige, slecht geredigeerde citaten van mensen uit de omgeving van Shaffy. Soms staat op één bladzijde wel driemaal dezelfde mededeling uit drie verschillende monden. Sommige biografen weten van een saai persoon een opwindend verhaal te maken. Shaffy verdient het niet dat bij hem het omgekeerde is gebeurd.

Patrick van den Hanenberg

Kick van der Veer & Hilde Scholten: We zullen doorgaan - Ramses Shaffy, een leven in liedteksten.

Nijgh & Van Ditmar; ¿ 34,90.

ISBN 90 388 7584 3.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden