Een antwoord met slapstick

What's film, luidt de vraag in Rotterdam. Film ist, stelt Gustav Deutsch daar tegenover. Niets meer. Niets minder. Film ist is een collage van archiefmateriaal, uitgekiend gemonteerd tot een ode aan de oorsprong van film....

Deutsch koos voor veel hilarische momenten, afkomstig uit stomme films, met veel slaande deuren en botsingen; de kermis en het variété waren per slot van rekening de kraamkamers van de film.

Dikke kerels gooien met modder, vrouwen hollen van kamer naar kamer en er wordt veel geschreeuwd en gehuild. Door deze beelden te vermengen komen de sterren van de stomme film opnieuw tot leven, inclusief hun groteske mimiek, de slapstick en de gevaarlijke stunts, die nog op leven en dood werden uitgevoerd.

Film ist, in Rotterdam te zien op een DVD-installatie, is een smaakvolle bijdrage aan de discussies die tijdens het filmfestival worden gevoerd. Deutsch benadrukt de leugenachtigheid van film, en stelt impliciet de vraag in welke mate de bioscoopbezoeker zich bewust is van de manipulatie, een vraag die juist nu, met digitale beeldmanipulatie binnen ieders handbereik, prangend is.

Beelden over beelden vormen de leidraad van Elegia dorogi van Aleksandr Sokoerov, die wordt vertoond in het Museum Boijmans Van Beuningen. Een plat tv-scherm, waarvan de beeldkwaliteit niet overhoudt, hangt te midden van werk van Jacob Ruisdael en Hendrick Sorgh. Het is een vervreemdende manier van film kijken. Eerst door de museumzalen op zoek naar Sokoerovs werk, en dan op de grond van de vloer gaan zitten om aan te pikken bij de continu draaiende film.

Aanleiding voor Elegia dorogi is de vraag van het Museum Boijmans Van Beuningen aan Sokoerov om een kunstwerk uit de collectie te benaderen vanuit het perspectief van een nachtwaker in het museum.

Het resultaat is van ongekende schoonheid: de film groeide uit tot een reis van een eenzame man, die de elementen trotseert om uiteindelijk in Rotterdam aan te komen, waar hij vol bewondering halt houdt bij Pieter Saenredams Mariaplaats met de Mariakerk te Utrecht.

Hij is thuis, op een plek waar schoonheid regeert.

De vraag 'Wat is film?', is op dat moment alleen nog maar een theoretische plaagstoot, bedoeld om de definities scherp te houden. Deze installatie is natuurlijk boven alles film, ook al is de vertoningsplek een museumzaal, en kijkt slechts een handjevol bezoekers toe hoe de camera van Alexandr Degtiarev schilderijen liefdevol betast.

Film ist en Elegia dorogi zijn niet het soort films waarvoor het dringen is bij de kassa. Maar in Rotterdam behoren ze net zo goed tot het hart van de programmering als Joel Coen of David Lynch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden