Een analyse van de gemeenteraadsverkiezingen: de gedetailleerde uitslagen per postcodegebied

Nu de officiële uitslagen van de verkiezingen ook op wijkniveau bekend worden, zijn trends zichtbaar. Zoals: de vinexwijk toont zich juist niet eenvormig.

DEN HAAG - Groep de Mos (met De Mos links midden) viert de overwinning op het Stadhuis in Den Haag nadat ze de grootste zijn geworden in de Hofstad. FREEK VAN DEN BERGH Beeld Freek van den Bergh

Nu de officiële uitslagen van de verkiezingen ook op wijkniveau bekend worden, zijn trends zichtbaar. Zoals: de vinexwijk toont zich juist niet eenvormig.

Waar wonen de 'boze witte mannen', alias PVV-stemmers, in de grote stad? En waar de stedelingen met een migratieachtergrond, alias Denk-stemmers? Klopt het dat de VVD-stemmer vaak naast de D66-stemmer woont? En hebben de GroenLinks-stemmers zich inderdaad allemaal in het centrum van de stad gevestigd, liefst zo dicht mogelijk bij goede openbaar vervoer-verbindingen?

Twee weken na de gemeenteraadsverkiezingen druppelen ze binnen, de gedetailleerde uitslagen per postcodegebied, per stembus of per wijk. In elk geval die van de vier grote steden. Het analyseren ervan gaat deels voorbij aan dé winnaar van de verkiezingen - de lokale partijen in, vooral, de provincie - maar biedt wel een helderder zicht op de trends in de stad.

De opvallendste is het stemgedrag in de vinexwijk. 'Misschien moet je wel zeggen dat de vinexwijken, die vaak eenvormig worden genoemd, in stemgedrag juist de grootste diversiteit tonen', analyseert electoraal geograaf Josse de Voogd.

'Het is in ieder geval een interessante hypothese om de vinexwijken te zien als een illustratie van emancipatie. Veel partijen hebben er stemmen gekregen en is er niet een dominant', zegt hoogleraar innovatie en regionaal bestuur Marcel Boogers.

Is het erg dat de segregatie naar etnische achtergrond en inkomen voortschrijdt?

Een andere trend is de voortschrijdende segregatie. 'Van de vier grote steden kun je zeggen dat Amsterdam en Rotterdam de meest gesegregeerde zijn', vindt politicoloog Joost Smits van de stichting Politieke Academie, die zo diep inzoomt op het stemgedrag per postcode dat politieke partijen zijn data gebruiken voor een volgende campagne.

Is het erg dat de segregatie naar etnische achtergrond en inkomen voortschrijdt? De Voogd: 'De vinexlocaties zijn de meest gemengde stadsdelen, maar de vraag is daarnaast: leeft men ook gemengd? En is dat wenselijk? Volkswijkjes zijn echte PVV-buurten. Je kunt er wel naar streven dat ook die mensen in een vinexlocatie als Ypenburg terechtkomen, maar dergelijke veranderingen kunnen gemeenschappen ook ontwrichten. Een behoefte aan wonen tussen 'soortgenoten' valt ook te begrijpen.'

Voor wie kijkt naar de uitslagen op wijkniveau worden ook curiosa zichtbaar. Zo blijken grote delen van de Haagse vinexwijk Ypenburg fors te hebben bijgedragen aan de zegetocht van de Groep de Mos, van de oud-PVV'er die helemaal niet zo'n punt maakt van de islam, maar wel als een soort ombudsman in de bres springt voor kansarmen. In Utrecht blijkt het westen van de stad (ruime huizen in Leidsche Rijn) erg populair onder VVD- en D66-stemmers. En in de chique Vogelwijk in Den Haag domineert de VVD en is de opkomst extreem hoog: 85 procent.

In andere wijken - bijvoorbeeld de 'nieuwe' wijken annex vinex- of uitleglocaties - duidt de winnaar niet op het hele verhaal. De nummers twee, drie en vier in zo'n gebied kunnen bijna net zo goed hebben gescoord.

Het huisvestingsbeleid in een stad bepaalt welke stemmer waar woont

Wat ook de aandacht trekt: het huisvestingsbeleid in een stad bepaalt welke stemmer waar woont. Hét verkiezingsonderwerp in Amsterdam was niet voor niets: hoe wonen binnen de ring betaalbaar te houden. Nu bevinden zich daar nog behoorlijk wat sociale huurwoningen. Als die verdwijnen, komen er stemmers te wonen met hogere inkomens. De wijken worden minder divers en de armere inwoners, vaak migranten, verhuizen naar buiten de ring.

In Rotterdam worden de woningen in oude volksbuurten in Charlois en de Afrikaanderbuurt opgeknapt of gesloopt. Daar gaan de huren en koopprijzen straks flink omhoog. De minder draagkrachtige stedeling verhuist ook daar vanzelf naar de perifere gebieden.

Amsterdam: Forum scoort aan de randen

In de hoofdstad bleef een voorspelde nek-aan-nekrace tussen GroenLinks en D66 uit, de eerste werd duidelijk de grootste. Duidelijk is ook dat die twee allerhande buurten binnen de ring, vooral in het centrum, domineren. Een curiosum is het feit dat het CDA, altijd verwaarloosbaar in Amsterdam met nu wederom één raadszetel, precies in één buurt als winnaar uit de bus kwam: de Prinses Irenebuurt, met veel woningen op stand en dicht bij de Zuidas. Daar speelt de plaatselijke erfpachtkwestie (het CDA sloot een verbond met de Anti-Erfpachtpartij) hoog op. Ook opvallend in Amsterdam: Forum voor Democratie, dat net als de PVV de VVD rechts inhaalt, scoorde relatief goed aan de randen van de stad. Precies zoals dat geldt voor de PVV bij andere verkiezingen (die partij deed voor de Amsterdamse raad niet mee).

Rotterdam: De PvdA is nergens meer de grootste

De Rotterdamse uitslag is een lappendeken. Nog nooit waren zoveel uiteenlopende partijen de grootste in een buurt

De Rotterdamse uitslag is een lappendeken. Nog nooit waren zoveel uiteenlopende partijen de grootste in een buurt. Leefbaar Rotterdam is met overmacht de grootste gebleven in de stad, maar heeft in 66 van de 67 buurten (iets) verloren ten opzichte van 2014. De Leefbaren zijn het populairst buiten het centrum. Denk, nieuwkomer met 4 zetels, is in tien buurten de grootste geworden. De hoogste score bepaalde Denk in Hillesluis, Afrikaanderwijk en Bloemhof. Dat zijn de drie waar Nida het meest heeft moeten inleveren. Die scoort het best in Feijenoord, Oud-Crooswijk en Spangen. De PvdA, ooit oppermachtig in de havenstad, is nergens meer de grootste. De SP verloor, maar werd de grootste in één stembureau. Inwoners van het naoorlogse buurtje de Wielewaal hoopten dat de SP sloop- en nieuwbouwplannen zou tegenhouden.

Den Haag: lokale partij krijgt in de hele stad steun

De VVD stond vier jaar geleden raar te kijken. Van oudsher liberale bolwerken stemden liever op D66 of de Haagse Stadspartij.Die progressieve lokale partij voelde haarfijn aan dat bewoners van de Vogelwijk voor hun deur willen parkeren, maar niet ten koste van bomen. In 2018 kleuren VVD-bolwerken als Benoordenhout, Willemspark en Vogelwijk weer blauw. De partij steeg van 3 naar 7 zetels.

Opvallend is dat de lokale partij Groep de Mos met 8 zetels de grootste partij geworden over de hele stad steun krijgt. Richard de Mos is de grootste in vier stadsdelen. Pijnlijk voor de PVV van 7naar 2 zetels is het verlies in PVV-wijk Duindorp, waar De Mos 45 procent van de stemmen haalde. De Partij voor de Eenheid, Islam Democraten en Nida lijken elkaar vooral in de weg te zitten, zoals in de Schilderswijk.

Utrecht: Denk doet het goed in hoogbouwwijken

GroenLinks haalde bijna een kwart van de stemmen op in de Domstad. De basis daarvoor werd vooral gelegd in de binnenstad en de oude wijken daaromheen, zoals Lombok en de Vogelenbuurt.Het grootst (32 procent) was de partij in Lunetten, de jarenzeventigwijk in het zuidoosten van de stad. D66, de tweede partij van Utrecht, was de grootste in de jarendertigwijken Oog in Al en Tuindorp. En in delen van devinexwijk Leidsche Rijn die nogop acceptabele fietsafstand van het centrum liggen. In de overige postcodes van Leidsche Rijn rondom de oude kernen Vleuten en De Meern is de VVD overalde grootste. Denk, dat met 2 zetels in de raad kwam, heeft de meeste aanhang in Kanaleneiland en Overvecht, hoogbouwwijken waar veel mensen met een migrantenafkomst wonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.