'Een alternatief voor de bonus op zieligheid'

Gelukkig is de voorrangsregeling voor een sociale huurwoning voor gescheiden ouders met jonge kinderen in veel gemeenten geschrapt.

© THINKSTOCK

Vroeger kregen moeders die gingen scheiden met voorrang een sociale huurwoning. Je kon een vrouw met kinderen toch niet op straat laten slapen. Deze nobele geste had een wrede achterkant. Het betekende dat mensen die niet scheiden achteraan in de rij staan. De voorrangsregeling voor gescheiden ouders met jonge kinderen is daarom in veel gemeenten geschrapt. Zo ook in Heemskerk. In de verordening staat expliciet dat scheiding geen reden is voor een urgentiebewijs. Die regel past helemaal bij de hedendaagse ideologie van eigen verantwoordelijkheid.

Helaas heeft ook deze ideologie een minder zonnige achterkant. Als mensen nauwelijks mogelijkheden hebben om hun eigen verantwoordelijkheid waar te maken, komt eigen verantwoordelijkheid neer op een straf voor eerder begane fouten. Wie zo dom is om te gaan scheiden, moet maar op de blaren zitten.

Onlangs werd ik benaderd door een vrouw uit Heemskerk. Zij had een dubbel probleem. Ze was gescheiden en ze had schulden. Dus deed ze een beroep op schuldhulp. Maar omdat ze een koophuis had, werd ze afgewezen voor schuldhulp. Ze moest eerst haar huis verkopen. Dat deed ze. Maar haar huis leverde minder op dan de afgesloten hypotheek. Ze bleef zitten met een restschuld van 55.000 euro. Nu dreigde ze dus op straat te komen staan met een enorme schuld. Ze wendde zich opnieuw tot de gemeente, maar kreeg geen hulp. Ze moest maar naar een camping of naar het Leger des Heils. Ook de woningcorporatie was weinig behulpzaam. Zonder urgentiebewijs moest ze achteraan in de rij aansluiten. Ze kon alleen terecht in een brugwoning. Een tijdelijke, gemeubileerde woning, maar omdat ze dan naast de huur ook voor de meubels moest betalen, en geld kwijt was aan de opslag van haar eigen meubels, was dat veel te duur.

Er wordt dus wel een beroep gedaan op eigen verantwoordelijkheid, maar de vrouw kon nauwelijks iets ondernemen om die eigen verantwoordelijkheid waar te maken. De verdeling van de huurwoningen gebeurt namelijk op grond van wachttijden. Hoe langer iemand is ingeschreven, hoe meer kans hij maakt. Door de corporatie word je dus gedwongen tot passief afwachten en door de gemeente aangespoord om je eigen verantwoordelijkheid te nemen. Hoe je het in de tussentijd overleeft, moet je zelf weten.

Alleen met een beroep op zieligheid kun je voorrang krijgen. En dus doen mensen massaal een beroep op zieligheid. Het zou veel beter zijn als er ook een mogelijkheid was om voorrang te verdienen. Dat past ook bij de ideologie van eigen verantwoordelijkheid. Voor wat, hoort wat. Wil jij voorrang krijgen bij een woning, wil je dus dat wij iets extra's voor jou doen, dan moet jij gedurende een bepaalde periode iets extra's voor ons doen. Die extra inspanning kan bestaan uit toezichtstaken, kleine reparaties of wat voor vrijwilligerswerk dan ook. Kom je na het betrekken van de woning je afspraken niet na, dan moet je er weer uit.

Het verdienen van voorrang door een tegenprestatie te leveren, klinkt cru. Is dit niet misbruik maken van iemands wanhoop? Toch is het beter dan het alternatief. In de huidige regeling worden mensen veroordeeld tot passief wachten. Het hameren op eigen verantwoordelijkheid is dan alleen een straf voor fouten uit het verleden. Mensen krijgen nauwelijks gelegenheid die fouten goed te maken met een extra inspanning.

De mevrouw uit Heemskerk heeft uiteindelijk een lege koopwoning gevonden waar ze in kan. Maar ook die is tijdelijk en veel te duur. De kans dat ze haar schulden kan aflossen neemt zo af. Het was beter geweest als ze in ruil voor een paar uur vrijwilligerswerk per week een betaalbare huurwoning had gekregen. Voor haar was dat geen probleem want ze geeft al wekelijks Nederlandse les aan buitenlandse vrouwen.

Iemand voorrang geven op basis van een extra inspanning levert geen gevaar op van precedentwerking. Andere mensen op de wachtlijst die ook bereid zijn iets extra's te doen, kunnen er ook gebruik van maken. Die werkwijze is ook goed voor de leefbaarheid en de sociale cohesie in wijken. Het is een systeem dat overal kan worden toegepast waar wachtlijsten zijn. Het is een kleine verandering, maar wel een met grote gevolgen.

Opeens loont het om initiatief te nemen en om te laten zien wat je te bieden hebt, in plaats van al je energie te steken in het etaleren van de eigen zieligheid. Het geeft mensen de gelegenheid om de eigen verantwoordelijkheid waar te maken en het lot in eigen hand te nemen.

Pieter Hilhorst is politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden