Column

Een auteur praat het best over ouders in de kist

Column Annemarie Oster

Schrijvers en medemens: dat is slechts in twee gevallen een vruchtbare combinatie.

Foto anp

De meeste mensen blijven hun leven lang met hun ouders in de weer. Zoals Philip Larkin dichtte: 'They fuck you up, your mum and dad / They may not mean to, but they do.'

Of er nu kan worden teruggekeken op een harmonieuze ganzenbordjeugd, op een liefdeloze, van alcohol doordrenkte kindertijd of op een niet-opvoeding door toneelspelers, ons ouderpaar staat in ons geheugen gegrift. Hoe langer ze dood zijn, hoe vaker ze ons komen bestoken, die schimmen die eens reuzen waren en die de hoofdrollen in ons leven speelden.

Steeds opnieuw verschijnen er dan ook boeken, gedichten en scenario's over dit onderwerp. Want zoals bekend zijn schrijvers gevoelsmensen. Al sprong op de foto's en televisieopnamen van het recente Boekenbal deze eigenschap nu niet direct in het oog. Zelden zag ik zo veel op elkaar afketsende ego's, of het moet - toen ik er nog wél bij was - op vorige Boekenballen zijn geweest.

Eenmaal losgelaten blijken schrijvers, als ze een zekere status hebben bereikt althans, bijna nog rücksichtsloser dan acteurs. Nog vaker kijken ze over elkaars schouder of er verderop meer valt te beleven. Misschien hebben acteurs, dankzij hun uitlaatklep op het toneel, net iets meer ruimte (of talent) om interesse in de medemens te veinzen.

Maar zodra vader of moeder uit de kist wordt gehaald, komt het beste in de auteur naar boven. Arnon Grunberg kan me geen groter genoegen doen dan in plaats van over de wereld, zijn licht te laten schijnen over de relatie met zijn moeder. En ik heb genoten van Jean Pierre Rawies verhaal 'De as van mijn moeder' uit zijn bundel Mijn ouders hadden een kind en een dochter. En was ontroerd door zijn sonnet 'Intensive care'.

Zoals niet onopgemerkt is gebleven schreven ook Maarten 't Hart en Adriaan van Dis over hun moeders. En jaren geleden dichtte Vasalis - vrouwen hebben en hadden er ook een - over haar dementerende mamma: 'Is het vandaag of gisteren?'

Nu de vaders. Zelfs Harry Mulisch liet zich niet onbetuigd in zijn ironische vers: 'Dat komt gewoon doordat zijn vader eens / gewoon omdat zijn vader in zijn jeugd...' Het mooiste boek van Godfried Bomans heet De man met de witte das. En geregeld herlees ik Patrimony van Philip Roth: iedere keer weer staat het lachen me nader dan het huilen, of andersom.

Onlangs las ik - het nam wel enige tijd in beslag maar gelukkig had ik griep - Het naderen van een brug van Roel Bentz van den Berg, net als ik een acteurstelg. Hij riep de term 'coulissenkind' in het leven. Dat was een mooie titel geweest maar in zijn epos over twee geliefden die, ondanks de verdrinkingsdood van de een, met elkaars 'ziel' verbonden blijven, komt Roels toneeljeugd slechts zijdelings aan de orde. Toch edelfigureert vader Han, ooit een bekende acteur, op menige pagina en begrijp je tussen de regels door (voor zover daar nog plaats voor is!) iets meer van deze gecompliceerde vader-zoonrelatie.

Een beduidend korter en beknopter, dus gemakkelijker leesbaar, in memoriam is As in tas van Jelle Brandt Corstius. Een juweeltje!

Ook vrouwen hebben - en hadden - een vader. Volgende week een column over die van mij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.