Een atypische PvdA'er: authentiek, stoer en eigenzinnig

Vergroeid met het Binnenhof, maar dwars en Rotterdams genoeg om lijsttrekker voor de PvdA in die stad te worden. Peter van Heemst moet de PvdA de zege brengen....

Eigenlijk was Peter van Heemst voor de PvdA vierde keus om bijde gemeenteraadsverkiezingen, in maart volgend jaar het verlorengegane terrein op Leefbaar Rotterdam te heroveren. Departijleiding polste eerder oud-FNV-voorman Lodewijk de Waal, zagook in de onlangs overleden oud-staatssecretaris Karin Adelmundeen potentieel stemmentrekker en had anders nog Kamerlid NabahatAlbayrak op het oog.

'Godzijdank zijn ze niet in zee gegaan met Lodewijk de Waal',zegt oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg, tegenwoordighoogleraar in Florence, over die rondgang. 'Dat zou pas eenstaaltje van parachuteren zijn geweest. En als je dat ergens nietmoet doen, is dat wel in Rotterdam. Zo'n De Waal die publiekelijkhengelt naar baantjes, dat pakt bij Rotterdamse kiezers helemaalverkeerd uit.'

Nee, beter een 'oer-Rotterdammer' wiens 'dwarsheid'onaangetast is, vindt Van der Ploeg, ook nu Van Heemst haastvergroeid lijkt met het Binnenhof. Daar werkt hij tenslotte alveertien jaar als Kamerlid en de band met het Binnenhof gaatzelfs terug naar eind jaren zeventig toen hij als persoonlijkmedewerker van Kamerlid Hans Kombrink aantrad.

Altijd in het politieke circuit werkzaam geweest (hij was dertien jaar statenlid in Zuid-Holland waarvan vier jaargecombineerd met de functie van gedeputeerde) en zo iemand wordtdan niet gewantrouwd in het Rotterdamse? Is het niet zo datalleen al het curriculum vitae het beeld oproept dat Van Heemsteen representant is van de 'oude politiek'?

'Nee, nee, dat is hij juist niet', beklemtoont Van der Ploeg.'Peter is zeker een raspoliticus, maar hij is nooit vergeten waarhij vandaan komt. Hij weet tenminste echt wat er bij hem om dehoek gebeurt. Hij praat ook vanuit de straat, de straat is alshet ware zijn referentiekader. En hij is oprecht betrokken bijRotterdam. Ik zie hem als een soort ouderwets Brits parlementsliddat via het districtenstelsel is gekozen en voor alles opkomtvoor de belangen van zijn regio.'

Recht door zee, straatvechter, authentiek en activistisch. Hetzijn steeds gelijkluidende typeringen die collega-politici enintimi van Peter van Heemst desgevraagd te berde brengen. Zelfmag Van Heemst ook graag meeboetseren aan het imago dat hij maareen jongen van de straat is, zo iemand die de Haagse kaasstolpgraag laat voor wat hij is, want wat er echt leeft, hoor je nietop het Binnenhof maar in de koffiehuizen, de cafés en gewoon omde hoek.

Als er al eens een schuchtere poging wordt ondernomen dat'volkse' van de nieuwe PvdA-lijsttrekker te nuanceren, laat derepliek nooit lang op zich wachten. Amper was hij halverwege dezemaand tot lijsttrekker verkozen of in een ingezonden brief in hetAD/RD werd gesuggereerd dat Van Heemst wel op zoek moest naareen nieuw baantje, want in het Haagse was zijn rol zo ongeveer uitgespeeld. Zijn campagneteam was er als de kippen bij om dieverdachtmaking te ontzenuwen.

Even fel reageert Van Heemst zelf op de suggestie dat hijmakkelijk kan zeggen dat hij zo graag raadslid in Rotterdam wilworden (en geen wethouder) omdat hij, gezien zijn lange staat vandienst in de Tweede Kamer, toch voor een comfortabelewachtgeldregeling in aanmerking komt. Die wachtgeldregeling washem onbekend, zegt hij, en had al helemaal niets van doen metzijn ambitie om zich nu eens volledig voor zijn geboorte- enwoonstad in te zetten.

Peter van Heemst (53) is verknocht aan Rotterdam, zoveel iswel zeker. Hij is geboren in Kralingen, in een gereformeerdmilieu, en is de stad altijd trouw gebleven. 'Ik ben vaak bij hemblijven slapen', zegt oud-PvdA-Kamerlid Dick de Cloe, 'en als weeenmaal uit de trein stapten, voelde je dat hij weer thuis was.Hij kan enorm gepassioneerd over de mooie dingen van Rotterdamvertellen. Maar ook over de ellende van de stad: de verkrotting,de criminaliteit, de overlast. Hij zat er altijd middenin, wanthij is altijd in het centrum blijven wonen.'

Tijdens zijn rechtenstudie aan de Erasmus-universiteit werdVan Heemst politiek actief, aanvankelijk vooral als activist. In1977 dreigde hij PvdA-leider Den Uyl met een kort geding omdatdeze als kabinetsformateur een uitspraak van de PvdA-partijraadover de zetelverdeling in het kabinet naast zich neerlegde. Hetzou niet de laatste keer zijn dat Van Heemst het aan de stokkreeg met het boegbeeld van de partij. Twintig jaar later botstehij met Wim Kok over de aanleg van de HSL-tunnel in het GroeneHart.

'Dat dwarse heeft hij altijd gehad', weet Hans Kombrink, diehet 'werklustige en luidruchtige rechtenstudentje' engageerde alspersoonlijk medewerker in de Tweede Kamer. Als gewetensbezwaardetegen de dienstplicht werkte Van Heemst nadien enige tijd voorde gemeente Rotterdam om vervolgens op het Binnenhof terug tekeren als fractieassistent. Kombrink: 'Zo eentje die graagproblemen ter plekke opzocht. Hij is geen man voor achter hetbureau.'

Die ervaring heeft ook Marjan Oosterwijk, die in de periode1987-1991 als bestuursassistente voor de gedeputeerde Van Heemstwerkte. 'Peter kwam bij verrassing in het college van GS enintroduceerde een andere bestuurscultuur. Heel informeel, met debenen op tafel vergaderen. Bij het reguliere werkoverleg met deambtenaren gingen we eerst even Koot en Bie behandelen en daarnawerden die ambtenaren in een uur tijd met tien boodschappenbelast.'

Als gedeputeerde voor onder meer volkshuisvesting en natuurtrok de stadsmens Van Heemst voortdurend de provincie in,herinnert Oosterwijk zich. 'Hup, daar stapte hij weer met zijnlaarsjes in de klei.' Zijn nalatenschap uit de periode in hetprovinciehuis bestaat vooral uit een netwerk van wandel- enkanoroutes. En de door hemzelf ingestelde Peter van Heemst-trofee(voor het meest eigenzinnige statenlid) bestaat nog steeds.

Een dramatische verkiezingsuitslag maakte dat Van Heemst in1991 zijn plaats in het college van GS moest opgeven, maar zijnpolitieke loopbaan kreeg onverwachts de gedroomde wending. Altijdal had hij lid van de Tweede Kamer willen worden en toen deRotterdamse PvdA-Kamerleden Piet de Visser en Loek Moor uit defractie traden wegens het WAO-standpunt, keerde Van Heemst weerterug op het Binnenhof. Maar nu als Kamerlid.

Van Heemst kon zichzelf als 'eigenzinnig' fractielid altijdgoed verkopen, zegt Ruud van Middelkoop, oud-PvdA-raadslid inRotterdam en voormalig Kamerlid. Hij wijst erop dat Van Heemstal begin jaren negentig standpunten innam over de veiligheid inde stad die allerminst bon ton waren in PvdA-kringen. 'Danciteerde hij in discussies in de fractie altijd ene mevrouwCrooswijk. Die bestond echt, en die had-ie dan gesproken. Nou,die zei dingen waar ze zich nu bij Leefbaar ook nog niet voorzouden schamen.'

Met VVD'er en stadgenoot Benk Korthals (de latere minister vanJustitie) nam Van Heemst het initiatief tot een wettelijke aanpakvan drugspanden. 'Law and order was meer ons terrein dan dat vande PvdA', zegt Korthals nu, 'maar Peter is niet iemand van defluwelen handschoen. Al is hij soms wel eens wat al te bot.'

PvdA-Kamerlid Adri Duivesteijn omschrijft Van Heemst als een'atypische PvdA'er die niet zoveel op heeft met moraliseren.'Duivesteijn: 'Ik ben in ieder geval blij dat hij de partij gaataanvoeren in Rotterdam en niet Dominic Schrijer. Dat zal best eenbekwaam bestuurder zijn in Charlois, maar die bewerkt te veel deverkeerde sentimenten.'

Bij alle warme woorden voor zijn fractiegenoot moet hetDuivesteijn van het hart dat de beweerde stoerheid eneigenzinnigheid van Van Heemst ook zo zijn grenzen heeft. In hetdebat over de aanleg van de HSL (1996) moest woordvoerder VanHeemst buigen voor het machtswoord van premier Kok. Die wilde eentunnel door het Groene Hart terwijl Van Heemst zijn fractie vooreen traject via Den Haag had gewonnen. Duivesteijn: 'Toen Kok zeidat hij dan naar de koningin zou gaan, zei Peter heel guitig dathij dan wel een stukje meeliep. Maar hij heeft toch in het stofmoeten bijten.'

Duivesteijn acht Van Heemst niettemin in staat de strijd metLeefbaar Rotterdam ('Je moet erkennen dat die club een adequaatcollege heeft gevormd') aan te gaan. Zelf zei Van Heemst al vierjaar geleden, na de 'Fortuijn-revolutie', dat de PvdA niet zokrampachtig moest reageren tegen Leefbaar.

Ook nu hij de lokale lijst aanvoert, houdt Van Heemst demogelijkheid open dat de PvdA gaat samenwerken met de partij diein 2002 voor de grote omwenteling zorg droeg. Marco Pastors,aanvoerder van Leefbaar, en Van Heemst zijn dan ook allerminsterfvijanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden