Een andere context om beter te kunnen zien

Fotografie


Fotodok


Werk op de grenzen van kunst, fotografie, en journalistiek.

Utrecht - De titel van de tentoonstelling is bedoeld om de bezoeker te laten meanderen. Zodat hij niet de zalen in wandelt met een vooropgezet beeld in zijn hoofd van wat daar te zien zal zijn. Sneeuw is Wit - het is een veilige constatering, een opmerking die niet meteen achterdocht wekt of dubbelzinnig is.


Maar wie zich al even in de ruimte bevindt, beseft ineens: die titel is eigenlijk heel manipulatief. Wie zegt dat sneeuw wit is? Het is maar hoe je het bekijkt. Wanneer de zon erop schijnt, is ze alle kleuren tegelijk, en aan het einde van de dag is ze zwart. Hoe wit sneeuw is, hangt af van de context.


Context. Omgeving, omstandigheid, perspectief - hoe je het maar noemen wilt. Daar gaat het om in de nieuwste tentoonstelling van Fotodok. Dit Utrechtse initiatief voor documentairefotografie opereert vanuit een groot monumentaal pand vlak buiten het centrum, waarin ook kunstenaarsateliers zijn gevestigd. Sneeuw is Wit werd met de Fotodokkers samengesteld door gasttentoonstellingsmaker en fotograaf Joris Jansen, vorig jaar de winnaar van het Steenbergen Stipendium voor net afgestudeerde talenten.


Hij verzamelde vijf fotografen-/kunstenaars (Gert Jan Kocken, Lidwien van de Ven, Rob Johannesma, Florian Göttke en Geert van Kesteren) die werken op de grenzen van documentairefotografie, journalistiek en beeldende kunst. Zij maken werk dat enerzijds gebruik maakt van de onderzoekende en objectieve tactieken van de verslaggeving, maar dat tegelijkertijd op geheel eigen wijze commentaar levert op die zogenaamde onpartijdigheid, en vragen stelt bij wat de media hun publiek zoal voorschotelen.


Zo reconstrueerde Florian Göttke in zijn project Toppled de val van Saddam Hussein aan de hand van de talloze foto's van de stenen en bronzen beelden van de dictator, die na zijn verdrijving door de Irakezen van hun voetstuk werden geduwd en gemolesteerd. Nauwkeurig legde Göttke zijn materiaal, afkomstig van internet en uit kranten, naast elkaar en kwam zo tot verrassende inzichten over de beeldenstorm - puur door goed te kijken en de 'waarheid' niet voor lief te nemen.


Dat laatste doen ook zijn collega-exposanten niet. Geert van Kesteren fotografeerde in Why Mister, Why? (2003-2004) het door oorlog geteisterde Irak. Met Baghdad Calling van vijf jaar later breidde hij zijn verslag uit: hierin zijn ook foto's te zien die 'gewone' mensen in het oorlogsgebied namen met hun mobiele telefoons. Die kiekjes geven nog weer een ander beeld van Irak.


Er zitten mooie lijnen in de tentoonstelling. De beeldenstorm die Göttke toont, vindt een verrassende parallel in het werk van Gert Jan Kocken, hoewel dat over een heel ander onderwerp gaat (het bombardement op Nagasaki en Hiroshima).


De suggestieve foto's van Lidwien van de Ven over onze voorgeprogrammeerde en vastgeroeste blik op de problemen tussen Israël en de Palestijnen haken in op dat wat Rob Johannesma probeert duidelijk te maken via collages van krantenberichten en -foto's: dat om beter te kunnen zien, je soms anders moet kijken. De context moet veranderen.


Hoewel de werkwijze van Johannesma niet in alle gevallen even begrijpelijk is, kun je onder de vijf exposanten eigenlijk geen zwakke schakel ontdekken. Voor de meeste bezoekers zullen de afzonderlijke projecten geen verrassingen zijn, omdat zij die al op andere plekken zagen, maar de combinatie ervan levert weer nieuwe inzichten op.


Zo schept Sneeuw is Wit een nieuwe context. Waarbij moet worden opgemerkt dat door de tentoonstellingmakers net te weinig houvast wordt geboden. Deze tentoonstelling is inhoudelijk sterk maar niet al te makkelijk, en was gebaat geweest bij een betere inleiding. Nu jakkert de argeloze bezoeker wellicht wat al te richtingloos de sneeuwvlakte op.


F


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden