Een andere versie van je leven kan pijnlijk zijn

Afgelopen vrijdag werd Renate Schütte-Kunst begraven bij het Groene Kerkje in Oegstgeest. Renate was een nicht van de schrijver F.B.Hotz, die in 2000 overleed. Haar vader, Herman Kunst, overreedde Hotz om te publiceren; zonder hem was er nooit een schrijver Hotz geweest.


De jonge Frits Hotz, in de jaren vijftig een bleue jazzmuzikant, bewonderde de dochters Kunst, Renate en Olga. Beeldschone meiden met petticoats, dol op twisten. Bij gebrek aan een vriendin nam hij zijn nichtjes mee naar zijn optredens.


De 83-jarige moeder, oma en zus die werd betreurd in mooie, lieve verhalen kende ik goed, en ook weer niet. Ik leerde haar in 2004 kennen bij de voorbereiding van mijn biografie over Hotz. Zij en haar man vertelden enthousiast over neef Frits, en daarna hielden we contact.


Maar ik kende Renate vooral uit de dagboeken van haar vader, en van vele vergeelde fotoo-tjes. Ik had toegang tot het archief van Hotz, maar daardoor wist ik veel over de hele familie, ook minder fijne verhalen. Ongewild was Renate, net als haar zus, een personage geworden.


Zij gingen daar ruimhartig mee om. Net zoals de nabestaanden van Hella S. Haasse, wier jeugdfoto's en brieven nu door mijn handen gaan. Het is ongelooflijk intiem werk, dichter kun je een mens nauwelijks naderen. Als biograaf mag je gelukkig zijn met het geschonken vertrouwen.


Mij lijkt het verschrikkelijk, als een vreemde zou graaien in dozen met mijn foto's, beschamende jeugdzonden, pubergeheimen en kinderachtige ruzies in briefvorm. De hel. Als je dat wilt vermijden moet je alles wat anderen niet aangaat vernietigen .


Maar helemaal de regie heb je nooit. Een brief of foto is terechtgekomen in de nalatenschap van een vriend, die jaren na de vriendschap beroemd werd. Diens biograaf denkt: hé, grappig. Iedereen loopt de kans een personage te worden in een boek van een ander.


Reinbert de Leeuw kan daar kennelijk niet mee leven. Hij gaf zijn biografe, Thea Derks, toegang tot zijn archief en voerde gesprekken met haar. Het boek zou gepresenteerd worden tijdens de festiviteiten rond de 75ste verjaardag van de dirigent en componist.


De afgelopen dagen werd De Leeuw bejubeld, hij kreeg prijzen, er werden concerten aan hem gewijd en hij werd overal geïnterviewd - welverdiende aandacht.


Maar de lancering van Derks' biografie bleef uit. De Leeuw hield de publicatie tegen. Dat kon, want hij had laten vastleggen dat het boek alleen bij De Bezige Bij mocht verschijnen met zijn instemming.


Het boek bevalt hem niet. Niet, vertelde hij in NRC Handelsblad, omdat er 'nare dingen' in staan die mensen over hem zeggen, maar omdat hij 'totaal niet [is] betrokken bij de totstandkoming van de inhoud, en omdat die inhoud lacunes en onjuistheden bevat. Sommige details zijn tot in de finesses uitgewerkt, ontmoetingen die ik als essentieel ervaar ontbreken juist.'


Het moet pijnlijk voor De Leeuw geweest zijn om een andere versie van zijn leven te lezen dan de zijne.


Minstens zo pijnlijk is het voor de biografe, een musicologe en programmamaakster. Zeven jaar voor niets gewerkt. De Leeuw gaf een ander niet de vrijheid om een eigen compositie, een eigen interpretatie te maken van het materiaal. Dat is teleurstellend.


Het 'onderwerp' zelf is niet de aangewezen persoon om te oordelen over zijn levensverhaal. Hij kent al zijn intenties, maar niet het effect ervan. Natuurlijk legt de biograaf, hoe het verhaal ook is opgeschreven, in zijn ogen de 'verkeerde' accenten en altijd zijn er meer 'lacunes' dan wat er wél staat. Meestal vindt de biograaf andere dingen 'essentieel'. Dat mag. Een biografie is het leven niet.


Het is verstandiger om tegen een biograaf te zeggen: wacht maar tot ik dood ben. Of om een boek, geen biografie dus, samen met de auteur te maken. Je kunt tegen je nabestaanden zeggen: liever niet.


Maar als je bij leven iemand vrij inzage geeft in het materiaal, laat haar dan haar werk doen. Het resultaat is háár boek. Vind je het mislukt, dan kun je luidop kritiek leveren.


Het helpt natuurlijk ook niet, die damage control. Ooit, na zijn dood, verschijnt deze biografie toch, of een andere, en zien we in het laatste hoofdstuk een kunstenaar die de publicatie van een onwelgevallige biografie verijdelde.


Geen prettig beeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden