Een andere wereld

Soms wordt het ineens even zichtbaar, hoog boven een sportgebeuren: het Parthenon. Daar staat een der volmaaktste gebouwen ooit gemaakt, boven ons, zoals men eens de eeuwigheid boven de tijd dacht....

Kees Fens

De korte blik op de tempel, in 432 voor Christus voltooid, relativeert alles. De tempel de grootheid ervan is die van de volkomen verhoudingen kijkt over alles heen met de hoogmoed van een heel grote beschaving. Men kan slechts buigen.

Het hart van de tempel was de cella. Daar stond het grote gouden beeld van de godin Athena. Hoe koel moet het daar binnen zijn geweest. Ik kijk tegen de Acropolis op, goden horen op bergen te wonen. Een enkele keer in deze dagen verlang ik naar de tolerantie van het polythee, naar die overal door goden bevolkte en bezielde wereld, die voor het absolutisme van het monothee heeft moeten wijken.

(Ik kan natuurlijk ook niet kijken zonder aan het British Museum te denken: al meer dan twee eeuwen zijn de sculpturen van het Parthenon in Londen, gevolg van een der meest barbaarse ontmantelingen uit de geschiedenis.) Met de strijdvaardige Athena wat wil je als je in volle wapenrusting uit het hoofd van je vader wordt geboren heb ik altijd moeite gehad, al leidde zij ook de beschaving in en beschermde ze die. Een zwak voor Artemis kan ik niet ontkennen, een natuurgodin, met haar nimfen trok zij door Arcadizij was ook jageres en beminde vooral het hert en de beer. Sapfo laat haar zweren: 'Ik blijf altijd een ongetemde maagd/jagend rond de toppen van de eenzame bergen.'

Ik denk dat zij ook van zwaluwen hield. Die houden in elk geval van haar. Honderden fladderden door haar tempel in Segesta op Sicilide stilte versnipperend. Het was laat in een lentemiddag, daar lag de tempel in de totale verlatenheid, met een ongekende trots, door goden achtergelaten, middenin een glooiend landschap. Bergen hielden op de achtergrond de wacht.

Er was niemand. De godin was alleen. Wij gingen langzaam omhoog en daar stonden we in een ondanks alle verval en verwering volmaakte ruimte, naar de menselijke maat geschapen.

Het blijft een sensatie: even centrum te zijn in een gebouw. Er is rekening met je gehouden. De zwaluwen vlogen af en aan, de tempel werd de allermooiste voli uit de wereldgeschiedenis. In de ruimte waar de cella was, stond, in mijn herinnering, een stenen blok, een altaar leek het.

De tempel was open naar alle kanten. Over het groen vielen de eerste schaduwen van de naderende avond. Die maakten alles nog stiller.

Rond 425 voor Christus was deze tempel hier gebouwd, bijna gelijk met het Parthenon. Een eeuwigheid geleden. In de verte zag ik onze auto staan. Een andere wereld.

Ik weet dat ik daar in die late middag een van de grootste sensaties van mijn leven heb gekend: heel even deel uit te maken van een verre wereld, delen in een geest die door zuilen overeind wordt gehouden. Iedere keer als ik nu het Parthenon zie denk ik aan het geluk van Segesta.

Een paar dagen later waren we in de 'vallei der tempels' bij Agrigento. We waren met velen. Bijna alles is ru, een stad ligt terneer. Etempel is bewaard gebleven, die van Concordia. Eeuwen lang is de cella erin als christelijke kerk gebruikt, een mooiere uitdrukking van eendracht is haast niet denkbaar. De godsdienst van de zoon in die van de vrije mens. De kerk hield de tempel overeind. De tempel is niet zo slank als die van Segesta. Een boerenzoon van de klassieke tempels.

Ik hoop dat ze bij de sluiting weer niet zo'n mal bloemencorso van de Griekse cultuur laten zien. Laat groot licht op het Parthenon schijnen, tien minuten lang. Laat alles verder donker. Einde van het spel, begin van de schitterendste ernst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden